Hà Nội định hướng mỗi tuyến phố trồng một loài cây bóng mát chủ đạo, trường hợp đặc biệt tối đa 2 loài, nhằm tạo cảnh quan đồng bộ, giữ nét đặc trưng đô thị và thuận lợi cho công tác chăm sóc, quản lý.
 |
| Hà Nội hiện có hơn 1.000 tuyến đường, phố với nhiều loài cây xanh khác nhau, khiến cảnh quan thiếu đồng bộ và gây khó khăn cho việc chăm sóc, cắt tỉa. |
Theo đề án “Quản lý phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước” vừa được UBND TP Hà Nội phê duyệt, thành phố hiện có hơn 1.000 tuyến đường, phố với nhiều loài cây xanh khác nhau. Việc trồng xen kẽ nhiều chủng loại trên cùng tuyến đường khiến cảnh quan thiếu thống nhất, đồng thời gây khó khăn cho công tác chăm sóc, cắt tỉa.
Để khắc phục tình trạng này, Hà Nội định hướng mỗi tuyến phố có một loài cây bóng mát chủ đạo, trường hợp đặc thù được sử dụng tối đa 2 loài. Cây trồng sẽ được thống nhất về chủng loại, chiều cao, tán và khoảng cách, tạo thành những hàng cây liên tục, mang bản sắc riêng cho từng tuyến phố.
Việc lựa chọn cây căn cứ vào chiều rộng mặt đường, vỉa hè, đặc điểm kiến trúc, mật độ giao thông và chức năng của từng khu vực. Tại các phố nhỏ trong nội đô lịch sử, thành phố ưu tiên cây có chiều cao vừa phải, tán gọn, rễ ăn sâu để hạn chế ảnh hưởng đến vỉa hè và công trình ngầm.
Với các tuyến đường lớn, đại lộ và đường vành đai, cây được lựa chọn theo hướng có tán rộng, che bóng tốt, chịu ô nhiễm và góp phần giảm nhiệt đô thị. Tại các phố thương mại, cây xanh phải bảo đảm không che khuất mặt tiền cửa hàng, cản trở hoạt động kinh doanh. Trong khu dân cư, thành phố ưu tiên những loài ít rụng quả, rụng lá, không gây mùi khó chịu.
Các khu di tích, phố cổ và không gian văn hóa sẽ ưu tiên những loài cây gắn với ký ức Hà Nội. Trong khi đó, khu hành chính, quảng trường lớn chú trọng cảnh quan trang trọng; các khu đô thị mới ưu tiên cây dễ chăm sóc, sinh trưởng nhanh; khu công nghiệp và trục giao thông lớn lựa chọn cây có khả năng giữ bụi, giảm tiếng ồn, thích nghi với môi trường khắc nghiệt.
Phố Phan Đình Phùng giữ hàng sấu, đường Thanh Niên duy trì phượng và ban trắng
Đề án chia các tuyến phố chính ở khu vực trung tâm Hà Nội thành 6 nhóm cảnh quan, gồm phố ký ức, tuyến hồ xanh di sản, tuyến chính trị - nghi lễ, tuyến văn hóa - cư trú nội đô, tuyến thương mại - dịch vụ và các trục giao thông lớn, cửa ngõ thành phố.
 |
| Mùa hè hoa phượng nở đỏ rực ở đường Thanh Niên. Ảnh: tayho360 |
Với nhóm phố ký ức thuộc khu vực Ba Đình - Hoàn Kiếm, thành phố ưu tiên duy trì những hàng cây lâu năm như sấu, nhội, thàn mát, quếch và sao đen.
Phố Phan Đình Phùng tiếp tục giữ hàng sấu trên đoạn từ Mai Xuân Thưởng đến Cửa Bắc và hàng nhội từ Cửa Bắc đến Hàng Đậu. Dưới gốc cây có thể bổ sung thảm cỏ nhung, lài tây, nguyệt quế nhằm tăng diện tích xanh.
Phố Hoàng Diệu được định hướng sử dụng cây quếch và thàn mát làm chủ đạo, kết hợp cây sang, chuông vàng và các loại hoa ở dải phân cách. Phố Điện Biên Phủ lựa chọn cây sang, sao đen, bổ sung hoa thời vụ và cây bụi thấp để tạo cảnh quan trang trọng quanh khu di tích.
Ở nhóm tuyến hồ xanh di sản, các tuyến Hàng Khay, Lê Thái Tổ và Đinh Tiên Hoàng quanh hồ Gươm được định hướng sử dụng lộc vừng, sấu, bằng lăng, kết hợp cây leo, hoa theo mùa và cây cảnh thấp.
Đường Thanh Niên, nằm giữa hồ Tây và hồ Trúc Bạch, tiếp tục sử dụng phượng và ban trắng làm cây chủ đạo. Dải phân cách có thể trồng thêm tường vi, mai hoa đăng và hoa trang trí, tạo cảnh quan nhiều tầng nhưng vẫn giữ không gian thoáng đãng ven hồ.
Tại nhóm tuyến chính trị - nghi lễ ở khu vực Ba Đình, thành phố ưu tiên các loài cây có hình dáng cân đối, tạo cảm giác trang nghiêm. Đường Hùng Vương sử dụng dầu rái làm cây chủ đạo, kết hợp thảm cỏ nhung. Đường Hoàng Văn Thụ lựa chọn cây sang, bổ sung lài tây, nguyệt quế, ngâu và bạch trinh. Đường Nguyễn Tri Phương tiếp tục trồng sấu trên vỉa hè, kết hợp cây sang và chuông vàng ở dải phân cách.
