Nguyên tắc và quy trình thả động vật nguy cấp, quý, hiếm về tự nhiên là một trong những nội dung trọng tâm được quy định trong Thông tư số 27/2025/TT-BNNMT, thể hiện nỗ lực của Nhà nước trong việc xây dựng cơ chế pháp lý, khoa học và thực tiễn nhằm bảo tồn đa dạng sinh học, đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ. Cá thể phải đảm bảo sức khỏe, không mắc dịch bệnh, địa điểm thả phải đúng vùng phân bố tự nhiên, góp phần bảo tồn loài và thực thi Công ước CITES tại Việt Nam.
Những quy định này không chỉ mang tính chất quản lý hành chính mà còn phản ánh cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc gìn giữ hệ sinh thái, phục hồi các loài quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng, đồng thời khẳng định trách nhiệm quốc gia trong cộng đồng quốc tế về bảo vệ thiên nhiên.
 |
| Vườn Quốc gia Cúc Phương là đơn vị bảo tồn thiên nhiên đầu tiên của Việt Nam với cảnh quan thiên nhiên độc đáo, sự đa dạng về hệ sinh thái động thực vật. Nơi đây còn giữ được vẻ hoang sơ vốn có, môi trường lý tưởng cho động vật hoang dã phát triển. Vườn quốc gia Cúc Phương đã nhiều lần thực hiện các đợt tái thả động vật nguy cấp, quý hiếm về rừng, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ động vật hoang dã. |
Trong bối cảnh nhiều loài động vật hoang dã đang phải đối mặt với nguy cơ suy giảm nghiêm trọng về số lượng và môi trường sống, Thông tư số 27/2025/TT-BNNMT ra đời như một hành lang pháp lý để bảo đảm rằng mọi hoạt động thả loài nguy cấp, quý, hiếm về tự nhiên đều được giám sát chặt chẽ.
Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi thả động vật không đơn thuần là đưa chúng trở lại rừng, mà còn là một quy trình khoa học gắn liền với trách nhiệm bảo tồn lâu dài. Nếu thả không đúng cách, không đúng điều kiện, thậm chí có thể gây nguy hiểm cho cả cá thể được thả và hệ sinh thái tiếp nhận. Chính vì thế, việc đặt ra nguyên tắc rõ ràng và quy trình cụ thể đã tạo cơ sở cho các cơ quan quản lý, các cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học cũng như cộng đồng hiểu và thực hiện đúng trách nhiệm.
Theo quy định, chỉ những cá thể động vật nguy cấp, quý, hiếm có sức khỏe ổn định, không mắc bệnh truyền nhiễm và vẫn còn giữ được các tập tính tự nhiên mới được phép thả về môi trường. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm rằng khi được trả về rừng, chúng có thể tự sinh tồn, hòa nhập với quần thể cùng loài, tránh gây lây lan dịch bệnh hoặc tạo ra sự mất cân bằng sinh thái.
Địa điểm thả cũng phải được lựa chọn cẩn trọng, đúng với vùng phân bố tự nhiên vốn có của loài. Chỉ như vậy, quá trình tái hòa nhập mới thành công, giúp khôi phục và phát triển quần thể ngoài tự nhiên một cách bền vững. Trong trường hợp động vật không đáp ứng được điều kiện sức khỏe, tập tính hoặc môi trường sống ngoài tự nhiên không còn phù hợp, thì thay vì thả, cá thể đó phải được đưa vào cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học hoặc các cơ sở cứu hộ đủ điều kiện để nuôi giữ, chăm sóc và bảo tồn lâu dài. Đây là cách làm khoa học, nhân văn và cũng phù hợp với nguyên tắc bảo tồn quốc tế.
Quy trình thả động vật nguy cấp, quý, hiếm về tự nhiên theo Thông tư 27/2025 cũng được xây dựng rất chặt chẽ với các bước rõ ràng. Trước hết, cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học cần lập hồ sơ đề nghị thả, bao gồm văn bản đề nghị theo mẫu, phương án thả chi tiết với đầy đủ thông tin về loài, số lượng cá thể, địa điểm thả, biện pháp giám sát và bảo vệ sau khi thả. Hồ sơ này được gửi đến Sở Nông nghiệp và Môi trường để thẩm định.
