Trong những năm gần đây, Hợp tác xã (HTX) Thảo Đường Vinh, xã Thạch An, tỉnh Cao Bằng được xem là đơn vị tiên phong trong việc đưa cây cỏ ngọt (Stevia rebaudiana) vào trồng thử nghiệm. Từ mô hình nhỏ ban đầu, loại cây này đang dần khẳng định hiệu quả kinh tế và tạo sinh kế bền vững cho người dân nông thôn, đặc biệt tại các xã miền núi và vùng biên giới.
Cỏ ngọt là cây thân thảo có nguồn gốc từ Nam Mỹ, nổi bật nhờ khả năng tạo ngọt tự nhiên mà không làm tăng lượng đường trong máu. Trên thế giới, chiết xuất từ Stevia được ứng dụng phổ biến trong lĩnh vực thực phẩm, đồ uống, dược liệu và thực phẩm chức năng. Tại Việt Nam, cây này từng được trồng thử tại một số tỉnh miền núi phía Bắc và hiện đã có mặt tại một số khu vực của Cao Bằng.
Với điều kiện địa hình đồi núi dốc, đất cát pha, độ pH trung tính, khí hậu mát mẻ và lượng mưa ổn định, nhiều vùng ở Cao Bằng được đánh giá là phù hợp để trồng cỏ ngọt. Cây ít sâu bệnh, không yêu cầu chăm sóc nhiều và có thể canh tác theo hướng hữu cơ mà không cần đầu tư nhiều phân bón.
 |
| Cây cỏ ngọt mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho HTX Thảo Đường Vinh. Ảnh: Báo Cao Bằng. |
Anh Nguyễn Văn Ngọc, thành viên HTX Thảo Đường Vinh, cho biết sau thời gian nghiên cứu thổ nhưỡng và điều kiện địa phương, cuối năm 2023 HTX bắt đầu đầu tư mô hình trồng cỏ ngọt theo hướng hữu cơ. “Cây phù hợp với chân ruộng cao, dễ trồng, ít tốn công chăm sóc, vốn đầu tư thấp nhưng có thể thu hoạch nhiều lần trong năm. Trung bình sau 50 đến 60 ngày trồng, khi cây cao khoảng 8 đến 10 cm là có thể thu hoạch lứa đầu tiên”, anh Ngọc chia sẻ.
Theo kinh nghiệm của các thành viên HTX, mỗi năm có thể thu được khoảng 6 lứa cỏ ngọt, với chu kỳ sống của cây kéo dài từ 3 đến 4 năm. Quá trình thu hoạch, phơi sấy và bảo quản không đòi hỏi công nghệ phức tạp, phù hợp với lao động tại chỗ.
Sau hơn hai năm triển khai, diện tích trồng cỏ ngọt của HTX đã mở rộng lên gần 9 ha, trong đó 6 ha đang cho thu hoạch. Năm 2024, sản lượng đạt khoảng 15 tấn cỏ khô. Dự kiến năm 2025, sản lượng có thể tăng lên 50 tấn. Nhu cầu thị trường hiện rất lớn, sản phẩm làm ra tiêu thụ đến đâu hết đến đó. Doanh thu trung bình hàng năm đạt hơn 1 tỷ đồng.
Cây cỏ ngọt không chỉ mang lại nguồn thu cho HTX mà còn tạo việc làm ổn định cho hơn 50 lao động tại địa phương. Từ khâu làm đất, trồng, chăm sóc, thu hoạch đến sấy khô đều có thể huy động nhân công tại chỗ. Mức thu nhập trung bình của mỗi lao động dao động từ 4 đến 6 triệu đồng mỗi tháng.
Ông Phan Văn Quỳnh, người quản lý HTX Thảo Đường Vinh, cho biết hiện HTX đã ký hợp đồng bao tiêu toàn bộ sản lượng với các doanh nghiệp chế biến dược liệu tại Hà Nội. Nhiều thời điểm, lượng đơn hàng vượt quá năng lực sản xuất của HTX. Tuy nhiên, ông cũng chia sẻ rằng thời tiết mưa nhiều vào đầu năm đã ảnh hưởng không nhỏ đến sản lượng và chất lượng sản phẩm.
Để mở rộng quy mô và đáp ứng nhu cầu thị trường, HTX dự kiến sẽ đề xuất Liên minh HTX tỉnh hỗ trợ nguồn vốn đầu tư máy móc, xây dựng mã số vùng trồng và chứng nhận sản xuất sạch, tạo điều kiện để sản phẩm tiếp cận rộng rãi hơn, cả trong nước lẫn xuất khẩu.
Theo ông Trần Anh Dũng, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh, mô hình trồng cỏ ngọt của HTX Thảo Đường Vinh có tiềm năng lớn để phát triển thành vùng nguyên liệu phục vụ công nghiệp chế biến dược liệu. “Đây là đơn vị đầu tiên tại tỉnh triển khai trồng cỏ ngọt quy mô lớn, có thể tích hợp vào chương trình OCOP và kế hoạch phát triển nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái tại các xã vùng cao”, ông Dũng cho biết.
Liên minh HTX tỉnh cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ HTX trong việc xây dựng phương án sản xuất theo chuỗi liên kết, tổ chức tập huấn kỹ thuật, tư vấn quản trị và kết nối các tổ chức tín dụng để tạo điều kiện mở rộng sản xuất.
Mô hình trồng cỏ ngọt tại xã Thạch An bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt, không chỉ ở giá trị kinh tế mà còn ở khả năng tạo việc làm tại chỗ và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững ở khu vực miền núi.
