 |
| Hộ gia đình khai thác nước dưới đất phục vụ sinh hoạt phải thực hiện kê khai. |
Từ ngày 1/7/2026, hộ gia đình khai thác nước dưới đất phục vụ sinh hoạt phải thực hiện kê khai thông tin về công trình khai thác. Quy định mới nhằm giúp cơ quan quản lý nắm rõ hiện trạng sử dụng nước, chủ động cảnh báo nguy cơ suy giảm, ô nhiễm, nhiễm mặn và bảo vệ nguồn nước dưới đất lâu dài.
Kê khai không có nghĩa là phải xin giấy phép
Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật Tài nguyên nước năm 2023 là bổ sung yêu cầu kê khai đối với hộ gia đình khai thác nước dưới đất để phục vụ sinh hoạt.
Trước đây, các hộ sử dụng giếng khoan, giếng đào phục vụ nhu cầu sinh hoạt của chính gia đình nhìn chung không phải đăng ký hoặc xin phép. Từ ngày 1/7/2026, việc quản lý được bổ sung thêm bước kê khai để chính quyền nắm được vị trí, quy mô và tình trạng khai thác nước dưới đất trong khu dân cư.
Điều quan trọng là người dân cần phân biệt giữa kê khai, đăng ký và cấp phép.
Đối với giếng chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt của hộ gia đình, việc kê khai chủ yếu nhằm cung cấp thông tin phục vụ quản lý, không đồng nghĩa với việc phải làm thủ tục xin giấy phép sử dụng giếng.
Các trường hợp khai thác nước dưới đất cho mục đích khác sẽ được xem xét căn cứ vào mục đích, quy mô và tính chất khai thác để xác định thuộc diện đăng ký hay phải xin cấp phép.
Theo quy định triển khai, Chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm tổ chức đăng ký khai thác nước dưới đất và tiếp nhận kê khai của các hộ gia đình trên địa bàn.
Người dân cần kê khai những thông tin gì?
Thông tin kê khai tập trung vào những nội dung cơ bản liên quan đến công trình khai thác nước dưới đất, như chủ hộ, vị trí công trình, loại giếng, số lượng, chiều sâu, lượng nước khai thác và chế độ sử dụng.
Việc kê khai được thực hiện trên ứng dụng kê khai, đăng ký khai thác, sử dụng tài nguyên nước.
Trong trường hợp hệ thống điện tử chưa đáp ứng điều kiện vận hành, UBND cấp xã có trách nhiệm hướng dẫn người dân thực hiện theo Mẫu số 12 - Tờ kê khai khai thác nước dưới đất. Thông tin sau đó sẽ được tổng hợp và cập nhật vào hệ thống quản lý.
Với những giếng đã được khoan từ lâu, người dân có thể không còn hồ sơ kỹ thuật hoặc không nhớ chính xác một số thông số như chiều sâu, lưu lượng khai thác. Đây là vấn đề cần được chính quyền cơ sở hướng dẫn cụ thể, tránh để hộ dân phải tự ước đoán những thông tin họ không có điều kiện xác định.
Vì sao cần đưa giếng hộ gia đình vào quản lý?
Theo ông Ngô Mạnh Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước, giá trị quan trọng của việc kê khai không chỉ nằm ở thủ tục hành chính mà ở nguồn dữ liệu được hình thành từ số lượng lớn các công trình khai thác nước phân tán trong dân cư.
Khi biết được khu vực nào tập trung nhiều giếng, lượng nước khai thác ra sao và mật độ sử dụng như thế nào, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để đánh giá sức ép lên các tầng chứa nước.
Dữ liệu này cũng giúp phát hiện sớm những khu vực có nguy cơ suy giảm mực nước, nhiễm mặn, ô nhiễm hoặc sụt lún do khai thác nước dưới đất.
Nếu thông tin được cập nhật đầy đủ và kết nối đồng bộ, việc quản lý nguồn nước có thể chuyển dần từ xử lý khi xảy ra vấn đề sang chủ động giám sát và cảnh báo.
Từ đó, từng địa phương có thể xây dựng giải pháp bảo vệ nguồn nước phù hợp với đặc điểm khai thác và điều kiện tự nhiên của mình.
Theo kế hoạch, từ ngày 1/7/2026, UBND cấp xã tổ chức tiếp nhận kê khai khai thác nước dưới đất của các hộ gia đình phục vụ sinh hoạt. Các tỉnh, thành phố đồng thời phải xây dựng và thực hiện kế hoạch bảo vệ nước dưới đất, hoàn thành trước ngày 1/7/2027.