Trong thời hạn quy định, Sở sẽ xem xét tính hợp lệ, đồng thời tham vấn ý kiến từ cơ quan khoa học CITES, các chuyên gia và cơ quan quản lý khu vực dự kiến thả. Sau quá trình tham vấn, nếu phương án thả đảm bảo các yêu cầu về pháp lý, khoa học và an toàn sinh thái, Sở sẽ phê duyệt và ban hành quyết định cho phép thả. Mỗi bước trong quy trình đều có thời hạn rõ ràng, đảm bảo sự minh bạch và trách nhiệm. Đây chính là cơ chế để tránh tình trạng thả ồ ạt, thiếu giám sát hoặc thả không đúng nơi, đúng cách.
Sau khi được phê duyệt, cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học phối hợp cùng các cơ quan liên quan tiến hành thả theo đúng phương án đã được duyệt. Quá trình này phải được lập biên bản chi tiết, có sự chứng kiến của các bên liên quan và được báo cáo đầy đủ đến cơ quan quản lý cấp trên. Sau thả, việc theo dõi là vô cùng quan trọng. Các cơ quan quản lý, đơn vị bảo tồn và chính quyền địa phương phải phối hợp để giám sát, bảo vệ loài đã thả, đảm bảo rằng chúng có thể thích nghi và tồn tại lâu dài trong tự nhiên. Công tác này bao gồm việc quan trắc định kỳ, báo cáo số liệu, ghi nhận những thay đổi trong quần thể và sinh cảnh để có giải pháp kịp thời nếu xảy ra rủi ro.
Đặc biệt, Thông tư 27/2025 cũng quy định cụ thể về các tình huống đặc biệt như khi phát hiện động vật bị lạc, bị thương hoặc bị bệnh. Trong những trường hợp này, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thông báo ngay cho chính quyền cấp xã. Sau đó, cơ quan chức năng sẽ tiếp nhận, lập biên bản và tổ chức thả lại nếu động vật đủ điều kiện, hoặc chuyển giao cho cơ sở bảo tồn để cứu hộ, chăm sóc.
Quy định này nhằm bảo đảm rằng mọi cá thể nguy cấp, quý, hiếm trong tự nhiên đều được xử lý kịp thời, tránh nguy cơ tử vong hoặc lây lan dịch bệnh. Đây cũng là một phần quan trọng trong chuỗi biện pháp bảo tồn, thể hiện sự kết nối chặt chẽ giữa cộng đồng và cơ quan quản lý.
Để thực hiện hiệu quả quy trình này, vai trò của các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương là vô cùng quan trọng. Cơ quan khoa học CITES Việt Nam có nhiệm vụ tư vấn chuyên môn, thẩm định phương án thả, đánh giá sinh cảnh và khả năng phục hồi quần thể.
Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học tổ chức triển khai, kiểm tra, giám sát hoạt động bảo tồn trên phạm vi toàn quốc, chỉ đạo việc xây dựng các chương trình bảo tồn loài nguy cấp, quý, hiếm. UBND các tỉnh chịu trách nhiệm lập kế hoạch bảo tồn loài ưu tiên trên địa bàn, phục hồi sinh cảnh, kiểm tra giám sát cơ sở nuôi, cơ sở bảo tồn, đảm bảo mọi hoạt động đều tuân thủ đúng quy định. Sự phối hợp đồng bộ này giúp quá trình thả động vật trở thành một hoạt động có tổ chức, có giám sát và đạt hiệu quả cao.
Việc tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc và quy trình thả động vật nguy cấp, quý, hiếm không chỉ giúp bảo vệ từng cá thể động vật mà còn góp phần quan trọng vào công tác bảo tồn đa dạng sinh học quốc gia. Khi những cá thể được trả về môi trường sống tự nhiên, chúng không chỉ tìm lại được không gian sinh tồn vốn có, mà còn đóng vai trò phục hồi quần thể, duy trì cân bằng sinh thái, bảo đảm sự phong phú của thiên nhiên Việt Nam. Đồng thời, việc làm này còn khẳng định trách nhiệm và hình ảnh của Việt Nam trong mắt cộng đồng quốc tế, khi chúng ta nghiêm túc thực thi Công ước CITES, chung tay bảo vệ những loài đang bị đe dọa trên toàn cầu.
