Nằm ở độ cao trên 1.300 m thuộc dãy Hoàng Liên Sơn, xã Suối Giàng huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái cũ (nay thuộc phường Văn Chấn, tỉnh Lào Cai) là quê hương của những cây chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi, trong đó nổi bật nhất là cây chè tổ, một biểu tượng văn hóa đặc sắc của cộng đồng người Mông địa phương.
Cây chè tổ Suối Giàng nằm tại thôn Giàng B, trong rừng chè cổ thụ có vị trí cao nhất vùng. Theo TTXVN, cây chè có chu vi gốc bằng vòng tay một người lớn ôm, tán rộng hơn 20 m², được coi là cây chè cổ nhất khu vực này và là "cây tổ" của vùng chè Shan tuyết Suối Giàng.
 |
| Cây chè tổ Suối Giàng nằm tại thôn Giàng B, trong rừng chè cổ thụ có vị trí cao nhất vùng. Ảnh: TTXVN. |
Khu rừng chè Shan tuyết cổ thụ này được đánh giá là lớn nhất Việt Nam, với khoảng 400 cây cổ trên 100 tuổi, nhiều cây hơn 300 năm tuổi, sống tự nhiên trên đất rừng ở độ cao từ 1.300 m trở lên, quanh năm được bao phủ bởi sương mù.
Cây chè Shan tuyết Suối Giàng có lá to, dày, xanh sẫm, búp chè mập mạp, mặt lá phủ một lớp lông tơ mịn trắng như tuyết, vì vậy mới có tên là Shan tuyết. Loại chè này được người dân hái thủ công, sao bằng chảo gang truyền thống, tạo nên trà có hương cốm dịu, vị ngọt hậu và rất được ưa chuộng.
Hằng năm, người Mông ở Suối Giàng tổ chức lễ cúng cây chè tổ, thể hiện lòng biết ơn trời đất, tổ tiên và cầu cho mùa màng tốt tươi, đời sống ấm no, quốc thái dân an. Nghi lễ gồm dựng bàn thờ, dâng lễ vật như rượu, bánh dày, gà trống đen - loài vật linh thiêng trong văn hóa người Mông.
Cùng với việc chiêm ngưỡng cây chè tổ, du khách khi đến Suối Giàng còn được trải nghiệm các hoạt động như hái chè, sao chè, thưởng trà Shan tuyết, múa khèn, ném pao, giã bánh dày, giao lưu văn hóa dân tộc Mông. Đây cũng là một trong những điểm đến được các công ty lữ hành đưa vào tour khám phá Tây Bắc.
 |
| Quần thể cây chè Shan tuyết cổ thụ tại xã Suối Giàng mọc tự nhiên ở độ cao từ 1.300 m so với mặt nước biển, trên dãy Hoàng Liên Sơn quanh năm bao bọc bởi mây mù. Ảnh: TTXVN. |
Tuy nhiên, những năm gần đây, cây chè tổ - cây chè cổ nhất ở Suối Giàng có tuổi thọ trên 400 năm tuổi có hiện tượng bị khô cành và đang dần bị chết.
 |
| Cây chè tổ cùng quần thể chè cổ hiện đang đối mặt với nhiều thách thức. Ảnh: TTXVN. |
Theo TTXVN, không chỉ riêng cây chè tổ có hiện tượng này mà cả vùng chè có nhiều cây khác cũng bị mối ăn, có cây đã bị chết. Ngoài ra, do các cây có tuổi đời cao, sức chống chọi với điều kiện tự nhiên không được tốt nên dẫn đến hiện tượng cây đè bị chết.
