Giữa nhịp sống hiện đại với nhiều áp lực và biến động, những giá trị minh triết của Thiền phái Trúc Lâm vẫn gợi mở cách để con người hiểu mình, giữ tâm an định và ứng xử sáng suốt. Từ không gian di sản Ngọa Vân, các diễn giả tại tọa đàm “Vững tay chèo - An tâm sống” cùng chia sẻ những bài học có thể vận dụng vào công việc, gia đình và đời sống thường ngày.
Ngọa Vân, không gian di sản khơi nguồn minh triết Trúc Lâm
 |
| Quang cảnh không gian buổi tọa đàm với chủ đề “Vững tay chèo - An tâm sống”. |
Trong hai ngày 10 - 11/10/2026, tại Làng Thiền Ngọa Vân, thuộc quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, Di sản thế giới được UNESCO công nhận ngày 12 tháng 7 năm 2025, Công ty Cổ phần Văn hóa Du lịch Ngọa Vân tổ chức khóa thiền ngoài trời kết hợp tọa đàm với chủ đề “Vững tay chèo - An tâm sống”.
Tham gia buổi tọa đàm có Đại đức Thích Tinh Khôi; TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ, cùng nhà nghiên cứu văn hóa, trang phục truyền thống Đinh Hồng Cường.
Trong không gian gắn với cuộc đời tu hành của Phật hoàng Trần Nhân Tông, chương trình mở ra những trao đổi về cách tiếp nhận và vận dụng các giá trị văn hóa, tư tưởng truyền thống vào đời sống hiện đại.
Sáng 11/10, các đại biểu và khách mời tham dự dâng hương tại Am, chùa Ngọa Vân và thực hiện khóa thiền trên đỉnh Bàn Cờ, trước khi bước vào phần tọa đàm, cùng nhau nhìn lại những giá trị cốt lõi được lưu giữ tại vùng đất có ý nghĩa đặc biệt đối với lịch sử Phật giáo Việt Nam.
 |
| Diễn giả tham gia cùng khách mời tham dự buổi tọa đàm với chủ đề “Vững tay chèo - An tâm sống” có Đại đức Thích Tinh Khôi; TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ dâng hương tại am và chùa Ngọa Vân. |
Ngọa Vân là địa danh gắn với giai đoạn cuối cuộc đời tu hành của Phật hoàng Trần Nhân Tông, vị vua anh minh sau khi lãnh đạo đất nước vượt qua những thử thách lớn đã lựa chọn con đường tu tập, góp phần hình thành và phát triển Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử mang giá trị đặc biệt trong lịch sử Phật giáo Việt Nam.
Tư tưởng của Ngài thể hiện tinh thần nhập thế, gắn việc tu dưỡng bản thân với trách nhiệm đối với quốc gia, dân tộc và cộng đồng. Đó cũng là một trong những điểm có ý nghĩa quan trọng khi nhìn nhận giá trị Trúc Lâm trong bối cảnh hôm nay.
Tại buổi tọa đàm, TS. Bùi Hữu Dược chia sẻ về cuộc đời, tư tưởng và con đường của Phật hoàng Trần Nhân Tông. Từ hành trình của một vị vua đến người tu hành, câu chuyện đặt ra suy ngẫm về cách con người nhìn nhận danh vọng, lợi ích và trách nhiệm. Buông bỏ, theo tinh thần Phật giáo Trúc Lâm, không có nghĩa là quay lưng với cuộc đời, mà là không để ham muốn và sự bám chấp tà kiến chi phối những lựa chọn đúng đắn hướng tới cuộc sống an vui đích thực.
 |
| TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ chia sẻ tại buổi tọa đàm với chủ đề “Vững tay chèo - An tâm sống”. |
Tư tưởng “Phật tại tâm” gợi mở cách tiếp cận gần gũi với đời sống thường ngày. Giá trị tu tập không chỉ nằm ở hình thức hay không gian thực hành, mà còn thể hiện qua nhận thức, lời nói, hành động và cách mỗi người đối xử với người xung quanh. Tinh thần từ bi cần được chuyển hóa thành sự cảm thông; trí tuệ cần được thể hiện qua khả năng phân biệt đúng sai, cân nhắc hệ quả và ứng xử có trách nhiệm.
