Làng gốm Mỹ Thiện (Quảng Ngãi): Giữ lửa nghề truyền thống giữa thách thức thời hiện đại

Những sản phẩm được tạo nên từ đất, nước và lửa qua bàn tay tài hoa của người thợ gốm đã trở thành biểu tượng của sự bền bỉ, chịu khó và tình yêu nghề truyền thống.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của xã hội hiện đại cùng sức ép cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp đã khiến làng nghề rơi vào giai đoạn khó khăn chưa từng có. Nhiều hộ làm gốm đã chuyển sang nghề khác để mưu sinh, và đến nay, cả làng chỉ còn duy nhất vợ chồng nghệ nhân Đặng Văn Trịnh và Phạm Thị Thu Cúc vẫn kiên trì giữ lò nung đỏ lửa mỗi ngày.

Người giữ lửa cuối cùng của làng gốm

Sản phẩm gốm truyền thống Mỹ Thiện do gia đình nghệ nhân Đặng Văn Trịnh chế tác. Ảnh: Nguyễn Trang

Hơn mấy chục năm gắn bó với nghề, vợ chồng ông Trịnh – bà Cúc vẫn đều đặn có mặt bên lò gốm từ sáng sớm. Từng công đoạn từ xử lý đất, tạo hình trên bàn xoay, phơi sản phẩm ngoài nắng cho đến đốt lò bằng củi đều được làm hoàn toàn thủ công, đòi hỏi sự tỉ mỉ và sức bền đáng nể. Mỗi sản phẩm hoàn thiện là kết quả của nhiều giờ lao động miệt mài, thấm đậm mồ hôi, kinh nghiệm và niềm đam mê.

“Làm gốm bây giờ không đủ sống, nhưng bỏ thì thương lắm. Nghề này ông bà để lại, còn làm được ngày nào thì lửa còn cháy ngày đó”, ông Trịnh chia sẻ.

Những sản phẩm như nồi đất, ché, lu, chậu… vẫn giữ nguyên gam màu tự nhiên của đất, bề mặt thô mộc đặc trưng và kiểu dáng truyền thống không pha tạp. Vẻ đẹp của gốm Mỹ Thiện không chỉ nằm ở hình thức bên ngoài mà còn ở chiều sâu văn hóa, trong câu chuyện của những bàn tay đang cố níu giữ giá trị của quá khứ giữa vòng quay hiện đại hóa.

Làng nghề đứng trước nguy cơ mai một

Từ một làng nghề từng có hơn 20 lò gốm hoạt động sôi nổi, đến nay Mỹ Thiện chỉ còn duy nhất một lò. Sự thu hẹp ấy cho thấy những khó khăn chồng chất mà nghề gốm đang đối mặt. Người trẻ không còn theo nghề vì công việc nặng nhọc nhưng thu nhập thấp. Thị trường tiêu thụ ngày càng hẹp trong khi các sản phẩm nhựa, sắt, gốm công nghiệp rẻ và tiện lợi hơn đang lấn át. Làng nghề vẫn chưa được quy hoạch bài bản để phát triển du lịch, chưa có không gian trưng bày và quảng bá sản phẩm để tiếp cận khách hàng.

Những nỗ lực bền bỉ của vợ chồng nghệ nhân đã được địa phương ghi nhận bằng nhiều bằng khen, giấy khen. Tuy vậy, bản thân họ cũng hiểu rằng sự ghi nhận tinh thần thôi là chưa đủ để giúp nghề gốm tồn tại dài lâu.

Giải pháp để bảo tồn và phát triển nghề gốm truyền thống

Việc bảo tồn và phát triển gốm Mỹ Thiện cần sự chung tay của chính quyền, cộng đồng và cả những người trẻ yêu văn hóa truyền thống.

Nhiều ý kiến cho rằng cần từng bước xây dựng mô hình du lịch làng nghề gắn với trải nghiệm thực tế như tham quan lò nung, học xoay gốm, mua sản phẩm thủ công mang về làm quà. Bên cạnh đó, cần mở rộng kênh tiêu thụ thông qua truyền thông số, các nền tảng thương mại điện tử, kết nối với hệ thống homestay, resort, các cửa hàng trang trí và quà tặng văn hóa.

Việc đầu tư hạ tầng trưng bày, hỗ trợ vốn, cải tiến kỹ thuật, tổ chức lớp truyền nghề và tạo cơ hội cho người trẻ tiếp cận nghề cũng được xem là hướng đi bền vững. Khi gốm được đặt trong không gian văn hóa – du lịch, giá trị của nó sẽ được nhìn nhận xứng đáng hơn.

Gìn giữ nghề gốm – gìn giữ hồn văn hóa địa phương

Gốm Mỹ Thiện không chỉ là đồ vật sinh hoạt mà còn là phần ký ức của vùng đất Bình Sơn và là biểu tượng của tinh thần lao động bền bỉ của người dân Quảng Ngãi.

Nhờ đôi bàn tay lặng thầm của vợ chồng nghệ nhân Đặng Văn Trịnh và Phạm Thị Thu Cúc, lò gốm Mỹ Thiện vẫn đỏ lửa đến hôm nay – một ngọn lửa văn hóa đang được giữ bằng tình yêu nghề hơn là lợi nhuận.

Giữ nghề gốm chính là giữ lại bản sắc, giữ lại linh hồn của một vùng quê. Đó không chỉ là trách nhiệm của những người thợ già mà cần là nỗ lực chung của cộng đồng để những giá trị truyền thống tiếp tục lan tỏa, bền vững trước nhịp sống thời đại.