Đấu giá cây cảnh trên YouTube: Sau tiếng “chốt” giá hàng trăm triệu, tiền đi đâu?

Các sự kiện cây cảnh, phần lớn có hoạt động đấu giá

Hàng loạt phiên đấu giá cây cảnh được ghi hình, phát trên một số kênh YouTube cho thấy một thị trường mua bán sôi động đang diễn ra. Tại các triển lãm, sự kiện, nhà vườn và những buổi giao lưu, những người dẫn chương trình (MC) công bố giá, người chơi liên tục trả cao hơn, có những bước nhảy hàng chục triệu đồng và nhiều tác phẩm được tuyên bố chốt ở mức hàng trăm triệu đồng.

Một phiên đấu giá cây duối trong sự kiện Lễ Khai mạc Hội duối Việt Nam. Ảnh chụp màn hình kênh Mạnh Bonsai.

Trên YouTube hiện có thể tìm thấy nhiều video ghi lại khá đầy đủ diễn biến các phiên đấu giá cây cảnh. Các kênh như Mạnh Bonsai, Quảng Tùng Bonsai, Bonsai Đinh Vượng, Bonsai Chính Hiệu và Bonsai Mạc Nam Định thường xuyên đăng tải nội dung về đấu giá, mua bán và chốt cây. Một số video được thực hiện tại triển lãm, lễ hội, sự kiện có đơn vị tổ chức; một số khác diễn ra tại nhà vườn hoặc các buổi giao lưu của giới chơi cây.

Chỉ cần gõ cụm từ khóa "đấu giá cây cảnh" sẽ hiện ra hàng loạt các kênh YouTube ghi hình các hoạt động cây cảnh được đấu giá công khai ở các sự kiện tự tổ chức. Ảnh chụp màn hình YouTube.

Điểm chung dễ nhận thấy qua những hình ảnh được công khai là cách thức diễn ra khá giống một phiên đấu giá: MC giới thiệu tác phẩm, đưa ra giá ban đầu (thường là "không" đồng), người tham gia lần lượt trả giá, có những bước nhảy hàng chục triệu đồng và cuối cùng người trả cao nhất được tuyên bố “chốt”. Kênh Mạnh Bonsai từng đăng video “Kịch tính đấu giá cây duối mà căng hơn cả đấu giá đất” ngày 2/5/2025. Một video khác của kênh này giới thiệu dâm bụt đấu giá 70 triệu đồng tại triển lãm Hải Dương.

Kênh Bonsai Đinh Vượng, các video công khai những mức giá còn đáng chú ý hơn: một tác phẩm dáng huyền được giới thiệu “đấu giá thành công” ở mức 105 triệu đồng, trong khi một tác phẩm Si được giới thiệu chốt ở mức 115 triệu đồng. Quảng Tùng Bonsai cũng đăng các video ghi lại những màn đấu giá tại các triển lãm, trong đó có phiên tại triển lãm vườn cảnh và phiên tại triển lãm cây cảnh nghệ thuật Sông Ninh. Bonsai Chính Hiệu có video ghi nhận 5 tác phẩm được đấu giá thành công tại một buổi khai mạc triển lãm. Bonsai Mạc Nam Định đăng những video với nội dung như “Màn đấu giá kịch tính – tiền mặt… giá lên chóng mặt” hay các phiên được giới thiệu là chốt thành công.

Ảnh minh họa bởi AI.

Những con số trên cho thấy đây không còn là những giao dịch vài triệu đồng giữa người quen. Có những phiên, chỉ trong thời gian ngắn, giá cây được đẩy từ vài triệu lên 70, 100, 105 hay 115 triệu đồng, thậm chí thị trường còn xuất hiện những phiên được quảng bá với giá trị cao hơn nữa.

Nhưng chính những hình ảnh công khai ấy lại đặt ra một câu hỏi pháp lý đầu tiên: đây thực sự là “đấu giá tài sản” theo pháp luật, hay chỉ là một hình thức mua bán thương mại tự phát được tổ chức theo cách trả giá?

Dòng tiền sau khi đấu giá đi đâu?

Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, luật sư Vi Văn Diện (Giám đốc Luật Thiên Minh - Đoàn Luật sư Hà Nội) đặt ra câu hỏi: Nếu đây là hoạt động thương mại tự phát thì sẽ được pháp luật nhìn nhận thế nào? Nếu không phải, những gì diễn ra trong các video đang được tổ chức dưới hình thức pháp lý ra sao? Và sau khi cây được “chốt”, dòng tiền đã đi đâu?

Theo Luật sư Vi Văn Diện: Nếu chỉ là một giao dịch dân sự đơn thuần giữa người bán và người mua, việc các bên thỏa thuận với nhau cách xác định giá có thể được xem xét theo pháp luật về giao dịch dân sự, thương mại, thuế, hóa đơn và các quy định liên quan tùy vào chủ thể. Nhưng ngược lại, nếu đây là hoạt động được tổ chức với bản chất là đấu giá tài sản, câu chuyện hoàn toàn khác.

Luật Đấu giá tài sản hiện hành đã được sửa đổi bởi Luật số 37/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2025, cùng các văn bản hướng dẫn như Nghị định 172/2024/NĐ-CP. Pháp luật đặt ra cơ chế về chủ thể tổ chức, đấu giá viên, quy chế cuộc đấu giá, giá khởi điểm, bước giá, người tham gia, trình tự trả giá và xác định người trúng đấu giá.

Vì vậy, khi một video ghi lại cảnh MC nói “giá này 50 triệu”, người tham gia trả “60”, người khác trả “70”, rồi tiếp tục nhảy lên “80”, “100”, “105 triệu” và MC tuyên bố “chốt”, điều cần xác định không phải đơn giản là MC có được hô giá như vậy hay không mà là phiên đó được tổ chức dưới hình thức pháp lý nào? Đơn vị tổ chức là ai? Có đấu giá viên hay không? Quy chế đấu giá như thế nào? Giá khởi điểm và bước giá được xác định ra sao? Người tham gia đăng ký và chịu những điều kiện gì? Kết quả có được lập thành hồ sơ không?

Đặc biệt, bước giá trong một cuộc đấu giá theo luật không phải là con số mà người điều hành muốn nâng bao nhiêu cũng được. Với phương thức trả giá lên, bước giá và cách thức trả giá phải được xác định theo quy chế, công khai cho người tham gia và được điều hành theo trình tự pháp luật quy định.

Do đó, những bước nhảy hàng chục triệu đồng được ghi nhận trên video không tự thân chứng minh vi phạm, nhưng lại là dữ liệu quan trọng để đặt câu hỏi về “luật chơi” của từng phiên.

Nếu đó là hoạt động thương mại tự phát, cần xác định quan hệ mua bán được thiết lập như thế nào, ai là người bán, ai sở hữu cây, ai điều hành, đứng ra tổ chức hoặc môi giới, ai nhận tiền, có phí hay hoa hồng không, nghĩa vụ thuế và chứng từ được thực hiện thế nào?

Nếu không phải hoạt động thương mại tự phát mà là một cuộc đấu giá tài sản theo pháp luật, thì phải xác định những tình tiết đang được chính video ghi lại tương ứng với hình thức đấu giá nào và đã đáp ứng các điều kiện pháp lý hay chưa?

Đó là khoảng trống đáng để khảo sát và cần câu trả lời từ phía các cơ quan chức năng có thẩm quyền liên quan.

Ảnh minh họa bởi AI.

Một video có thể chứng minh rằng một cây cảnh được tuyên bố “đấu giá thành công” ở mức 105 triệu đồng. Nhưng lời tuyên bố đó chưa đồng nghĩa với việc công chúng có thể biết 105 triệu đồng đã thực sự được thanh toán. Càng chưa thể biết người bán thực nhận bao nhiêu.

Sau tiếng “chốt” còn có hàng loạt mắt xích liên quan: người mua thanh toán cho ai, vào thời điểm nào, cây được giao khi nào, giao dịch có hoàn tất hay không, có tiền đặt trước, phí tổ chức, hoa hồng hoặc khoản khấu trừ nào không?

