Giữa những triền đồi xanh mướt của xã Yên Thế, tỉnh Bắc Ninh, bản Ven hiện lên như một bức tranh thanh bình, nơi người Cao Lan đã gìn giữ nghề trồng và chế biến chè qua nhiều thế hệ. Với họ, cây chè không chỉ là cây trồng mang lại nguồn thu nhập mà còn là biểu tượng văn hóa, gắn bó với đời sống cộng đồng và trở thành động lực phát triển du lịch địa phương.
 |
| Đồi chè ở bản Ven (xã Yên Thế, Bắc Ninh). Ảnh: Dương Tiến Dũng |
Ngày nay, thương hiệu "Chè xanh bản Ven" không chỉ được biết đến là một đặc sản của vùng trung du mà còn là minh chứng cho mô hình phát triển nông nghiệp gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa và du lịch cộng đồng.
Cây chè – khởi nguồn cho sự đổi thay
Theo các bậc cao niên trong bản, cây chè đã có mặt từ những ngày đầu người Cao Lan đến khai phá vùng đất này cách đây hơn 300 năm. Trên những đồi đất đỏ thoai thoải, được thiên nhiên ưu đãi khí hậu mát mẻ và nguồn nước trong lành, những nương chè dần phủ kín các sườn đồi, trở thành nguồn sống của nhiều thế hệ.
Từ sáng sớm, hình ảnh những người phụ nữ Cao Lan cần mẫn hái từng búp chè non đã trở thành nét đẹp quen thuộc của bản Ven. Chè hiện diện trong mọi mặt đời sống, từ những chén trà đãi khách, các lễ cưới, lễ hội truyền thống đến những cuộc gặp gỡ thường ngày bên hiên nhà sàn.
 |
| Muốn chè có hương vị thơm ngon, cần hái đúng kỹ thuật: 1 tôm, 2 lá non, đồng thời tránh làm dập nát búp chè. |
Đối với người Cao Lan, trồng chè không đơn thuần là làm kinh tế mà còn là cách gìn giữ mối gắn kết với thiên nhiên và truyền lại những giá trị truyền thống cho thế hệ sau.
Giữ hồn chè bằng bí quyết truyền thống
Dù công nghệ chế biến ngày càng phát triển, người dân bản Ven vẫn kiên trì gìn giữ những kỹ thuật làm chè cổ truyền đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Sau khi hái, chè được sao, vò và hong khô theo quy trình riêng. Đặc biệt, người dân vẫn duy trì bí quyết "lấy hương âm" – để chè nguội tự nhiên trên nền sạch sau khi sao nhằm giữ trọn hương thơm cốm non và vị hậu ngọt đặc trưng.
Chính sự kết hợp giữa kinh nghiệm thủ công và điều kiện tự nhiên đã tạo nên hương vị riêng biệt cho chè bản Ven, giúp sản phẩm ngày càng được người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh yêu thích.
Từ cây chè đến động lực phát triển kinh tế
Những năm gần đây, cùng với định hướng phát triển nông nghiệp bền vững của địa phương, vùng chè bản Ven được đầu tư mạnh về giống, kỹ thuật và cơ sở hạ tầng.
Người dân được hỗ trợ chuyển đổi sang các giống chè chất lượng cao như LDP1, LDP2; áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP; đầu tư hệ thống tưới tự động, máy sao, máy vò và các thiết bị phục vụ chế biến.
 |
| Chè bản Ven đã đuọc công nhận OCOP 3 sao, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong hành trình xây dựng thương hiệu nông sản địa phương. |
Nhờ đó, năng suất chè đạt khoảng 9–10 tấn/ha mỗi năm, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho hàng trăm hộ dân. Cây chè đã trở thành cây trồng chủ lực, góp phần giảm nghèo, tạo việc làm và nâng cao đời sống của đồng bào Cao Lan.
Năm 2022, sản phẩm "Chè xanh bản Ven" được công nhận OCOP 3 sao, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong hành trình xây dựng thương hiệu nông sản địa phương.
Khi đồi chè trở thành điểm đến du lịch
Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, những đồi chè xanh trải dài còn mở ra hướng phát triển mới cho bản Ven thông qua mô hình du lịch cộng đồng.
Nhận thấy tiềm năng từ cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa, Hợp tác xã Thân Trường đã phát triển nhiều trải nghiệm dành cho du khách như hái chè, sao chè thủ công, thưởng trà, tham quan vùng nguyên liệu và tìm hiểu đời sống của người Cao Lan.
Đến bản Ven, du khách còn có cơ hội nghỉ trong những ngôi nhà sàn truyền thống, thưởng thức các món đặc sản như xôi ngũ sắc, gà đồi, cá suối, đồng thời hòa mình vào các làn điệu dân ca Sình và những lễ hội mang đậm bản sắc dân tộc.
Điểm du lịch sinh thái văn hóa bản Ven hiện được công nhận OCOP 3 sao và mỗi năm đón hàng chục nghìn lượt khách đến tham quan, trải nghiệm.
Văn hóa là giá trị cốt lõi của thương hiệu chè
Điều tạo nên sự khác biệt của chè bản Ven không chỉ nằm ở hương vị mà còn ở câu chuyện văn hóa phía sau mỗi búp chè. Trong cách người Cao Lan chăm sóc từng gốc chè, lựa chọn thời điểm thu hái hay gìn giữ phương pháp chế biến truyền thống đều thể hiện triết lý sống hài hòa với thiên nhiên, coi trọng lao động và gìn giữ những giá trị tổ tiên để lại.
Mỗi chén trà vì thế không chỉ mang hương vị của núi rừng mà còn kể câu chuyện về một cộng đồng đã gìn giữ bản sắc suốt hàng trăm năm giữa dòng chảy hiện đại.
Hướng tới mô hình phát triển bền vững
Để đưa chè bản Ven vươn xa hơn, địa phương tiếp tục đầu tư đồng bộ vào hạ tầng giao thông, hệ thống lưu trú, điểm giới thiệu sản phẩm OCOP và các dịch vụ phục vụ du lịch.
 |
| Địa phương đồng bộ đầu tư hạ tầng, lưu trú, điểm OCOP và dịch vụ, đưa chè Bản Ven vươn xa. |
Song song với đó là các chương trình đào tạo kỹ năng làm du lịch cộng đồng, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm trên các nền tảng trực tuyến, giúp người dân từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.
Sự kết hợp giữa nông nghiệp, văn hóa và du lịch đã tạo nên mô hình phát triển bền vững, vừa nâng cao giá trị kinh tế của cây chè, vừa bảo tồn được những nét đẹp truyền thống của người Cao Lan.
"Sợi chỉ xanh" nối quá khứ với tương lai
Từ một bản làng bình dị dưới chân đồi, bản Ven hôm nay đã trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế nông thôn của Bắc Ninh. Thành công của chè bản Ven không chỉ đến từ chất lượng sản phẩm mà còn là kết quả của sự đồng hành giữa người dân, hợp tác xã và chính quyền trong hành trình gìn giữ bản sắc và đổi mới tư duy phát triển.
Giữa xu hướng tiêu dùng ngày càng đề cao các giá trị xanh và bền vững, chè bản Ven mang đến một thông điệp ý nghĩa: một sản phẩm chỉ thực sự có sức sống lâu dài khi được nuôi dưỡng từ thiên nhiên, văn hóa và con người. Chính điều đó đã biến mỗi chén trà không chỉ là thức uống, mà còn là câu chuyện về một vùng đất biết gìn giữ truyền thống để tạo dựng tương lai.
