Thị trường cây cảnh đã hình thành và phát triển hàng chục năm, nhưng đến nay dường như vẫn thiếu một quy chế rõ ràng để xác định giá trị một tác phẩm. Khoảng trống ấy đang tạo ra những cuộc “hô giá”, “trả giá”, thậm chí “thổi giá” mà không phải lúc nào cũng đi kèm căn cứ thẩm định.
Một cây sanh cổ Đại Lộc tại một triển lãm cây cảnh ở Nghệ An được truyền thông thông tin từ chính chủ cây là có người trả 2 triệu USD, tương đương khoảng 50 tỷ đồng, nhưng chủ nhân không bán.
 |
Thông tin xuất hiện sau một sự kiện triển lãm, giao lưu cây cảnh và nhanh chóng được chia sẻ trên mạng xã hội. Một cây cảnh giá 50 tỷ đồng – con số đủ lớn để lập tức gây chú ý.
Nhưng phía sau con số ấy là hàng loạt câu hỏi: Ai trả? Trả trong hoàn cảnh nào? Có giao dịch hay thỏa thuận nào được xác lập không? Căn cứ nào để đưa ra mức giá 50 tỷ đồng?
Điều đáng nói, thông tin về thương vụ gần như chỉ dừng ở một câu: “Được trả 50 tỷ nhưng không bán.”
Không tên người mua. Không thông tin về lời đề nghị. Không hợp đồng, đặt cọc hay giao dịch được công bố. Cũng không thấy một hồ sơ thẩm định nào đi kèm con số 50 tỷ đồng.
Từ đây, một cuộc tranh luận xuất hiện trong cộng đồng người chơi cây: Phải chăng thị trường cây cảnh lâu nay đang tồn tại một kiểu “định giá bằng mồm?”
Một tài khoản người chơi cây có tên Hoàng Lê Minh đã đặt vấn đề khá gay gắt về câu chuyện này, chỉ ra những khoảng trống xung quanh thông tin “50 tỷ không bán”. Bài viết nhận được hơn 400 lượt thích và hàng trăm bình luận, cho thấy đây không còn là câu chuyện riêng của một cây sanh. Nó chạm vào một vấn đề lớn hơn của thị trường.
Giá cây đang được xác định bằng gì?
 |
Thực tế tại nhiều cuộc giao lưu, triển lãm cây cảnh, không khó để nghe những mức giá tiền tỷ, thậm chí hàng chục tỷ đồng. “Cây này có người trả 10 tỷ.” “Cây kia khách hỏi 20 tỷ.” “Cây này 30 tỷ chủ vẫn không bán.”
Nhưng giá chào bán có phải giá trị cây? Một lời trả giá có phải một giao dịch? Giá được truyền miệng có phải giá thị trường? Và nếu không có một tổ chức độc lập thẩm định, thì ai xác nhận cây thực sự đáng giá 10, 20 hay 50 tỷ đồng?
Đây là điểm khác biệt giữa một thị trường chuyên nghiệp và một thị trường chủ yếu dựa vào niềm tin.
Không ai phủ nhận một tác phẩm bonsai có thể có giá trị rất lớn. Không ai cấm người bán tự phát mức giá là bao nhiêu bởi một cây độc bản, có tuổi đời cao, lịch sử đặc biệt, nghệ thuật tạo tác xuất sắc hoàn toàn có thể được thị trường trả giá rất cao. Nhưng giá cao không đồng nghĩa với việc có thể tùy ý đưa ra một con số mà không cần căn cứ nếu đó là người có trách nhiệm với phong trào, với cộng đồng.
Đặc biệt, khi những con số ấy được sử dụng để tạo hiệu ứng truyền thông, nâng mặt bằng giá hoặc tác động tới quyết định của những người chơi mới.
Câu chuyện về "lan đột biến" cách đây vài năm chưa hề hết độ "nóng".
Một thị trường hàng chục năm, nhưng ai có quyền định giá?
Đây có lẽ là câu hỏi cần được đặt ra nghiêm túc.
 |
| Ai có quyền định giá cây cảnh là câu hỏi được nhiều người đặt ra khi chứng kiến những cuộc "định giá bằng mồm" với hàng tỉ đồng, triệu đô vô căn cứ như hiện nay. Ảnh minh họa bởi AI. |
Theo luật sư Lê Đức Minh (Đoàn luật sư Hà Nội): Pháp luật hiện hành đã có quy định về hoạt động thẩm định giá, doanh nghiệp thẩm định giá và thẩm định viên về giá. Nhưng với một loại tài sản đặc thù như cây cảnh, bonsai độc bản, việc xác định giá trị cụ thể được thực hiện như thế nào cần làm rõ một số nội dung sau.
- Cơ quan nào có thẩm quyền hướng dẫn hoặc quản lý việc thẩm định giá cây cảnh?
- Cá nhân, tổ chức nào đủ tư cách pháp lý để đưa ra kết luận và xác nhận về giá trị của một cây cảnh?
- Mức giá được công bố trên truyền thông tại các cuộc triển lãm, trưng bày là giá chào, giá trả hay giá giao dịch thực tế?
- Nếu giao dịch thành công, người mua và người bán có thể tự thỏa thuận đóng thuế, phí cho nhà nước hay không?
- Nếu không có giao dịch thật, căn cứ nào để một con số hàng chục tỷ đồng được sử dụng như giá trị của tác phẩm?
- Nếu xuất hiện tình trạng cố tình đưa ra những mức giá không có căn cứ để dẫn dắt người mua, cơ quan nào có trách nhiệm kiểm tra và xử lý?
Những câu hỏi này không nhằm phủ nhận giá trị của cây cảnh hay công sức của nghệ nhân.
Ngược lại, nếu muốn cây cảnh trở thành một thị trường thực sự chuyên nghiệp, có lẽ đã đến lúc cần một cơ chế minh bạch hơn về giá.
Cây có thể quý, nghệ nhân có thể tài hoa, tác phẩm có thể trị giá hàng chục tỷ đồng. Nhưng một khi đã công bố một con số, thị trường cần biết con số ấy được xác lập từ đâu. Bởi nếu không, rất dễ xảy ra tình trạng: Cây là thật, người chơi là thật, còn giá trị hàng chục tỷ đồng… chỉ tồn tại trong những lời truyền miệng.
