Thay vì phát sạch cỏ, ông Lê Đức Hải ở xã Cai Kinh, tỉnh Lạng Sơn giữ thảm cỏ tự nhiên, tận dụng phụ phẩm làm phân bón và trồng nhiều giống na mới. Cách làm này giúp giảm 30–50% chi phí phân bón, kéo dài mùa thu hoạch và mang lại nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
Đưa giống na mới vào sản xuất
Năm 2016, nhận thấy tiềm năng kinh tế của giống na Thái với quả to, mẫu mã đẹp và dễ tiêu thụ, ông Lê Đức Hải bắt đầu ghép thử mắt na Thái lên những cây na dai sẵn có trong vườn. Sau khi nhận thấy cây sinh trưởng tốt, ông từng bước mở rộng diện tích, đồng thời đưa thêm giống na sầu riêng và na Đài Loan vào trồng.
 |
| Thay vì vứt bỏ, ông Hải ngâm ủ các loại cây cỏ để làm phân bón giúp giảm chi phí trong sản xuất. Ảnh: Hoàng Tính |
Đến nay, gia đình ông có khoảng 2 ha trồng na, gồm 800 cây na Thái, 1.000 cây na sầu riêng và 700 cây na Đài Loan. Việc đa dạng giống giúp gia đình mở rộng lựa chọn sản phẩm và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Trong quá trình sản xuất, ông Hải nhận thấy việc phụ thuộc nhiều vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật khiến chi phí tăng, đất canh tác có nguy cơ suy giảm độ màu mỡ. Từ đó, ông tìm hiểu phương pháp canh tác theo hướng hữu cơ, tham quan các mô hình thực tế để áp dụng vào vườn nhà.
Giữ cỏ dại, tận dụng phụ phẩm làm phân bón
Thay đổi đáng chú ý nhất là ông Hải không còn phát sạch cỏ trong vườn như trước mà chủ động quản lý thảm cỏ tự nhiên. Theo ông, lớp cỏ giúp giữ ẩm, hạn chế rửa trôi dinh dưỡng khi mưa lớn, bảo vệ bộ rễ tơ của cây na và tạo môi trường cho vi sinh vật có lợi phát triển.
Khoảng 5 năm trở lại đây, ông áp dụng phương pháp cắt cỏ khi cây chuẩn bị ra hoa, giữ phần gốc cao khoảng 10–20 cm để kiểm soát sự phát triển của cỏ mà không làm trơ đất.
 |
| Nhờ tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, gia đình ông giảm được khoảng 30–50% chi phí phân bón. |
Để đẩy nhanh quá trình phân hủy, ông còn thu gom lớp thảm mục chứa vi sinh vật bản địa ở khu vực núi đá vôi, đưa về nhân nuôi và sử dụng trong vườn. Theo kinh nghiệm của ông, cỏ sau khi cắt có thể phân hủy thành mùn hữu cơ trong khoảng 10–15 ngày, thay vì 2–3 tháng như trước.
Bên cạnh đó, hoa, cành, lá, quả bị loại bỏ trong quá trình chăm sóc được kết hợp với các loại cây như chuối, xuyến chi để ngâm ủ, tạo nguồn dinh dưỡng tưới cho cây.
Nhờ tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, gia đình ông giảm được khoảng 30–50% chi phí phân bón. Trước đây, mỗi vụ sản xuất phải chi khoảng 50–60 triệu đồng cho phân bón hóa học. Thảm cỏ còn giúp đất duy trì độ ẩm tốt hơn, góp phần giảm nhu cầu tưới nước.
Kéo dài mùa thu hoạch, tăng hiệu quả kinh tế
Không chỉ thay đổi cách chăm sóc, ông Hải còn áp dụng kỹ thuật cắt tỉa cành và điều tiết thời điểm ra hoa để na cho quả trái vụ.
Nhờ chủ động rải vụ, vườn na có thể thu hoạch từ tháng 6 đến tháng 12 hằng năm, thay vì tập trung trong một khoảng thời gian ngắn. Cách làm này giúp gia đình phân bổ nhân công hợp lý, giảm áp lực thu hoạch đồng loạt và tận dụng cơ hội bán na vào thời điểm giá cao.
Theo tính toán của ông Hải, mỗi cây cho khoảng 15 kg quả mỗi vụ. Tùy giống và thời điểm thu hoạch, giá bán dao động từ 40.000–70.000 đồng/kg. Nhờ đó, vườn na mang lại nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
Tháng 3/2025, ông Hải cùng các hộ trồng na trên địa bàn thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Xanh Hữu Lũng với 27 thành viên. Hợp tác xã hướng tới liên kết sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm canh tác theo hướng hữu cơ và hỗ trợ tìm đầu ra cho sản phẩm.
Bên cạnh việc sản xuất, ông Hải còn quảng bá na của gia đình và hợp tác xã trên các nền tảng số, tham gia hội chợ và triển lãm nông sản để tiếp cận người tiêu dùng.
Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lạng Sơn được bài viết dẫn lời, mô hình kết hợp trồng giống na mới với canh tác theo hướng hữu cơ đã mang lại hiệu quả kinh tế, có thể là kinh nghiệm tham khảo cho các hộ trồng na trên địa bàn.
Từ việc giữ lại cỏ dại tưởng chừng không cần thiết đến tận dụng phụ phẩm làm phân bón, mô hình của ông Hải cho thấy hướng tiếp cận nông nghiệp tiết kiệm chi phí, khai thác hiệu quả tài nguyên tại chỗ và nâng cao giá trị cây na đặc sản ở Lạng Sơn.
