Theo số liệu từ ngành nông nghiệp, mỗi năm Việt Nam tiêu thụ khoảng 10–10,5 triệu tấn phân bón vô cơ. Trong nhiều năm qua, năng lực sản xuất trong nước đã được cải thiện đáng kể khi các doanh nghiệp có thể cung ứng phần lớn nhu cầu đối với những dòng phân bón phổ biến như urê, DAP, NPK hay lân. Thậm chí, với sản phẩm urê, Việt Nam còn xuất khẩu sang một số thị trường khu vực nhờ nguồn khí đầu vào trong nước và hệ thống nhà máy hiện đại.
 |
| Phân bón Việt Nam đã tự chủ, nhưng vẫn “nhạy cảm” với xung đột Trung Đông |
Tuy nhiên, việc tự chủ sản xuất không đồng nghĩa với hoàn toàn tách khỏi thị trường thế giới. Một số loại nguyên liệu và phân bón quan trọng như kali (MOP), SA (sunphat amon) hay chlorua amon vẫn phải nhập khẩu với khối lượng đáng kể. Chính vì vậy, bất kỳ biến động nào trên thị trường toàn cầu cũng có thể lan tỏa đến giá phân bón trong nước.
Theo phân tích của các chuyên gia, khu vực Trung Đông hiện là một trong những trung tâm sản xuất và xuất khẩu phân bón lớn của thế giới. Nhiều quốc gia trong khu vực như Qatar, Iran, Ai Cập hay Jordan đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu đối với các sản phẩm như urê, amoniac hay DAP. Vì vậy, khi căng thẳng địa chính trị leo thang, thị trường lập tức phản ứng do lo ngại nguồn cung có thể bị gián đoạn.
Không chỉ nguồn cung, yếu tố vận chuyển cũng khiến giá phân bón trở nên nhạy cảm với xung đột tại khu vực này. Eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược nối vùng Vịnh với phần còn lại của thế giới là con đường xuất khẩu quan trọng của nhiều sản phẩm hóa chất và năng lượng. Nếu tuyến hàng hải này gặp rủi ro, chi phí logistics, bảo hiểm tàu biển và nhiên liệu có thể tăng mạnh, từ đó đẩy giá phân bón trên thị trường quốc tế đi lên.
Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu với thương mại toàn cầu, Việt Nam cũng khó đứng ngoài các biến động giá. Phân bón là mặt hàng có tính liên thông cao, khi giá thế giới tăng thì giá trong nước thường sẽ điều chỉnh theo, dù nguồn cung nội địa vẫn được đảm bảo.
 |
| Giá phân bón cũng đang được điều chỉnh tăng lên theo giá phân bón thế giới. |
Các chuyên gia cho rằng điều này đặc biệt đáng chú ý bởi phân bón chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí sản xuất nông nghiệp. Tùy từng loại cây trồng, chi phí phân bón có thể chiếm từ 30% đến 60% tổng chi phí vật tư đầu vào. Khi giá phân bón tăng, gánh nặng trước hết sẽ rơi vào người nông dân, đồng thời có thể tác động dây chuyền đến giá thành nông sản.
Ở góc độ dài hạn, câu chuyện giá phân bón cũng cho thấy một thực tế: dù đã nâng cao năng lực sản xuất trong nước, thị trường Việt Nam vẫn gắn chặt với chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, những biến động địa chính trị – từ chiến sự, khủng hoảng năng lượng đến gián đoạn vận tải – đều có thể trở thành yếu tố ảnh hưởng đến chi phí sản xuất nông nghiệp trong nước.
