Loài cây dân dã bị bỏ quên: Hóa ra là vị thuốc quý, từng có mặt trong cung đình
Trong cuốn Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam của GS Đỗ Tất Lợi, loài cây này được gọi là trà tiên, còn có tên khác là é, é trắng, tiến thực. Tên khoa học là Ocimum basilicum L. var. pilosum (Willd.) Benth., thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae).
Cái tên “tiến thực” xuất phát từ việc lá và hạt trà tiên từng được xem là thực phẩm ngon, thường được dân gian chọn dâng lên các bậc vua chúa. Đây cũng là điểm khác biệt giúp trà tiên ghi dấu trong dân gian.
Trà tiên là cây thân thảo một năm, cao 0,5 – 1m, phân nhánh từ gốc thành bụi. Thân vuông, màu xanh lục nhạt, phủ lớp lông mịn. Lá mọc đối, hình trứng, dài 5 – 6cm, mép có răng cưa. Hoa mọc thành cụm xim, màu trắng, kết vòng quanh thân.
Quả trà tiên hình bầu dục, chứa hạt màu xám đen. Khi ngâm nước, hạt nở ra lớp màng nhầy trắng, tương tự hạt é quen thuộc trong các loại nước giải khát. Toàn thân cây có mùi thơm dịu, pha giữa chanh và sả.
Hình dáng của trà tiên khá giống húng quế, nhưng dễ phân biệt ở chỗ cây có nhiều cành, lá và hoa đều phủ lông.
![]() |
| Cây trà tiên. |
Nguồn gốc của trà tiên chưa được xác định rõ. Có giả thuyết cho rằng loài này vốn mọc hoang ở Việt Nam, cũng có ý kiến cho rằng được di thực từ nước ngoài. Hiện nay, cây được trồng ở một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ và Tây Nguyên.
Người dân thường gieo hạt vào mùa xuân, thu hoạch cành lá khi chưa ra hoa hoặc mới có nụ. Có thể dùng tươi hoặc phơi khô để làm thuốc. Ở miền Nam, hạt trà tiên được dùng giống hạt é để pha nước uống, trong khi ở miền Bắc thói quen này chỉ phổ biến từ thập niên 1970.
Vị thuốc quý trong Đông y
Theo Đông y, lá và cành trà tiên có vị cay, tính ấm, còn hạt lại có tính hàn. Nhờ đặc tính này, cây được dùng như vị thuốc đa năng: vừa thanh nhiệt, vừa giải cảm, vừa nhuận tràng.
Hạt trà tiên: Ngâm nước uống giúp trị táo bón, thanh nhiệt, hỗ trợ điều trị viêm đường tiết niệu.
Lá và thân: Sắc hoặc hãm uống để chữa cảm cúm, ho, đau bụng, khó tiêu; nước sắc dùng xông giải cảm; lá giã đắp trị viêm tấy.
Tinh dầu trà tiên: Có tác dụng kháng khuẩn, lợi tiểu, hỗ trợ điều trị viêm thận, viêm bàng quang.
Một số bài thuốc dân gian với trà tiên
Chữa cảm cúm, sốt, đau đầu: 20 – 30g trà tiên tươi phối hợp lá bưởi, chanh, hương nhu, cúc tần, đun nước xông cho ra mồ hôi.
Chữa táo bón: 4 – 12g hạt trà tiên ngâm nước ấm đến khi nở, thêm đường và uống.
Chữa đau bụng, chướng bụng: 10 – 20g lá phơi khô hãm nước uống trong ngày.
Chữa viêm bàng quang, tiểu buốt: 3 – 6 giọt tinh dầu pha với siro và nước nhũ tương.
Giảm stress, mất ngủ: Lá trà tiên ướp trà khô, uống hằng ngày.
Lưu ý khi sử dụng
Liều dùng thông thường: 10 – 15g lá hoặc cành khô hãm nước uống mỗi ngày.
Hạt trà tiên cần uống kèm đủ nước để tránh nguy cơ tắc ruột.
Không dùng đồng thời với thuốc tây, cần cách ít nhất một giờ.
Tránh dùng trước khi phẫu thuật.
Người bị tiêu chảy, bệnh lý đường ruột hoặc phụ nữ mang thai không nên sử dụng.
