Khi thơ ca hóa thành tranh vẽ

“Trong thế giới mờ ảo của ao hồ và rong rêu trôi nổi, những gợn sóng rung động trên mặt nước trong veo… Hương sen bao phủ mặt nước, những bông hoa nở rộ như thể sắc đỏ thắm nhuộm màu những con sóng…”

Những câu thơ trong khúc “Quá Tần Lâu” của nhà thơ Wu Wenying thời Nam Tống đã gợi lên một ao sen vừa rực rỡ vừa phảng phất nỗi u hoài. Khoảng 800 năm sau, cảnh sắc ấy được tái hiện qua những nét mực trên lụa, rồi tiếp tục được chuyển hóa thành một không gian nghệ thuật tương tác bằng công nghệ hiện đại.

Lấy cảm hứng từ bài thơ “Quá Tần Lâu” thời nhà Tống (960-1279), Đại Đôn Bang đã khắc họa sự tươi tốt của một ao sen cùng với một chút u sầu trong bức tranh này.

Tác phẩm lấy cảm hứng từ bài thơ là một trong những điểm nhấn tại triển lãm “Echoes of Song Ci”, khai mạc ngày 9/7 tại Bảo tàng Nghệ thuật Dai Dunbang ở Thượng Hải.

Không gian triển lãm nằm tại Bai Work trên đường Hong Kong, trong một tòa nhà mang phong cách châu Âu được xây dựng từ năm 1920. Công trình này nay đã được chuyển đổi thành một khu phức hợp văn hóa, nghệ thuật, văn phòng và bán lẻ, nằm giữa khu vực Bund lịch sử của Thượng Hải.

Tại đây, những nét mực của Dai Dunbang được đặt trong mối liên hệ với ánh sáng, âm thanh và các thiết bị tương tác. Thơ ca cổ không còn chỉ nằm trên trang sách hay trong những cuộn tranh tĩnh, mà trở thành một trải nghiệm có thể bước vào, quan sát và cảm nhận.

Hơn 50 bức tranh từ những vần thơ thời Tống

Triển lãm là sự tiếp nối trong hành trình sáng tác kéo dài nhiều thập kỷ của Dai Dunbang, người sinh năm 1938 và đã sống, làm việc tại Thượng Hải trong phần lớn cuộc đời.

Từ năm 1987 đến 1991, ông sáng tác 56 bức tranh lấy cảm hứng từ các bài từ thời Tống. Những tác phẩm được thực hiện theo phong cách gongbi – lối vẽ tỉ mỉ, tinh tế trên lụa truyền thống của Trung Quốc.

Bộ tranh sau đó được giới thiệu trong một tuyển tập xuất bản năm 2025, cùng với các tác phẩm khác của ông lấy cảm hứng từ thơ Đường và những tác phẩm văn học kinh điển của nhiều thời kỳ. Triển lãm hiện tại trưng bày phần lớn loạt tranh về thơ Tống của Dai Dunbang, minh họa cho sáng tác của hơn 40 tác giả.

Thông qua các bảng minh họa, sắp đặt tương tác cùng hiệu ứng ánh sáng và âm thanh, những tác phẩm đưa khán giả trở về một thế giới đã cách hiện tại nhiều thế kỷ – thế giới của những khu vườn, ao sen, phố phường, mùa xuân và những nhân vật bước ra từ thơ ca cổ điển.

“Trong dòng chảy dài của lịch sử, thơ Đường và Tống đại diện cho tinh hoa di sản văn học của chúng ta, đứng vững như những đỉnh cao của biểu đạt nghệ thuật. Nhiều thế kỷ ngăn cách các nhà thơ ấy với chúng ta, vì vậy tôi đọc tác phẩm của họ với sự chăm chú”, Dai nói.

Từ thơ ca đến vẻ đẹp của đời sống

Tranh thời Tống được sáng tác trên cả giấy và lụa. Để tiếp cận gần hơn với vẻ đẹp tinh tế của nghệ thuật thời kỳ này, Dai Dunbang đã học cách vẽ trên lụa – một chất liệu trước đó ông chưa từng quen thuộc.