Một trong những thách thức lớn khi triển khai nguyên tắc và quy trình thả động vật nguy cấp, quý, hiếm về tự nhiên chính là điều kiện thực tiễn luôn phức tạp và khó lường. Đầu tiên, công tác xác định tình trạng sức khỏe của động vật trước khi thả về tự nhiên đòi hỏi quy trình kiểm dịch, xét nghiệm chuyên sâu và nguồn nhân lực có tay nghề cao. Nhiều loài động vật quý hiếm có đặc điểm sinh học đặc thù, khó chẩn đoán bệnh tật bằng những phương pháp thông thường, trong khi các cơ sở cứu hộ, trung tâm bảo tồn ở Việt Nam chưa đồng đều về năng lực kỹ thuật và trang thiết bị hiện đại. Điều này dẫn tới nguy cơ bỏ sót mầm bệnh hoặc đánh giá chưa chính xác khả năng tái hòa nhập tự nhiên của động vật.
Khó khăn thứ hai là vấn đề môi trường sống. Không phải lúc nào cũng có thể tìm được địa điểm phù hợp để thả động vật về đúng vùng phân bố tự nhiên. Nhiều khu vực sinh cảnh nguyên thủy đã bị thu hẹp, chia cắt bởi quá trình đô thị hóa, phát triển hạ tầng hoặc khai thác tài nguyên. Môi trường sống suy giảm khiến khả năng sinh tồn của động vật sau khi thả bị đe dọa nghiêm trọng. Ngoài ra, sự hiện diện của con người, tình trạng săn bắt trái phép và xung đột giữa động vật hoang dã với cộng đồng dân cư lân cận cũng là mối lo ngại lớn, ảnh hưởng đến hiệu quả bảo tồn.
Khó khăn tiếp theo đến từ vấn đề kinh phí và cơ chế phối hợp. Để tiến hành một hoạt động thả động vật theo đúng quy trình, cần sự tham gia của nhiều bên như cơ quan kiểm lâm, đơn vị cứu hộ, nhà khoa học, chính quyền địa phương và cộng đồng. Tuy nhiên, trên thực tế, nguồn ngân sách dành cho bảo tồn thường hạn chế, khó đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về kiểm tra, giám sát và theo dõi sau thả. Sự phối hợp liên ngành chưa thật sự chặt chẽ cũng dẫn tới những bất cập trong khâu tổ chức và thực hiện.
Cuối cùng, khó khăn còn đến từ yếu tố nhận thức. Nhiều cộng đồng dân cư sống gần khu vực thả động vật chưa thực sự hiểu rõ tầm quan trọng của việc bảo tồn, dẫn đến thái độ thờ ơ, thậm chí đối lập khi quyền lợi sinh kế bị ảnh hưởng. Việc nâng cao nhận thức, đồng hành cùng người dân trở thành một yêu cầu tất yếu nhưng lại không dễ dàng thực hiện trong thời gian ngắn. Tất cả những thách thức này cho thấy, để nguyên tắc và quy trình thả động vật nguy cấp, quý, hiếm về tự nhiên đạt hiệu quả, cần sự đầu tư lâu dài, đồng bộ và kiên trì từ nhiều phía. Mỗi hành động nhỏ, từ việc báo tin khi phát hiện động vật hoang dã bị thương, đến việc không săn bắt, không buôn bán, đều góp phần vào công tác bảo tồn. Khi xã hội cùng chung tay, những quy định trong Thông tư sẽ không chỉ nằm trên giấy, mà thực sự đi vào cuộc sống, trở thành công cụ bảo vệ thiên nhiên hữu hiệu.
Có thể khẳng định rằng, Nguyên tắc và quy trình thả động vật nguy cấp, quý, hiếm về tự nhiên được quy định trong Thông tư 27/2025/TT-BNNMT là bước tiến quan trọng trong quản lý bảo tồn ở Việt Nam. Nó tạo ra khung pháp lý rõ ràng, khoa học, bảo đảm sự phối hợp giữa nhiều cấp, nhiều ngành, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng. Thả động vật không chỉ là trả lại tự do cho một cá thể, mà còn là hành động gieo mầm sự sống cho cả hệ sinh thái, duy trì nhịp thở xanh cho Trái đất. Đó chính là ý nghĩa sâu xa và nhân văn của quy định này, đồng thời cũng là lời nhắc nhở về trách nhiệm của mỗi chúng ta trong việc bảo vệ thiên nhiên cho hôm nay và cho các thế hệ mai sau.