Đối với những video của Mạnh Bonsai, Quảng Tùng Bonsai, Bonsai Đinh Vượng, Bonsai Chính Hiệu và Bonsai Mạc Nam Định, phần dễ nhìn thấy nhất chính là trước tiếng chốt, thông tin về cây gì, ai giới thiệu, giá mở bao nhiêu, người chơi trả thế nào và giá cuối cùng được công bố ra sao đều khá là rõ ràng nhưng thông tin sau tiếng "chốt" và cái "bắt tay" lại ít được thể hiện tương xứng.

Phân tích như vậy không có nghĩa là cứ không công khai chứng từ thanh toán trên YouTube thì giao dịch có vấn đề(?). Một giao dịch hợp pháp không mặc nhiên phải công bố tài khoản ngân hàng hay toàn bộ chứng từ cho công chúng thấy. Cũng không thể từ việc chưa tìm thấy thông tin thanh toán mà kết luận tiền không được trả.

Điều đáng nói hơn là thị trường đang thiếu một cơ chế minh bạch để công chúng có thể kiểm chứng phần sau của những giao dịch đã được chính các bên công khai giá trị. Camera đã ghi được tiếng “chốt”, nhưng chưa chắc đã có ai ghi lại hoặc công bố dấu vết của giao dịch sau đó.

Bởi với một cuộc đấu giá chính thức, pháp luật đã quy định về quy chế, trình tự, hồ sơ và trách nhiệm của các chủ thể. Nhưng với những hoạt động được gọi là “đấu giá cây cảnh” tại triển lãm, nhà vườn, sự kiện hoặc trên mạng xã hội mà bản chất pháp lý chưa rõ ràng, câu hỏi về chủ thể tổ chức, trách nhiệm hậu kiểm và dấu vết của dòng tiền trở nên khó xác định hơn.

Ai - đơn vị nào hậu kiểm?

Trả lời về Luật Đấu giá tài sản, luật sư Vi Văn Diện cho biết: "Nếu là đấu giá theo Luật Đấu giá tài sản, tổ chức hành nghề đấu giá, đấu giá viên, người có tài sản, người trúng đấu giá và các chủ thể liên quan phải được xác định rõ trách nhiệm theo quy định.

Nếu là giao dịch thương mại, phải xác định người bán, người mua, người môi giới hoặc tổ chức trung gian, cùng các nghĩa vụ liên quan.

Nếu có một cá nhân hoặc tổ chức đứng ra nhận cây, điều hành trả giá, xác nhận người thắng và thu tiền, thì vai trò pháp lý của chủ thể này như thế nào cũng cần được làm rõ.

Ảnh minh họa bởi AI.

Từ những hình ảnh đang được phổ biến công khai trên YouTube, có thể đặt ra với cơ quan quản lý một loạt câu hỏi: Những hoạt động được gọi là “đấu giá cây cảnh” tại triển lãm, nhà vườn, sự kiện hoặc trên mạng xã hội, trong đó người điều hành tự đưa giá khởi điểm, người tham gia trả giá và tài sản được chốt ở mức hàng trăm triệu đồng, được pháp luật xác định là loại hình giao dịch nào?

Nếu thuộc phạm vi Luật Đấu giá tài sản thì phải tuân thủ theo luật và các văn bản hướng dẫn thi hành. Nếu không thuộc Luật Đấu giá tài sản, hoạt động mua bán này chịu quy định nào về hợp đồng, hóa đơn, thuế và thanh toán? Cá nhân hoặc tổ chức đứng ra điều hành, môi giới, thu phí hoặc hoa hồng được xác định với tư cách gì?

Dư luận đặt ra câu hỏi: Sau khi một tác phẩm được tuyên bố “đấu giá thành công” với giá hàng trăm triệu đồng, cơ chế nào bảo đảm giao dịch thực sự được hoàn tất và để lại dấu vết đủ để xác minh khi cần?

Nhìn từ những video đang được công khai, thị trường cây cảnh dường như đã rất quen với việc công khai giá chốt. Nhưng một thị trường giao dịch tài sản có giá trị lớn không chỉ cần những màn trả giá hấp dẫn. Nó cần luật chơi, chủ thể, giao dịch và dấu vết rõ ràng sau giao dịch. Bởi một phiên đấu giá có thể kết thúc trên YouTube bằng một tiếng “chốt”. Nhưng về mặt kinh tế và pháp lý, đó chưa chắc đã là điểm kết thúc(?!)