Từ góc nhìn văn hóa, sự tham gia của nhà nghiên cứu Đinh Hồng Cường góp thêm chiều kích về việc gìn giữ những giá trị truyền thống. Câu chuyện về văn hóa, trang phục và ý nghĩa của các yếu tố tạo nên bản sắc cho thấy di sản không chỉ là những dấu tích được lưu giữ trong một không gian cụ thể. Di sản còn sống trong cách cộng đồng hiểu, trân trọng và tiếp nối những giá trị đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Bởi vậy, trở về Ngọa Vân không chỉ là hành trình tham quan một địa điểm lịch sử, văn hóa, tâm linh, mà còn là dịp mỗi người tự đặt câu hỏi về những giá trị đang định hướng cuộc sống của mình. Trong xã hội thay đổi nhanh chóng, việc tìm về cội nguồn có thể giúp con người nhìn lại điều gì cần gìn giữ, điều gì nên điều chỉnh và đâu là nền tảng để không mất phương hướng trước những biến động.
Giữ tâm an định, làm chủ bản thân giữa những biến động
Một trong những vấn đề được quan tâm tại tọa đàm là cách tìm kiếm sự bình an khi con người phải đối diện với áp lực công việc, trách nhiệm gia đình, những thay đổi trong các mối quan hệ và các biến cố khó lường. Đời sống hiện đại đem lại nhiều cơ hội, nhưng đồng thời cũng khiến không ít người rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu, khó cân bằng giữa nhu cầu cá nhân và những đòi hỏi từ bên ngoài.
Chia sẻ tại buổi tọa đàm, Đại đức Thích Tinh Khôi đề cập đến những trải nghiệm liên quan đến lo âu, mất ngủ và quá trình tìm cách chăm sóc sức khỏe thân tâm. Từ câu chuyện cá nhân, nội dung trao đổi hướng đến một vấn đề rộng hơn: muốn đi qua những giai đoạn khó khăn, mỗi người cần chủ động nhận diện tình trạng của bản thân, tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp và xây dựng những thói quen lành mạnh, thay vì chỉ cố gắng chịu đựng hoặc né tránh vấn đề.
 |
| Đại đức Thích Tinh Khôi đề cập đến những trải nghiệm liên quan đến lo âu, mất ngủ và quá trình tìm cách chăm sóc sức khỏe thân tâm. |
Theo những nội dung được Đại đức chia sẻ, việc chăm sóc bản thân có thể bắt đầu từ ba phương diện: quan tâm đến sức khỏe thể chất và tìm đến chuyên gia y tế khi cần thiết; duy trì vận động phù hợp với thể trạng cơ thể; thực hành thiền định để cân bằng cảm xúc và trạng thái tinh thần trong chánh niệm. Ba phương diện này có thể hỗ trợ lẫn nhau, giúp mỗi người nâng cao nhận thức về trạng thái cơ thể, quan sát cảm xúc và điều chỉnh cách phản ứng trước áp lực. Việc thực hành thiền không thay thế thăm khám hay điều trị y tế khi có vấn đề sức khỏe.
Trong cách tiếp cận ấy, bình an không đồng nghĩa với việc cuộc sống không còn khó khăn. Điều quan trọng là con người có thể nhận diện điều đang diễn ra, không vội vàng để cảm xúc nhất thời quyết định hành động và biết lựa chọn cách ứng xử phù hợp với hoàn cảnh. Khi biết dừng lại để quan sát, mỗi người có thêm cơ hội phân biệt giữa sự việc thực tế với những lo lắng do suy diễn, giữa điều có thể thay đổi với những điều cần học cách chấp nhận.
