Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc ngày càng trở thành tiêu chí bắt buộc để hàng hóa nông, lâm, thủy sản Việt Nam có thể tiếp cận và duy trì chỗ đứng vững chắc trên các thị trường xuất khẩu lớn. Nông nghiệp nước ta không chỉ là trụ đỡ của nền kinh tế mà còn là ngành hàng chiến lược đem lại nguồn kim ngạch xuất khẩu quan trọng, với tốc độ tăng trưởng giá trị gia tăng đạt 5–7%/năm và nhiều nhóm sản phẩm đạt doanh thu trên 1 tỷ USD. Chỉ riêng trong 6 tháng đầu năm 2025, tổng giá trị xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đã ước đạt 33,5 tỷ USD, đóng góp thiết thực vào tăng trưởng kinh tế quốc dân. Tuy nhiên, song song với thành tựu là những thách thức không nhỏ, khi các thị trường nhập khẩu lớn, đặc biệt là Liên minh châu Âu (EU), liên tục đưa ra các quy định nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm xuất khẩu. Gần đây, một số lô hàng nông sản của Việt Nam đã bị cảnh báo vi phạm tiêu chuẩn, gây ảnh hưởng đến thương mại, đồng thời đặt ra nguy cơ tác động tiêu cực đến thương hiệu, cũng như uy tín nông lâm thủy sản Việt Nam trên trường quốc tế.
 |
| Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký ban hành Công điện số 150/CĐ-TTg, chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương và hiệp hội liên quan triển khai đồng bộ biện pháp tăng cường truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng nhằm bảo đảm uy tín, nâng cao sức cạnh tranh cho nông, lâm, thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. (Ảnh: chinhphu.vn) |
Xuất phát từ tình hình đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành công điện 150/CĐ-TTg, yêu cầu triển khai các giải pháp quyết liệt, toàn diện và đồng bộ. Công điện gửi tới các Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương, Tài chính, Ngoại giao, Khoa học và Công nghệ; Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Chủ tịch các hiệp hội sản xuất, chế biến, xuất khẩu nông lâm thủy sản. Đây là bước đi thể hiện sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ nhằm khẩn trương khắc phục tình trạng vi phạm, ngăn ngừa nguy cơ lặp lại, đồng thời thiết lập hệ thống quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc nông sản minh bạch, bền vững, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thủ tướng Chính phủ giao trọng trách chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan chỉ đạo ngay các biện pháp truy xuất nguồn gốc, xử lý và khắc phục cảnh báo từ EU. Bộ cần thông báo kịp thời cho Tổng vụ Sức khỏe và An toàn thực phẩm của Ủy ban châu Âu đối với các trường hợp bị cảnh báo theo hệ thống RASFF. Đồng thời, phải ban hành và triển khai quy trình kiểm soát an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi sản xuất từ trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế đến xuất khẩu, đặc biệt chú trọng giám sát việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, kháng sinh và phụ gia thực phẩm. Lộ trình thực hiện được yêu cầu hoàn thành trong năm 2025, đảm bảo đưa hoạt động quản lý chất lượng nông sản lên tầm cao mới.
Không dừng lại ở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường còn có trách nhiệm rà soát, hoàn thiện các chương trình, tài liệu để tổ chức tập huấn chuyên sâu cho các đối tượng liên quan như nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Mục tiêu là phổ biến đầy đủ các quy định an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và các quy chuẩn của thị trường nhập khẩu, trước hết là EU, giúp người sản xuất và doanh nghiệp chủ động nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu. Bộ cũng cần rà soát, nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách quản lý việc sản xuất, buôn bán và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y sinh học theo hướng chặt chẽ, hiệu quả và bền vững.
Một trong những nội dung trọng tâm mà công điện 150/CĐ-TTg nhấn mạnh là việc đánh giá kết quả thực hiện Đề án thí điểm xây dựng vùng nguyên liệu nông, lâm sản đạt chuẩn phục vụ tiêu thụ trong nước và xuất khẩu giai đoạn 2022-2025. Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải rà soát, nhân rộng các vùng nguyên liệu tập trung, quy mô lớn, bảo đảm tiêu chuẩn an toàn, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc nông sản. Cùng với đó, Bộ cần phối hợp xây dựng và vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc, cơ sở dữ liệu chuỗi cung ứng sản phẩm nông, lâm, thủy sản, trình cấp có thẩm quyền quy định lộ trình thực hiện đối với nhóm sản phẩm có mức độ rủi ro cao, bắt buộc truy xuất nguồn gốc ngay khi Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (sửa đổi) có hiệu lực. Đây là cơ sở pháp lý vững chắc để nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường thế giới.
Cùng với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương được giao nhiệm vụ phối hợp triển khai biện pháp giám sát, truy xuất nguồn gốc đối với các sản phẩm có nguy cơ cao, khắc phục cảnh báo theo phạm vi quản lý. Đặc biệt, Bộ phải chỉ đạo hệ thống thương vụ tại châu Âu và các nước khác nắm bắt kịp thời các cảnh báo, thay đổi quy định của nước nhập khẩu, từ đó có biện pháp vận động chính sách, bảo vệ lợi ích doanh nghiệp. Song song với đó, Bộ Công Thương cần tích cực triển khai xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các thị trường mới để giảm thiểu rủi ro tập trung vào một số thị trường truyền thống.
