Hướng dẫn quy trình nuôi động vật hoang dã đúng pháp luật và đầy đủ thủ tục

Theo công văn số 475/KL-QLBVR-BTTN ngày 30/06/2025 của Chi cục Kiểm Lâm Hà Nội về việc trả lời nội dung 02 văn bản của Tạp chí Việt Nam hương sắc: Văn bản số 47/CV-VNHS ngày 20/5/2025 về việc “Quản lý nuôi nhốt, bảo vệ động vật hoang dã và tổ chức hội thi chim theo đúng quy định pháp luật" và văn bản số 54/CV-VNHS ngày 03/6/2025 về việc “phối hợp chia sẻ thông tin, dữ liệu phục vụ truyền thông về quản lý hoạt động nuôi, nhốt, bảo tồn và tổ chức thi chim cảnh, chọi gà dân gian (trường hợp chim chào mào, gà nòi đòn) theo quy định pháp luật hiện hành" có nội dung như sau:

Việc xác định các loài ĐVHD nói chung, các loài chim nói riêng có thuộc loài nguy cấp, quý, hiếm, ưu tiên bảo vệ hoặc các loài nguy cấp thuộc Phụ lục CITES được quy định tại các văn bản: Nghị định số 84/2021/NĐ-CP ngày 22/9/2021 của Chính phủ về Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 06/2019/NĐ-CP; Nghị định 64/2019/NĐ-CP ngày 16/7/2019 của Chính phủ; Hoặc Phụ lục kèm theo Thông báo số 25/TB-CTVN ngày 17/02/2023 của Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam.

Cụ thể đối với các loài: Chào mào, Họa Mi, Khướu là các loài thuộc bộ sẻ. Chim Chào mào thuộc nhóm động vật rừng thông thường. Chim Hoạ Mi, Khướu thuộc loài nguy cấp, quí hiếm nhóm IIB qui định tại Nghị định số 84/2021/NĐ-CP ngày 22/9/2021 của Chính phủ (trừ Khướu ngọc linh, Khướu đầu đen má xám thuộc nhóm IB). Việc khai thác, gây nuôi, mua bán, trao đổi, vận chuyển các loài động vật rừng thông thường hoặc loài nguy cấp, quý hiếm phải thực hiện theo quy định của pháp luật như: Thông tư số 26/2022/TT-BNNPTNT ngày 30/12/2022 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định về quản lý, truy xuất nguồn gốc lâm sản (được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 22/2023/TT-BNNPTNT ngày 15/12/2023; Nghị định số 06/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 84/2021/NĐ-CP ngày 22/9/2021 của Chính phủ)...

Việc phân biệt giữa động vật rừng thông thường và động vật quý hiếm, nguy cấp:

Động vật rừng thông thường tại Khoản 8, Điều 3, Nghị định số 06/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 quy định: "Động vật rừng thông thường là loài động vật rừng thuộc các lớp thú, chim, bỏ sát, lưỡng cư và không thuộc: Danh mục loài thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm do Chính phủ ban hành hoặc Danh mục các loài thuộc phụ lục CITES, Danh mục động vật được nuôi, thuần hóa thành vật nuôi theo quy định của pháp luật chăn nuôi".

Động vật rừng nguy cấp, quý hiếm, được liệt kê trong danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm được ban hành kèm theo Nghị định 84/2021/NĐ-CP ngày 22/9/2021 của Chính phủ và Danh mục các loài nguy cấp thuộc các Phụ lục CITES (tại Thông báo 25/TB - CTVN ngày 17/02/2023 của Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam). Loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ được liệt kê trong danh mục kèm theo Nghị định 64/2019/NĐ-CP ngày 16/7/2019 của Chính phủ sửa đổi bổ sung Nghị định số 160/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013.

Ngày 24/6/2025 Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư 27/2025/TT-BNNMT chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Theo thông tư 27/2025/TT-BNNMT được xem là văn bản quy phạm pháp luật quan trọng, có tính điều chỉnh rộng đối với các hoạt động liên quan đến động vật hoang dã, trong đó có nội dung rất cụ thể về nuôi động vật rừng thông thường. Đáng chú ý, văn bản này đồng thời bãi bỏ nhiều quy định tại các quyết định hành chính trước đó như Quyết định số 1215/QĐ-BNNMT, Quyết định số 696/QĐ-BNNMT và Quyết định số 2308/QĐ-BNNMT. Việc hợp nhất các quy định, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường truy xuất nguồn gốc là những điểm mới nhằm giúp người dân, doanh nghiệp dễ tiếp cận pháp luật, tránh vi phạm do thiếu hiểu biết và tạo hành lang pháp lý thuận lợi để phát triển hoạt động nuôi động vật rừng một cách minh bạch, hợp pháp.

