Theo báo cáo thị trường trái cây toàn cầu năm 2024, thanh long tiếp tục là một trong những mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam. Tổng giá trị xuất khẩu thanh long toàn cầu trong năm đạt khoảng 627 triệu USD, trong đó riêng Việt Nam chiếm hơn 95%, duy trì vị thế là quốc gia xuất khẩu thanh long lớn nhất thế giới.
Mặc dù gặp nhiều biến động về nhu cầu từ thị trường Trung Quốc – thị trường truyền thống lớn nhất – kim ngạch xuất khẩu nửa đầu năm 2024 của Việt Nam vẫn đạt gần 300 triệu USD, trong khi các thị trường mới như Mỹ, Ấn Độ, UAE, Hàn Quốc ghi nhận mức tăng trưởng mạnh mẽ. Cụ thể, xuất khẩu sang Mỹ tăng gần 89%, sang Ấn Độ tăng 35%, và các nước Trung Đông tăng trên 30%.
 |
Tính đến năm 2024, Việt Nam duy trì diện tích trồng thanh long khoảng 55.000 đến 60.000 ha, phân bố chủ yếu ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ và đồng bằng sông Cửu Long. Trong đó, Bình Thuận (cũ, nay thuộc Lâm Đồng) tiếp tục giữ vai trò là "thủ phủ thanh long" của cả nước với gần 28.000 ha. Sản lượng hàng năm tại đây vượt 550.000 tấn, nhờ điều kiện khí hậu khô nóng phù hợp và hệ thống tưới tiêu chủ động. Khu vực này cũng đi đầu trong việc áp dụng các tiêu chuẩn nông nghiệp bền vững, với hơn 9.500 ha đạt chuẩn VietGAP và khoảng 350 ha đạt chuẩn GlobalGAP – đủ điều kiện xuất khẩu vào các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản hay Mỹ.
Tại vùng đồng bằng sông Cửu Long, tỉnh Tiền Giang (cũ, nay thuộc Đồng Tháp) nổi bật với khoảng 8.600 ha thanh long chuyên canh, trong đó phần lớn là thanh long ruột đỏ – giống được ưa chuộng vì có độ đường cao và màu sắc bắt mắt. Các khu vực như Chợ Gạo, Gò Công Tây và Gò Công Đông là vùng sản xuất trọng điểm, với nhiều mô hình canh tác theo hướng hữu cơ, đáp ứng tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật từ các đối tác nhập khẩu.
Long An (cũ, nay thuộc Tây Ninh) cũng đóng vai trò quan trọng, chiếm khoảng 15% tổng diện tích trồng thanh long cả nước. Nơi đây nổi bật với việc ứng dụng công nghệ chiếu sáng ban đêm để xử lý ra hoa trái vụ, giúp nông dân chủ động thời vụ, cung ứng hàng hóa quanh năm và nâng cao giá trị kinh tế trên cùng đơn vị diện tích.
Ngoài ra một số tỉnh như Vĩnh Long, Tây Ninh, Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ, nay thuộc TP HCM) cũng đang mở rộng vùng trồng thanh long theo hướng bền vững, từng bước hình thành các chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ phục vụ xuất khẩu. Sự phát triển này cho thấy thanh long không chỉ là cây trồng đặc sản ở một số địa phương, mà đang dần trở thành nông sản chiến lược cấp vùng và quốc gia.
 |
Nhằm đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường xuất khẩu, nông dân trồng thanh long tại Việt Nam đang từng bước chuyển đổi sang quy trình canh tác hiện đại, chú trọng yếu tố an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ môi trường. Những tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP không còn xa lạ, mà dần trở thành điều kiện tiên quyết để trái thanh long có thể tiếp cận được các thị trường lớn như Trung Quốc, Nhật Bản, châu Âu và Mỹ.
Một trong những bước tiến đáng chú ý nhất là việc áp dụng hệ thống chiếu sáng ban đêm nhằm xử lý ra hoa trái vụ. Nhờ kỹ thuật này, người trồng có thể chủ động được thời điểm thu hoạch, kéo dài mùa vụ và cung cấp sản phẩm quanh năm, từ đó gia tăng thu nhập và giảm áp lực "được mùa mất giá".
Song song đó, phương pháp tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân hữu cơ và khoáng vi lượng được áp dụng rộng rãi, giúp tiết kiệm nước, giảm chi phí đầu vào và đảm bảo cân đối dinh dưỡng cho cây. Cây thanh long nhờ vậy phát triển đồng đều, nâng cao khả năng kháng bệnh và cho năng suất ổn định.
Kỹ thuật tạo tán, tỉa cành cũng được cải tiến nhằm giúp thông thoáng vườn cây, hạn chế sâu bệnh hại và kích thích ra hoa, đậu quả hiệu quả hơn. Đặc biệt, xu hướng sử dụng các biện pháp sinh học để phòng trừ dịch hại đang ngày càng phổ biến, giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, đảm bảo hàm lượng tồn dư thấp, đáp ứng yêu cầu kiểm dịch thực vật từ các thị trường nhập khẩu khó tính.
Hiện nay, hai loại thanh long chính được đưa ra thị trường quốc tế là thanh long ruột trắng và thanh long ruột đỏ. Trong đó, ruột đỏ đang dần chiếm ưu thế tại các thị trường cao cấp nhờ màu sắc bắt mắt, độ đường cao và khả năng bảo quản vượt trội. Với quy trình canh tác được chuẩn hóa và đầu tư bài bản, thanh long Việt Nam không chỉ dừng lại ở sản lượng lớn mà còn từng bước chinh phục thị trường toàn cầu bằng chất lượng ổn định và uy tín thương hiệu.