Tinh thần này có thể liên hệ với phương pháp tu tập của Thiền phái Trúc Lâm, trong đó việc rèn luyện nhận thức và chuyển hóa bản thân giữ vai trò quan trọng. Thực hành không chỉ diễn ra trong những thời khóa riêng biệt mà còn có thể thể hiện trong công việc, khi đối diện bất đồng, trong cách lắng nghe người thân hay khi đứng trước một quyết định khó khăn. Sự tỉnh thức, nếu được duy trì trong đời sống thường ngày, giúp con người có thêm khoảng lặng để suy nghĩ thấu đáo trước khi hành động.
 |
| Khách mời đặt câu hỏi và giao lưu cùng các diễn giả tại buổi tọa đàm với chủ đề “Vững tay chèo - An tâm sống”. |
Một nội dung đáng chú ý trong chia sẻ của Đại đức Thích Tinh Khôi là nhắc lại quan điểm của Đức Phật đối với năm “tài sản” quý giá của mỗi con người theo thứ tự từ Đạo đức, Trí tuệ, Quan hệ xã hội, Sức khỏe, Tiền tài vật chất. Mỗi người để đối diện với những biến cố của cuộc đời cần xây dựng giá trị đạo đức xã hội chuẩn mực, với tri thức hay cao hơn là trí huệ đủ nhận diện những gì tốt đẹp cần thực hiện và xấu để tránh xa, cùng các mối quan hệ xã hội hài hòa tốt đẹp vì lợi ích chung, với sức khỏe thể chất và tinh thần đủ khả năng vượt qua gian khó và chứng ngại cảm xúc. Đây không phải những tài sản có thể đo đếm đơn thuần bằng vật chất, mà là những nguồn lực được bồi đắp qua quá trình sống, học tập, trải nghiệm và rèn luyện, tu tập.
Đạo đức giúp con người xác lập giới hạn trong hành động; tri thức tạo cơ sở để hiểu vấn đề và tìm giải pháp; các mối quan hệ xã hội đem lại sự chia sẻ, hỗ trợ khi cần thiết. Khả năng vượt qua gian khó được hình thành qua trải nghiệm và sự kiên trì, trong khi trí tuệ cảm xúc giúp mỗi người nhận biết, điều chỉnh cảm xúc của mình và thấu hiểu người khác. Khi những nền tảng ấy được vun đắp, con người có thêm điểm tựa để không bị cuốn theo những biến động trước mắt.
Những chia sẻ tại tọa đàm vì thế không dừng lại ở lời khuyên sống chậm hay tìm kiếm sự thư thái. Điều quan trọng hơn là xây dựng năng lực tự nhận thức, chủ động chăm sóc thân tâm và chuẩn bị những nguồn lực cần thiết để ứng phó với thay đổi. Bình an trở thành một quá trình rèn luyện, đòi hỏi sự thực hành bền bỉ chứ không phải trạng thái có thể đạt được chỉ sau một khoảnh khắc.
Từ minh triết Trúc Lâm đến lối sống có trách nhiệm
Nếu khả năng làm chủ bản thân giúp mỗi người đứng vững trước biến động, thì đạo đức và trách nhiệm xã hội là những yếu tố quyết định nhân cách con người sử dụng năng lực của mình. Đây cũng là vấn đề được đặt ra khi các diễn giả liên hệ tư tưởng của Phật hoàng Trần Nhân Tông với đời sống nghề nghiệp, hoạt động kinh doanh và các mối quan hệ trong xã hội hiện đại.
Từ góc nhìn của TS. Bùi Hữu Dược, hành trình của Phật hoàng Trần Nhân Tông gợi nhắc với các thế hệ hôm nay, mỗi người không nên chỉ nhìn nhận thành công qua danh vọng hay sự giàu có. Giá trị của một đời sống còn thể hiện ở trách nhiệm đã thực hiện, những điều tốt đẹp đã đóng góp và cách mỗi người đối xử với cộng đồng. Tinh thần buông bỏ danh lợi cần được hiểu trong mối liên hệ với việc giảm bớt sự chi phối của lòng tham, chứ không phải từ bỏ bổn phận với gia đình, công việc và xã hội.
 |
| TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ chia sẻ thông tin về Phật hoàng Trần Nhân Tông với khách mời và phật tử tại am và chùa Ngọa Vân. |
Cách nhìn này có ý nghĩa thiết thực trong môi trường lao động và kinh doanh, nơi áp lực về hiệu quả, thu nhập và cạnh tranh có thể khiến con người dễ đặt lợi ích trước mắt lên trên những nguyên tắc lâu dài. Khi đạo đức được xem là nền tảng, thành công không chỉ được đánh giá bằng kết quả kinh tế mà còn bằng cách tạo ra kết quả ấy. Sự trung thực, tôn trọng cam kết, bảo đảm quyền lợi chính đáng của các bên và ý thức đóng góp cho cộng đồng góp phần tạo nên giá trị bền vững của mỗi cá nhân, tổ chức.