Tin mới
Hà Nội vào mùa phượng nở, mùa của chia xa và nỗi nhớ
Hà Nội tháng Tư: Phố nhẹ nhàng đón sắc trắng loa kèn trên những gánh xe hoa
Tin bài khác
Hơn 5ha tắc hữu cơ, mỗi năm thu hàng trăm tấn
Cắt tỉa sai thời điểm, 3 loại cây có thể mất mùa hoa năm sau
Người trồng hoa Phù Liễn tất bật chăm hoa, chờ mùa Tết
Nghệ nhân Nguyễn Thanh Tùng: từ bản lĩnh người lính đến niềm đam mê nghệ thuật bonsai
Cuộc gặp gỡ giữa đá và cây: Sự giao hòa của thiên nhiên, nghệ thuật và chiều sâu thời gian
Nghệ nhân Nguyễn Phúc Hoàng và hành trình lan tỏa tình yêu sinh vật cảnh
Hành trình khám phá đất, lửa từ góc nhìn đến tâm hồn
Hà Tĩnh: Vườn cam gần 20 năm tuổi lưu giữ nguồn gen quý
Gần 30 năm gắn bó với đam mê, nghệ nhân Bảy Khoa và bộ sưu tập bonsai cổ thụ ngoại cỡ tại Long An
Làng trầu trăm tuổi Vị Thủy: Từ nét văn hóa Nam Bộ đến hướng đi du lịch nông nghiệp
Có 3 cây bonsai này trong nhà, người xưa tin giúp giữ vượng khí, vun đắp tài lộc
Hoàng Trang bonsai - Gắn bó với nghề từ niềm đam mê tạo tác
Cau cảnh trước cổng: Loài cây giữ phúc, đón tài lộc và bình an cho gia đạo
Hà Tĩnh: Đánh thức “kho báu xanh” dược liệu ở miền núi
4 vị trí đặt cây cảnh được khuyên nên tránh theo quan niệm phong thủy
Nông nghiệp chuẩn bị triển khai loạt nhiệm vụ công nghệ từ đầu năm 2027
Cắt tỉa sai thời điểm, 3 loại cây có thể mất mùa hoa năm sau
Những loại cây bị cho là mang sát khí, gia chủ nên thận trọng khi trồng gần nhà
5 loài hoa đẹp nhưng chứa độc tố nguy hiểm, gia đình có trẻ nhỏ nên tránh trồng
Ứng dụng công nghệ, chủ động ngăn ngừa thoái hóa đất
MEKONG GOLDFISH MASTERS 2026: Dấu mốc mới của cá vàng miền Tây
Bình Điền đón xuân Đinh Mùi 2027 với 282 lô hoa, cây kiểng
Hội Sinh vật cảnh Việt Nam đề nghị Bộ Nội vụ kiểm tra, chấn chỉnh việc tự xưng các tổ chức hội và tổ chức trưng bày, triển lãm, hội chợ sinh vật cảnh
Lễ Tịch điền và màu xanh nông nghiệp hữu cơ ở làng quê Diệm Sơn
Người dân phát hiện rùa quý trong Sách đỏ, chủ động giao nộp kiểm lâm
Hội SVC TP Hà Nội: Kiện toàn tổ chức, đổi mới hoạt động, thúc đẩy phong trào phát triển
Phú Thọ: Cây bưởi mở hướng làm giàu cho người dân Yên Trị
Hơn 5ha tắc hữu cơ, mỗi năm thu hàng trăm tấn
Mỗi con cua đinh một thau nhựa, mô hình nuôi độc đáo của lão nông miền Tây
Người trồng hoa Phù Liễn tất bật chăm hoa, chờ mùa Tết
Đà Nẵng: Hồi sinh lưới cá cũ, dệt sinh kế xanh cho phụ nữ vùng biển
Khi sen đá kể câu chuyện tín - nguyện - hạnh
Hà Nội vào mùa phượng nở, mùa của chia xa và nỗi nhớ
Hà Nội tháng Tư: Phố nhẹ nhàng đón sắc trắng loa kèn trên những gánh xe hoa
Tháng Sáu, dịu dàng một mùa sen Hà Nội
Tháng Tám: Hoa dâu da xoa, nét duyên mộc mạc giữa phố phường Hà Nội
Hội Sinh vật cảnh Hà Nội có Tân Chủ tịch: Cú hích cho bộ máy khóa mới
Hà Tĩnh: Muốn giữ cánh chim trời, phải chặn từ gốc
Hà Tĩnh: Hồng Yên Du vươn mình, nâng tầm giá trị nông sản
Độc đáo vườn thú “Bách Điểu” giữa không gian sinh thái Hà Tĩnh
