Theo người dân địa phương, năm 1924, Hòa thượng Thạch Sô trong chuyến tu học tại Campuchia đã mang hai cây dừa sáp từ Battambang về trồng tại chùa Chợ (tỉnh Trà Vinh cũ, nay thuộc xã Cầu Kè, tỉnh Vĩnh Long). Nhờ khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp, loại cây này nhanh chóng thích nghi, cho trái ngon và trở thành niềm tự hào của người dân Khmer Nam Bộ.
Trải qua hơn một thế kỷ, dừa sáp không chỉ gắn bó với đời sống canh tác mà còn hiện diện trong tín ngưỡng, lễ hội. Trong các dịp Vu lan Thắng hội, dừa sáp luôn là một phần không thể thiếu trên mâm lễ, biểu trưng cho tinh thần hiếu khách và gắn kết cộng đồng.
 |
| Cán bộ xã Song Lộc, tỉnh Vĩnh Long (địa phận huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh trước sáp nhập tỉnh) khảo sát vườn trồng dừa sáp cấy phôi của ông Đặng Minh Bé (bên trái). Dừa sáp là đặc sản Trà Vinh, loại trái cây ngon đặc ruột. |
Ông Thạch Chanh (ấp Chông Nô 2, xã An Phú Tân) là một trong những người đầu tiên mạnh dạn chuyển đổi đất lúa sang trồng dừa sáp từ năm 2009. Chỉ với 1,5ha, ông thu về 250–300 triệu đồng mỗi năm. Ban đầu, ông chỉ trồng thử vài chục cây, nhưng khi thấy hiệu quả kinh tế cao – mỗi trái bán được 140.000–200.000 đồng – ông đã mở rộng lên 150 cây, mỗi tháng thu 300–400 trái, giá bán dao động 60.000–120.000 đồng/trái.
Cũng tại Cầu Kè, bà Sơn Thị Hai (ấp Bót Chếch, xã Song Lộc) có hơn 10 năm gắn bó với loại cây này. Từ 1,2ha vườn dừa, trong đó 5 công là dừa sáp, mỗi tháng gia đình bà thu lãi 5–8 triệu đồng, góp phần cải thiện đáng kể đời sống.
Nhờ lợi nhuận cao gấp nhiều lần cây lúa, diện tích dừa sáp tại Vĩnh Long đã tăng nhanh trong hai thập kỷ qua – từ 43ha năm 2005 lên hơn 1.360ha vào năm 2025.
Trước đây, dừa sáp chỉ có tỷ lệ trái đặc ruột tự nhiên khoảng 10–20%. Tuy nhiên, nhờ áp dụng kỹ thuật cấy phôi, các nhà nghiên cứu đã nâng tỷ lệ này lên tới 80–90%. Nhờ đó, lợi nhuận trung bình đạt khoảng 700 triệu đồng/ha, gấp nhiều lần trồng dừa thường hay lúa.
Từ chỗ phụ thuộc vào thương lái, nay người dân đã liên kết sản xuất thông qua hợp tác xã (HTX). Điển hình, HTX Dừa sáp Hòa Tân (xã An Phú Tân) có 43 thành viên với 32ha trồng dừa sáp, sản lượng tiêu thụ hơn 2 triệu trái/năm. Một số doanh nghiệp địa phương còn đầu tư dây chuyền chế biến sâu, giúp trái dừa sáp bước vào chuỗi giá trị sản phẩm cao cấp.
Gia đình ông Đặng Minh Bé (ấp Bình La, xã Song Lộc) là một ví dụ tiêu biểu. Từ một hộ sản xuất nhỏ, năm 2022 ông đã thành lập doanh nghiệp, đầu tư hơn 15 tỷ đồng vào dây chuyền chế biến kẹo và kem dừa sáp. Sau khi thành công với sản phẩm mứt, ông tiếp tục thương mại hóa kem dừa sáp, hiện đã có mặt tại hệ thống Siêu thị Bách Hóa Xanh.
Các sản phẩm của ông đạt chuẩn 3 sao OCOP, đang trong lộ trình được nâng hạng lên 4 sao. Để chủ động nguồn nguyên liệu, ông cùng vợ xây dựng mô hình trồng dừa sáp cấy phôi trên diện tích 4ha, đạt tỷ lệ trái sáp 94–97%, mỗi tháng thu hoạch 1.000–1.600 trái. Ngoài ra, cơ sở của ông còn nhân giống 15.000–20.000 cây mỗi năm, bán với giá 800.000 đồng/cây, giúp lan tỏa mô hình và tạo việc làm cho người dân địa phương.
Hiện nay, xã Song Lộc có hơn 1.642ha trồng dừa, trong đó 14,4ha là dừa sáp. Năm 2024, vùng này đã được cấp mã số vùng trồng xuất khẩu sang Trung Quốc với diện tích 343ha và hơn 840ha đạt chứng nhận hữu cơ – tạo lợi thế cạnh tranh lớn trên thị trường quốc tế.
Từ tháng 9/2025, giá dừa khô tăng mạnh, dao động 180.000–220.000 đồng/chục (12 trái), giúp nông dân đạt thu nhập khoảng 120 triệu đồng/ha/năm.
Ông Ngô Hồng Thanh, Chủ tịch UBND xã Song Lộc (Vĩnh Long), cho biết: “Dừa sáp có nhiều ưu điểm – dễ trồng, tuổi thọ cao, chịu hạn và mặn tốt, đầu ra ổn định. Tuy nhiên, sản xuất còn phân tán, chuỗi liên kết và quảng bá thương hiệu chưa mạnh.”
Từ nay đến năm 2030, địa phương đặt mục tiêu phát triển cây dừa lên 1.644ha, trong đó 30% diện tích đạt chuẩn hữu cơ và có mã số vùng trồng xuất khẩu. Bên cạnh đó, xã tiếp tục nhân rộng các mô hình hiệu quả, củng cố HTX sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm chế biến từ dừa sáp – hướng tới một thương hiệu đặc sản tầm quốc tế mang tên “Dừa sáp Vĩnh Long”.