Nhiều địa phương đã triển khai xuống cơ sở
Để chuẩn bị thực hiện quy định mới, nhiều địa phương đã tổ chức rà soát, tuyên truyền và hướng dẫn người dân kê khai giếng sử dụng trong sinh hoạt.
Tại Đồng Nai, UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường tuyên truyền quy định, tham mưu kế hoạch bảo vệ nước dưới đất; đồng thời yêu cầu UBND cấp xã triển khai kê khai đối với các hộ đang sử dụng nguồn nước dưới đất cho sinh hoạt.
Những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện cũng được tổng hợp để có hướng dẫn xử lý kịp thời.
Tại Hải Phòng, chính quyền cơ sở được yêu cầu tổ chức kê khai đồng thời với rà soát các tổ chức, cá nhân đang khai thác và sử dụng tài nguyên nước. Cách triển khai này giúp dữ liệu về giếng hộ gia đình được đặt trong tổng thể quản lý nguồn nước dưới đất trên địa bàn.
Ở Quảng Ngãi, cơ quan chuyên môn yêu cầu các xã, phường và đặc khu rà soát, đôn đốc hộ gia đình kê khai; đồng thời xác định những trường hợp thuộc diện đăng ký hoặc cấp phép nhưng chưa hoàn thành thủ tục.
Tại xã Vĩnh Điều, tỉnh An Giang, người dân đang sử dụng giếng khoan phục vụ sinh hoạt được hướng dẫn nhận Mẫu số 12 tại ban lãnh đạo ấp hoặc Trung tâm Phục vụ hành chính công để kê khai.
Những cách làm này cho thấy quy định đang được triển khai theo hướng đưa thủ tục đến gần người dân hơn, đặc biệt tại các khu vực nông thôn, nơi giếng khoan vẫn là nguồn nước sinh hoạt của nhiều gia đình.
Không chỉ thu tờ khai mà phải sử dụng được dữ liệu
Một trong những yêu cầu quan trọng khi triển khai là bảo đảm dữ liệu kê khai không dừng lại ở việc lưu trữ hồ sơ.
Dù người dân thực hiện trực tuyến hay bằng biểu mẫu giấy, thông tin sau khi tiếp nhận cần được chuẩn hóa, cập nhật và kết nối với hệ thống quản lý chung.
Khi có dữ liệu đầy đủ về số lượng giếng, mật độ phân bố và mức độ khai thác, cơ quan chức năng có thể xác định những khu vực đang chịu sức ép lớn lên nguồn nước dưới đất.
Đây sẽ là cơ sở để đưa ra cảnh báo, hạn chế khai thác tại khu vực có nguy cơ suy giảm nguồn nước, nhiễm mặn hoặc sụt lún, đồng thời xây dựng các phương án bảo vệ phù hợp.
Ở chiều ngược lại, dữ liệu đầy đủ cũng giúp cơ quan quản lý hiểu rõ hơn nhu cầu sử dụng nước thực tế của người dân, từ đó tránh áp dụng các biện pháp quản lý thiếu căn cứ hoặc gây khó khăn không cần thiết.
Hướng tới khai thác nước dưới đất bền vững
Nước dưới đất là nguồn tài nguyên quan trọng, đặc biệt tại những khu vực chưa có hệ thống cấp nước tập trung hoặc nguồn nước mặt không đáp ứng nhu cầu sinh hoạt.
Tuy nhiên, việc khai thác phân tán qua hàng nghìn, thậm chí hàng vạn giếng hộ gia đình khiến cơ quan quản lý khó đánh giá chính xác tổng lượng nước được sử dụng nếu thiếu dữ liệu thống nhất.
Việc kê khai giếng hộ gia đình vì vậy được xem là bước bổ sung cần thiết để hình thành bức tranh đầy đủ hơn về khai thác nước dưới đất.
Mục tiêu cuối cùng không phải hạn chế nhu cầu sử dụng nước chính đáng của người dân, mà là vừa bảo đảm các hộ gia đình có thể tiếp tục khai thác nước phục vụ sinh hoạt, vừa kiểm soát nguy cơ suy giảm và ô nhiễm nguồn nước, hướng tới sử dụng tài nguyên nước an toàn và bền vững hơn.