Ông tìm hiểu nghệ thuật cung đình thời Tống, tiếp thu sự tinh tế, tỉ mỉ trong từng chi tiết nhưng đồng thời kết hợp với những đường nét mộc mạc hơn để tạo nên phong cách riêng.

Nếu các nhà thơ thời Tống cô đọng những thăng trầm của một triều đại kéo dài hơn 300 năm vào những câu từ giàu nhạc tính, khi phóng khoáng, lúc u sầu, thì Dai Dunbang tìm cách chuyển tải cảm xúc ấy bằng hình ảnh.

Trong tranh của ông, những tình cảm, niềm đam mê và vẻ đẹp lãng mạn trong thơ ca được thể hiện qua những cảnh đời cụ thể.

Đó có thể là những thiếu nữ thưởng ngoạn cảnh xuân, lấy cảm hứng từ thơ của Yan Shu. Cũng có thể là hình ảnh những con phố đông đúc, náo nhiệt trong dịp Tết Nguyên đán, được gợi lên từ thơ của Wang Anshi.

Thế giới trong tranh Dai Dunbang vì thế không chỉ là thế giới của phong cảnh. Đó còn là thế giới của con người, trang phục, kiểu tóc và những chi tiết đời thường.

Ông đặc biệt chú ý đến cách ăn mặc của phụ nữ thuộc các tầng lớp xã hội khác nhau. Những phụ nữ xuất thân từ các gia đình khá giả thường búi tóc cao, trong khi những cô gái bình dân thường chọn kiểu tóc búi thấp, thuận tiện hơn cho công việc hàng ngày.

Qua những chi tiết ấy, hội họa không chỉ minh họa cho thơ mà còn tái hiện một phần đời sống xã hội và văn hóa của quá khứ.

Từ thơ ca đến những tác phẩm văn học kinh điển

Niềm say mê văn học của Dai Dunbang không chỉ dừng lại ở thơ Tống. Một trong những tác phẩm nổi tiếng của ông là cuộn tranh dài khắc họa các nhân vật xuất hiện ở phần cuối của “Thủy Hử” – một trong những tiểu thuyết kinh điển của văn học Trung Quốc.

Tác phẩm khắc họa 108 vị anh hùng cùng nhau chống lại áp bức. Dai Dunbang cũng từng sáng tác nhiều tác phẩm lấy cảm hứng từ các tác phẩm kinh điển khác như “Tây Du Ký” và “Hồng Lâu Mộng”.

Trong sự nghiệp của mình, ông đã dành nhiều năm chuyển hóa những câu chuyện quen thuộc của văn học Trung Quốc thành hình ảnh. Với ông, hội họa không phải là sự minh họa đơn thuần, mà là một cách khác để kể lại những câu chuyện đã sống trong ký ức văn hóa qua nhiều thế hệ.

“Tôi chỉ là một họa sĩ bình dân”

Triển lãm “Echoes of Song Ci” kéo dài đến ngày 8/10. Với sự kết hợp giữa tranh mực truyền thống và công nghệ tương tác, triển lãm cho thấy những tác phẩm ra đời từ hàng trăm năm trước vẫn có thể tìm được một đời sống mới trong không gian nghệ thuật đương đại.

Những vần thơ cổ được chuyển thành đường nét. Những đường nét lại được mở rộng thành ánh sáng, âm thanh và không gian. Qua đó, nghệ thuật truyền thống không bị đóng khung trong quá khứ mà tiếp tục tìm cách đối thoại với khán giả hiện đại.

Dai Dunbang từng nói: “Tôi không phải là một họa sĩ bậc thầy. Tôi chỉ là một họa sĩ bình dân vẽ tranh cho mọi người.”

Có lẽ chính sự khiêm nhường ấy đã làm nên sức hấp dẫn trong nghệ thuật của ông. Bởi dù lấy cảm hứng từ những bài thơ cổ, những tiểu thuyết kinh điển hay những hình ảnh của một thời đại đã qua, tranh của Dai Dunbang luôn hướng đến một điều gần gũi: đưa những câu chuyện của quá khứ trở lại với đời sống của con người hôm nay.

Từ thơ ca thành tranh vẽ, từ tranh vẽ thành một không gian trải nghiệm – những vần thơ của hàng trăm năm trước đang tiếp tục cất tiếng trong ngôn ngữ của nghệ thuật đương đại.