Với nhóm tuyến văn hóa - cư trú nội đô, thành phố ưu tiên giữ những loài cây đã trở thành đặc trưng của từng con phố. Trần Hưng Đạo và Hai Bà Trưng duy trì cây sấu, nhội; phố Nguyễn Du được định hướng sử dụng sao đen làm cây chủ đạo; phố Quán Sứ lựa chọn sấu và bằng lăng, kết hợp cây bụi thấp quanh gốc.
Ở nhóm tuyến thương mại - dịch vụ, các phố Bà Triệu và Phố Huế được định hướng sử dụng sấu, lộc vừng và lát hoa. Trên trục Cầu Giấy - Xuân Thủy, nơi có tuyến đường sắt đô thị trên cao, thành phố định hướng trồng bàng lá nhỏ và bằng lăng, kết hợp cau bụi, huỳnh liên và hoa thời vụ ở dải phân cách.
Đối với các trục giao thông lớn và cửa ngõ, đường Võ Chí Công, Võ Nguyên Giáp được định hướng trồng giáng hương, long não và dầu rái. Dải phân cách có thể kết hợp kèn hồng, chuông vàng, chà là và ban trắng.
Đại lộ Thăng Long sử dụng cây sang, lát hoa, xoài trên vỉa hè, kết hợp cọ dầu, phong linh và chà là ở dải phân cách.
Đáng chú ý, đường Nguyễn Trãi được định hướng thay thế cây hiện có bằng giáng hương nhằm tăng bóng mát và giá trị cảnh quan, đồng thời bổ sung cây bụi dưới chân tuyến đường sắt trên cao. Tuy nhiên, đề án chưa nêu cụ thể số lượng cây cần thay thế, phạm vi và thời gian thực hiện.
Hà Nội đặt mục tiêu đạt hơn 10m² cây xanh/người vào năm 2030
Theo thống kê trong đề án, Hà Nội hiện có khoảng 26.400 cây sấu, 17.500 cây bằng lăng, 16.000 cây phượng vĩ, 14.400 cây hoa sữa, 12.500 cây muồng, 10.400 cây xà cừ và 1.800 cây sao đen.
Nhiều hàng cây đã trở thành hình ảnh quen thuộc của Thủ đô, như sao đen trên phố Lò Đúc, xà cừ trên đường Hoàng Diệu, Hoàng Văn Thụ, Quang Trung; sấu trên phố Trần Hưng Đạo, Lê Hồng Phong; phượng vĩ trên phố Lý Thường Kiệt và hoa sữa trên phố Nguyễn Du.
Riêng khu vực nội đô lịch sử có hơn 8.000 cây cổ thụ, thuộc nhiều loài như bàng, bằng lăng, đa, lát hoa, long não, muồng đen, hoa sữa, sao đen, sấu, sưa và xà cừ.
Dù sở hữu nhiều hàng cây lâu năm, diện tích cây xanh bình quân tại khu vực nội đô Hà Nội hiện chỉ đạt khoảng 2-3m²/người, thấp hơn mức tham chiếu quốc tế 9-12m²/người được nêu trong đề án. Hạn chế về không gian xanh ảnh hưởng đến khả năng giảm nhiệt, giữ bụi và cải thiện chất lượng không khí đô thị.
Đề án dẫn ví dụ Singapore theo đuổi chiến lược “Thành phố trong vườn”, với diện tích cây xanh bình quân 66m²/người. London (Anh) phát triển vành đai xanh bao quanh đô thị, trong khi Paris (Pháp) quy hoạch hệ thống công viên, đại lộ cây xanh, hướng tới mục tiêu người dân có thể tiếp cận không gian xanh trong bán kính 500m.
Trước thực trạng trên, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 12.100ha đất cây xanh, gồm 8.600ha cây xanh công cộng đô thị, 1.550ha cây xanh sử dụng hạn chế và 1.950ha cây xanh chuyên dụng. Chỉ tiêu cây xanh đô thị phấn đấu đạt trên 10m²/người.
Ngoài việc tổ chức lại hệ thống cây xanh đường phố, đề án định hướng phát triển công viên, vườn hoa và mặt nước, gắn với quy hoạch Thủ đô đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 và tầm nhìn dài hạn.
Thành phố cho biết sẽ ưu tiên giữ lại những loài cây sinh trưởng ổn định, gắn với lịch sử và cảnh quan đô thị. Việc thay thế chỉ thực hiện khi cây không còn phù hợp về an toàn, điều kiện sinh thái hoặc ảnh hưởng đến cảnh quan chung; đồng thời hạn chế bổ sung tùy tiện các loài cây ngoài danh mục đã xác định.
Bên cạnh hàng cây bóng mát, vỉa hè và dải phân cách có thể bố trí thêm cây bụi, thảm cỏ và hoa trang trí theo từng tầng, nhưng không làm mất đi đặc trưng của cây chủ đạo. Các khu vực như quảng trường, nút giao lớn và công viên được phép trồng đa dạng loài cây hơn để tạo điểm nhấn, với điều kiện có thiết kế cảnh quan được phê duyệt.
Thảo Linh
