Những quán cà phê nằm giữa hoặc hướng tầm nhìn ra ruộng bậc thang ở Sa Pa không chỉ tạo điểm check-in mùa lúa chín, mà còn cho thấy cách cảnh quan nông nghiệp có thể trở thành một phần của mô hình kinh tế sinh thái, tạo thêm giá trị cho nông thôn.
 |
| Quán Phansi Glamping Viewpoint Cafe tại Sa Pa (Lào Cai). Ảnh: Quán cafe |
Từ ruộng lúa đến không gian trải nghiệm
Cuối tháng 8 đến giữa tháng 9, khi những thửa ruộng bậc thang ở Tả Van, Lao Chải, Ý Linh Hồ... chuyển sang màu vàng, cảnh quan nông nghiệp Sa Pa trở thành điểm thu hút du khách.
Bên cạnh các cung trekking, homestay hay điểm ngắm cảnh truyền thống, những quán cà phê nằm trên sườn núi, ven ruộng hoặc giữa các bản làng cũng trở thành một sản phẩm du lịch được nhiều người lựa chọn.
Điểm đáng chú ý là các quán này không nhất thiết phải sở hữu những công trình lớn hay đầu tư quá nhiều vào cảnh quan nhân tạo. Giá trị chính nằm ở cảnh quan vốn có: ruộng lúa, núi rừng, thung lũng, bản làng và nhịp sống nông nghiệp.
Phansi Glamping Viewpoint Cafe, chẳng hạn, khai thác lợi thế về độ cao để tạo tầm nhìn rộng xuống thung lũng và ruộng bậc thang. Trong khi đó, Chi Pâu Coffee & Homestay và L.á Coffee hướng đến trải nghiệm gần ruộng hơn, để khách có thể vừa thưởng thức đồ uống vừa ngắm cảnh và chụp ảnh.
Tại Tả Van còn có Deja Vu Sapa Homestay, nơi kết hợp lưu trú, cà phê và các hoạt động trekking qua ruộng bậc thang, bản làng. Ở Giàng Tả Chải, De Mong Sapa và Pavi Garden cũng khai thác không gian nông nghiệp, vườn cây và cảnh quan bản địa để tạo trải nghiệm cho du khách.
 |
| Vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ và xanh mướt mang lại cảm giác thư thái, đó chính là lí do mà khách hàng yêu thích các quán cafe view ruộng tại Sapa. |
MT House Sa Pa tại khu vực Mường Hoa lại kết hợp quán cà phê, nhà hàng và homestay, tận dụng tầm nhìn ra ruộng bậc thang và núi rừng để kéo dài thời gian lưu trú của khách.
Không chỉ bán cà phê, mà bán trải nghiệm
Điểm chung của những mô hình này là sản phẩm không nằm ở một ly cà phê đơn thuần.
Du khách trả tiền cho tổng thể trải nghiệm: một chỗ ngồi có tầm nhìn đẹp, không gian yên tĩnh, cơ hội chụp ảnh, đi bộ giữa đồng ruộng, tìm hiểu bản làng hoặc kết hợp lưu trú và khám phá địa phương.
Đây chính là điểm khiến mô hình cà phê ruộng có thể được nhìn nhận dưới góc độ kinh tế sinh thái.
Thay vì phải biến đất nông nghiệp thành các công trình xây dựng quy mô lớn, mô hình này có thể tận dụng cảnh quan sẵn có để tạo ra giá trị dịch vụ. Ruộng vẫn có thể được canh tác, trong khi cảnh quan xung quanh trở thành một phần của sản phẩm du lịch.
Nói cách khác, giá trị kinh tế không chỉ đến từ hạt lúa mà còn đến từ cảnh quan của cánh đồng và câu chuyện phía sau hoạt động sản xuất nông nghiệp.
Một hướng đi có thể nhân rộng ở nông thôn
Mô hình này không nhất thiết chỉ phù hợp với Sa Pa.
Nhiều vùng nông thôn Việt Nam có những cánh đồng đẹp, vườn cây, hồ nước, đồi chè, bãi bồi, làng nghề hoặc những tuyến đường quê đặc trưng. Nếu được quy hoạch hợp lý, đây đều có thể trở thành nền tảng để phát triển các mô hình dịch vụ quy mô nhỏ như cà phê đồng quê, điểm nghỉ chân, farmstay, nhà hàng sân vườn hay không gian trải nghiệm nông nghiệp.
Đặc biệt, những khu vực có **cảnh quan nông nghiệp đẹp nhưng chưa có nhiều sản phẩm du lịch** có thể nghiên cứu cách làm này. Một quán cà phê nhỏ đặt ở vị trí phù hợp, kết hợp với không gian trải nghiệm và sản phẩm địa phương, có thể tạo thêm nguồn thu mà không nhất thiết phải thay đổi lớn hiện trạng đất đai.
Chẳng hạn, một vùng trồng lúa có thể kết hợp cà phê với trải nghiệm mùa gặt; vùng trồng hoa có thể phát triển không gian thưởng trà, cà phê; vùng cây ăn quả có thể kết hợp tham quan vườn, hái quả và thưởng thức nông sản tại chỗ.
Cần giữ được “cái hồn” của cảnh quan nông nghiệp
 |
| Việc phát triển mô hình này cần đặt nguyên tắc khai thác cảnh quan nhưng không phá vỡ cảnh quan. |
Tuy nhiên, mô hình cà phê ruộng cũng đặt ra bài toán về quy hoạch và bảo vệ cảnh quan.
Nếu chạy theo lượng khách mà xây dựng ồ ạt, bê tông hóa bờ ruộng, dựng quá nhiều công trình hoặc biến đồng quê thành những khu check-in nhân tạo, chính yếu tố tạo nên sức hấp dẫn ban đầu có thể bị mất đi.
Vì vậy, phát triển mô hình này cần đặt nguyên tắc khai thác cảnh quan nhưng không phá vỡ cảnh quan. Các công trình nên có quy mô phù hợp, ưu tiên kiến trúc hài hòa với môi trường, hạn chế rác thải và bảo đảm hoạt động du lịch không ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp.
Đồng thời, người dân địa phương cần được tham gia và hưởng lợi từ chuỗi giá trị, từ cung cấp nông sản, dịch vụ lưu trú, vận chuyển đến hướng dẫn trải nghiệm.
Từ một quán cà phê nhìn ra cánh đồng
Điều đáng chú ý ở những quán cà phê mùa lúa chín tại Sa Pa là cách một tài nguyên tưởng như quen thuộc - cánh đồng - được tạo thêm giá trị mà không nhất thiết phải thay đổi công năng cốt lõi.
Đây cũng có thể là gợi ý cho nhiều vùng nông thôn đang tìm hướng phát triển kinh tế gắn với cảnh quan và du lịch.
Nếu được tổ chức phù hợp, mô hình cà phê - nông nghiệp - trải nghiệm có thể tạo thêm sinh kế, kéo dài thời gian khách ở lại địa phương, thúc đẩy tiêu thụ nông sản và dịch vụ tại chỗ, đồng thời góp phần bảo tồn cảnh quan nông thôn.
Từ một ly cà phê nhìn ra cánh đồng, giá trị của nông nghiệp có thể được mở rộng từ sản phẩm vật chất sang trải nghiệm, cảnh quan và văn hóa địa phương.