Động vật rừng thông thường theo Thông tư 27/2025/TT-BNNMT được xác định là các loài động vật có giá trị kinh tế, phân bố tự nhiên tại Việt Nam, thuộc lớp thú, chim, bò sát, lưỡng cư, nhưng không nằm trong danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm (Nhóm I, II) được quy định tại chính Thông tư này hoặc trong các phụ lục của Công ước CITES mà Việt Nam là thành viên. Đồng thời, các loài này cũng không thuộc danh mục vật nuôi thuần hóa theo pháp luật về chăn nuôi. Việc phân định rạch ròi về danh mục giúp xác định rõ ràng trách nhiệm quản lý, tránh tình trạng lợi dụng danh nghĩa “thông thường” để hợp thức hóa việc nuôi, buôn bán động vật hoang dã thuộc nhóm cấm.

Xử lý hành chính về hành vi săn bắt động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm

Đối với hành vi săn bắt động vật rừng còn tùy thuộc vào mức độ quý hiếm của loài động vật, số lượng ít hay nhiều, có giá trị lớn hay không để xác định được chính xác mức xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này, tại Điều 21 Nghị định 35/2019/NĐ-CP sửa đổi bởi Khoản 12 Điều 1 Nghị định 07/2022/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp thì người vi phạm có thể bị xử phạt như sau:

"Hành vi săn, bắt, giết, nuôi, nhốt động vật rừng trái quy định của pháp luật, bị xử phạt như sau:

1. Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với một trong các trường hợp sau:

a) Động vật rừng thông thường trị giá dưới 5.000.000 đồng;

b) Động vật rừng thuộc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IIB trị giá dưới 3.000.000 đồng.

1a. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với một trong các trường hợp sau:

a) Động vật rừng thông thường trị giá từ 5.000.000 đồng đến dưới 10.000.000 đồng;

b) Động vật rừng thuộc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IIB trị giá từ 3.000.000 đồng đến dưới 5.000.000 đồng.

2. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng đối với một trong các trường hợp sau:

a) Động vật rừng thông thường trị giá từ 10.000.000 đồng đến dưới 20.000.000 đồng;

b) Động vật rừng thuộc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IIB trị giá từ 5.000.000 đồng đến dưới 10.000.000 đồng.

Truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi săn bắt động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm

Người nào thực hiện hành vi vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có đủ các dấu hiệu về hành vi và theo Điều 234 Bộ luật Hình sự 2015 được sửa đổi bởi điểm a, điểm b khoản 57 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 như sau:

"Điều 234. Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã

1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 242 và Điều 244 của Bộ luật này, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Săn bắt, giết, nuôi, nhốt, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật thuộc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IIB hoặc Phụ lục II Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp trị giá từ 150.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc động vật hoang dã khác trị giá từ 300.000.000 đồng đến dưới 700.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;

b) Tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật thuộc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IIB hoặc Phụ lục II Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp trị giá từ 150.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc của động vật hoang dã khác trị giá từ 300.000.000 đồng đến dưới 700.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;

c) Săn bắt, giết, nuôi, nhốt, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật thu lợi bất chính hoặc trị giá dưới mức quy định tại điểm a, điểm b khoản này nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 07 năm:

a) Có tổ chức;

b) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;

c) Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;

d) Sử dụng công cụ hoặc phương tiện săn bắt bị cấm;

đ) Săn bắt trong khu vực bị cấm hoặc vào thời gian bị cấm;

e) Vận chuyển, buôn bán qua biên giới;

g) Động vật, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật thuộc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IIB hoặc Phụ lục II Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp trị giá từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng hoặc của động vật hoang dã khác trị giá từ 700.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng;

h) Thu lợi bất chính từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;

i) Tái phạm nguy hiểm.