Nghệ nhân Trần Thiện: Kỳ công giữ “hồn” mai xưa trong những chậu gốm cổ

Giữa vùng đất làng mai Trung Định, phường An Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai, có một khu vườn khiến bất cứ ai một lần ghé qua cũng phải chậm bước, lặng người trước vẻ đẹp trầm mặc của thời gian.

Trên diện tích gần 600 m², nghệ nhân Trần Thiện đã âm thầm kiến tạo nên một “bảo tàng sống” đặc biệt với hơn 100 gốc mai cảnh quý hiếm – nơi không chỉ lưu giữ sắc vàng của mùa xuân, mà còn gìn giữ cả ký ức văn hóa của một giống mai xưa đang dần trở nên hiếm quý giữa nhịp sống hiện đại. Ở đó, mai không chỉ để ngắm. Mai được trân trọng như những chứng nhân của năm tháng.

Một góc vườn mai cổ của nghệ nhân Trần Thiện.

“Gia tài” của người giữ hồn mai cổ

Bước chân vào khu vườn của nghệ nhân Trần Thiện, cảm giác đầu tiên không phải là sự choáng ngợp bởi số lượng, mà chính là chiều sâu của thời gian hiện hữu trên từng thân gỗ xù xì, từng lớp rêu phong phủ kín những cành mai già cỗi.

Hơn 100 gốc mai nơi đây đều là giống mai xưa nguyên bản – thứ mai mà theo giới chơi cây cảnh lâu năm, ngày càng hiếm gặp bởi tốc độ đô thị hóa và sự thay thế của nhiều giống mai lai tạo thương mại. Với ông Trần Thiện, giữ được một gốc mai xưa cũng giống như giữ được một phần ký ức Tết Việt.

Trong số đó, khoảng 20 gốc mai cổ thụ được xem là “linh hồn” của khu vườn. Có cây tuổi đời hàng chục năm, có cây vượt ngưỡng trăm năm tuổi, thân cây nổi những đường gân guốc như dòng chảy của thời gian in hằn lên vỏ gỗ. Dáng thế của từng cây không trùng lặp: cây uy nghi như bậc trưởng lão, cây phóng khoáng như người lữ khách phong trần, cây lại mềm mại mà đầy cốt cách.

Nghệ nhân Trần Thiện bên những gốc mai cổ.

Bên cạnh đó là hơn 80 gốc mai trung cổ được tuyển chọn công phu, hội tụ đủ vẻ đẹp của kỹ thuật tạo tác, sự khỏe khoắn và thần thái riêng biệt. Không chạy theo thị hiếu nhất thời, nghệ nhân Trần Thiện dành sự ưu ái đặc biệt cho những cây mang vẻ đẹp nguyên bản, giữ được “hồn cốt” tự nhiên thay vì uốn sửa quá mức. “Chơi mai không chỉ là chơi dáng, mà là chơi thần thái của cây. Nhìn cây phải thấy được tuổi tác, khí chất và cái hồn bên trong”, nghệ nhân Trần Thiện chia sẻ.

Có lẽ vì vậy mà mỗi tác phẩm trong khu vườn đều mang giá trị kinh tế từ hàng chục triệu đồng trở lên, thậm chí nhiều cây được giới sưu tầm định giá rất cao. Nhưng với người nghệ nhân này, giá trị lớn nhất không nằm ở tiền bạc. “Có cây quý đến mấy cũng khó bán, vì mình giữ như giữ kỷ niệm, giữ cái đẹp của mai xưa”, ông cười hiền.

Khi cây cổ thụ “ngự” trong chậu quý

Sự kết hợp giữa thế cây và chậu quý tạo nên một chỉnh thể nghệ thuật là sự hoà quyện giữa thiên nhiên và giá trị thủ công mỹ nghệ truyền thống.

Nếu mai cổ là linh hồn, thì những chiếc chậu gốm cổ chính là chiếc áo làm nên thần thái cho từng tác phẩm. Điểm đặc biệt tạo nên dấu ấn riêng của khu vườn Trần Thiện chính là sự kết hợp đầy khắt khe giữa cây và chậu. Với ông, một gốc mai già cỗi, quý hiếm không thể đặt vào chiếc chậu bình thường. Nó phải được “ngự” trong những chậu gốm cổ có tuổi đời, có hoa văn và có câu chuyện riêng để xứng tầm với vẻ đẹp phong sương của cây. Bởi thế, hành trình chơi mai của ông cũng song hành với hành trình sưu tầm chậu cổ.

Trong khu vườn ấy, không khó để bắt gặp những chiếc chậu gốm được chế tác tinh xảo, phủ màu thời gian, hoa văn mang hơi thở mỹ thuật truyền thống. Có chiếc đơn sơ nhưng cổ kính, có chiếc cầu kỳ như một tác phẩm điêu khắc. Mỗi chiếc chậu đều được lựa chọn kỹ lưỡng để “đối thoại” với thần thái của cây mai phía trên.

Sự kết hợp ấy khiến mỗi tác phẩm không còn đơn thuần là một cây cảnh, mà trở thành một chỉnh thể nghệ thuật hoàn chỉnh – nơi vẻ đẹp của thiên nhiên hòa quyện cùng giá trị thủ công mỹ nghệ truyền thống.

Người yêu mai khi đến đây thường không chỉ ngắm cây, mà còn say mê trước cách nghệ nhân kể chuyện bằng sự sắp đặt đầy tinh tế giữa gốc mai, chậu cổ, dáng cây và không gian bài trí.

Những chiếc chậu quý được nghệ nhân Trần Thiện sưu tầm phục vụ cho chăm sóc mai cổ.

Người âm thầm giữ sắc vàng ký ức

Giữa những bộn bề của đời sống hôm nay, khi nhiều thú chơi cây cảnh bị cuốn theo giá trị thương mại, khu vườn của nghệ nhân Trần Thiện ở làng Mai Trung Định lại giống như một khoảng lặng hiếm hoi.

Ở đó, mỗi ngày người nghệ nhân vẫn âm thầm chăm sóc từng nhành mai, nâng niu từng lớp rêu phong trên thân cây già cỗi, cắt tỉa từng mầm non với sự kiên nhẫn của một người đang gìn giữ ký ức. Bởi hơn ai hết, ông hiểu rằng mình không chỉ chăm cây. Ông đang giữ lại một phần hồn cốt của Tết Việt, giữ sắc vàng nguyên sơ của giống mai xưa.