Bộ Tài chính có trách nhiệm nghiên cứu, đề xuất cơ chế thông quan nhanh gọn, thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm công tác kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động xuất nhập khẩu nông, lâm, thủy sản. Đồng thời, Bộ cần đề xuất chính sách khuyến khích, thúc đẩy đầu tư vào nông nghiệp, nhất là lĩnh vực chế biến, bảo quản, gắn với công nghệ cao và công nghệ sạch. Những chính sách này không chỉ giúp gia tăng chất lượng nông sản xuất khẩu mà còn nâng cao giá trị gia tăng của toàn ngành.
Bộ Ngoại giao được giao đẩy mạnh hợp tác song phương và đa phương, khai thác hiệu quả quan hệ đối tác toàn diện với EU, đồng thời kết nối hợp tác quốc tế để thu hút nguồn lực phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững. Đây là yếu tố quan trọng giúp nông sản Việt Nam không chỉ đáp ứng yêu cầu kỹ thuật mà còn có thêm cơ hội mở rộng thị trường.
Trong khi đó, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao thường xuyên cập nhật và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn chất lượng nông, lâm, thủy sản theo hướng hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế. Bộ cũng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc nông sản. Đây là nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp và nông dân dễ dàng áp dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất và xuất khẩu.
Đối với các địa phương, công điện 150/CĐ-TTg yêu cầu Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khẩn trương khắc phục các khuyến cáo của đoàn thanh tra EU, đặc biệt liên quan đến dư lượng thuốc trừ sâu trong sản phẩm có nguồn gốc thực vật. Các địa phương như Đồng Tháp, Lâm Đồng, TP. Hồ Chí Minh được xác định là trọng điểm vì có nhiều lô hàng bị cảnh báo. Chính quyền địa phương cần tăng cường kiểm tra việc sử dụng hóa chất, thuốc thú y, kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản, trồng trọt và chăn nuôi, kiên quyết xử lý vi phạm. Đồng thời, các địa phương phải rà soát, đề xuất cơ chế hỗ trợ trong việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc, thiết lập chuỗi sản xuất – chế biến – xuất khẩu đáp ứng tiêu chuẩn thị trường EU. Bên cạnh đó, triển khai kịp thời, thông suốt các nhiệm vụ được Chính phủ giao tại các Nghị định: Nghị định số 131/2025/NĐ-CP ngày 12 tháng 6 năm 2025 của Chính phủ quy định việc phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Nghị định số 136/2025/NĐ-CP ngày 12 ngày 6 tháng 2025 quy định phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường; Nghị định số 146/2025/NĐ-CP ngày 12 tháng 6 năm 2025 quy định phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại; Nghị định số 148/2025/NĐ-CP ngày 12 tháng 6 năm 2025 quy định phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực y tế; đảm bảo hoạt động xuyên suốt, kiểm soát trong toàn bộ chuỗi sản xuất, sơ chế, chế biến, xuất khẩu và truy xuất nguồn gốc sản phẩm thực phẩm.
Các hiệp hội ngành hàng cũng được giao vai trò quan trọng trong việc cập nhật thông tin, phổ biến cho hội viên về các quy định của thị trường nhập khẩu, vận động doanh nghiệp tham gia chuỗi liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ. Bên cạnh việc duy trì thị trường truyền thống, hiệp hội cần chủ động tìm kiếm thị trường mới, tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do. Đồng thời, tích cực phối hợp với cơ quan nhà nước để điều tra nguyên nhân vi phạm, khắc phục cảnh báo, tháo gỡ rào cản trong xuất khẩu nông lâm thủy sản.
Có thể thấy, công điện 150/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ là văn bản chỉ đạo toàn diện, thể hiện quyết tâm chính trị cao trong việc nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu, bảo vệ uy tín nông lâm thủy sản Việt Nam. Văn bản này không chỉ đưa ra yêu cầu cụ thể đối với từng bộ, ngành, địa phương mà còn xác lập cơ chế phối hợp chặt chẽ, đồng bộ từ trung ương đến địa phương, từ cơ quan quản lý nhà nước đến hiệp hội và doanh nghiệp. Mục tiêu cuối cùng là ngăn chặn triệt để tình trạng vi phạm an toàn thực phẩm xuất khẩu, thiết lập chuỗi cung ứng minh bạch, bền vững, qua đó nâng cao vị thế hàng hóa Việt Nam trên trường quốc tế.
Bài học kinh nghiệm từ các lần bị cảnh báo cho thấy chỉ cần một vài lô hàng vi phạm cũng đủ ảnh hưởng đến cả ngành hàng và thương hiệu quốc gia. Do đó, việc triển khai công điện 150/CĐ-TTg đòi hỏi tinh thần khẩn trương, trách nhiệm và nghiêm minh. Mỗi khâu trong chuỗi giá trị từ sản xuất, thu hoạch, chế biến đến xuất khẩu đều phải được kiểm soát chặt chẽ, minh bạch, bảo đảm truy xuất nguồn gốc nông sản rõ ràng, chất lượng nông sản xuất khẩu đạt chuẩn.
Với sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương cùng nỗ lực của doanh nghiệp và nông dân, ngành nông nghiệp Việt Nam có cơ sở vững chắc để vượt qua thách thức, củng cố và mở rộng thị trường quốc tế. Đây cũng là bước tiến quan trọng hướng tới xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, minh bạch, an toàn, góp phần khẳng định vị thế và uy tín nông lâm thủy sản Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu.
Để xem Công điện số 150/CĐ-TTg tải tại đây