Trong gia đình, tinh thần ấy thể hiện qua việc biết lắng nghe, chia sẻ trách nhiệm và không để những cảm xúc nhất thời làm tổn thương người thân. Trong công việc, đó là khả năng giải quyết bất đồng trên cơ sở tôn trọng, phân biệt rõ lợi ích cá nhân với lợi ích chung và cân nhắc tác động của quyết định đối với những người liên quan. Trong đời sống cộng đồng, đó là thái độ biết quan tâm, sẵn sàng hỗ trợ và có trách nhiệm với những việc thuộc phạm vi của mình.
Năm “tài sản” được Đại đức Thích Tinh Khôi gợi mở cũng có thể được nhìn nhận trong mối liên hệ này. Đạo đức và tri thức tạo nền tảng cho những quyết định đúng đắn; các mối quan hệ xã hội giúp tăng cường sự gắn kết; khả năng vượt khó và trí tuệ cảm xúc giúp con người duy trì sự bền bỉ, tỉnh táo trước áp lực. Những phẩm chất ấy không chỉ phục vụ sự ổn định của mỗi cá nhân mà còn góp phần tạo dựng môi trường gia đình, nghề nghiệp và xã hội lành mạnh hơn.
Bên cạnh các vấn đề về tư tưởng và thực hành đời sống, góc nhìn của nhà nghiên cứu Đinh Hồng Cường về văn hóa, trang phục truyền thống cũng gợi mở mối liên hệ giữa bản sắc và trách nhiệm gìn giữ di sản. Một nền văn hóa chỉ có thể tiếp tục phát huy sức sống khi các giá trị được hiểu đúng, được trao truyền và có chỗ đứng trong đời sống đương đại. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa trân trọng truyền thống và khả năng vận dụng linh hoạt, tránh việc chỉ giữ lại hình thức mà thiếu đi sự hiểu biết về ý nghĩa bên trong.
 |
| Nhà nghiên cứu văn hóa, trang phục truyền thống Đinh Hồng Cường giao lưu và chia sẻ kiến thức về Pháp phục truyền thống tại buổi tọa đàm với chủ đề “Vững tay chèo - An tâm sống”. |
Tọa đàm “Vững tay chèo - An tâm sống” vì thế tạo ra không gian để các diễn giả và người tham dự cùng trao đổi về những vấn đề vừa mang tính cá nhân, vừa gắn với đời sống cộng đồng. Với những người làm kinh doanh, câu chuyện về đạo đức và trách nhiệm đặt ra yêu cầu cân bằng giữa lợi ích với giá trị lâu dài. Với mỗi cá nhân, đó là việc chuẩn bị nền tảng để vượt qua khó khăn, giữ gìn các mối quan hệ và không đánh mất những nguyên tắc căn bản khi hoàn cảnh thay đổi.
Từ Ngọa Vân, những giá trị minh triết Trúc Lâm được gợi mở như một nguồn tham chiếu cho đời sống hôm nay: hiểu mình để điều chỉnh bản thân, rèn luyện trí tuệ để ứng xử sáng suốt, nuôi dưỡng lòng từ bi để biết sẻ chia và thực hiện trách nhiệm với gia đình, xã hội. Di sản không chỉ có ý nghĩa bởi những dấu ấn lịch sử được gìn giữ, mà còn bởi khả năng tiếp tục khơi nguồn suy ngẫm và định hướng hành động cho các thế hệ.
Giữa nhịp sống nhiều biến động, giữ được sự an định không có nghĩa là đứng ngoài cuộc đời. Đó là khả năng bước vào đời sống với nhận thức rõ ràng hơn, biết điều gì cần buông bỏ, điều gì phải kiên trì và trách nhiệm nào không thể né tránh. Từ tinh thần ấy, minh triết Trúc Lâm có thể tiếp tục đồng hành cùng con người trên hành trình sống tỉnh thức, có nền tảng đạo đức và tạo ra những giá trị tích cực cho cộng đồng.
