Từ niềm đam mê cây cảnh và đá cảnh
Lê Nguyễn Ngọc Hà đến với sinh vật cảnh khá sớm, từ khi còn ở quận Bình Tân, TP. Hồ Chí Minh (cũ). Năm 1998 khi mới là một thanh niên ngoài hai mươi tuổi, ông đã mua những cây phôi được bày bán ở chợ Bình Tân về tự cắt tỉa theo sở thích. Có những cây đã chăm sóc được mấy năm nhưng vì không am hiểu kỹ thuật nên ông làm gãy ngọn cây trong quá trình uốn cành. Ông quyết định cắt bỏ phần gãy và làm lại, sau một vài năm nhìn cây đã đủ chi, cành, ông uốn, tỉa lại. Cứ vài lần như vậy thành quen, và cũng chưa dừng lại ở đó, ông chủ động cắt bỏ phần ngọn để cây mọc ngọn mới, rồi tự tạo thế cây theo dạng gốc bồ, ngọn chỉ.
 |
| Nghệ nhân Lê Nguyễn Ngọc Hà (trái). Khu nhà vườn của ông cũng là nơi sinh hoạt của Chi hội Đá cảnh Tây Ninh do ông làm Chi hội trưởng. |
Tỉnh Longg An (cũ), nay thuộc tỉnh Tây Ninh là một chiếc nôi của phong trào sinh vật cảnh, nhất là dòng mai chiếu thủy. Có thể nói từng ấp, từng xã đều có nhiều người chơi cây cảnh. Ông Hà đam mê cây cảnh đến nỗi hàng ngày ông chạy xe đến các nhà vườn để học hỏi cách cắt, tỉa cây; thậm chí còn qua nhà hàng xóm cắt, tỉa cây giúp. Khi tham gia vào Hội Sinh vật cảnh tỉnh Long An (cũ), với kinh nghiệm và sự nhiệt tình, ông thường xuyên trao đổi kỹ thuật cùng các nhà vườn, nhờ đó mà tay nghề của ông lại được nâng lên. Ông Hà chia sẻ: Lối chơi cây của người miền Tây là cắt, giật để tạo ra sự già nua của cành, các vết cắt để lại sẹo do thời gian càng làm cho cây có giá trị. Những dòng cây mà ông tâm đắc nhất là mai chiếu thủy, sanh quê, sam trái, nguyệt quế…
 |
| Một góc sân vườn của nghệ nhân Lê Nguyễn Ngọc Hà |
Nhà vườn của ông Hà hiện nay có trên 100 tác phẩm cây cảnh, đa số là bonsai trung và bonsai đại. Bên cạnh cây cảnh, nhà vườn của ông còn có trên 100 tác phẩm đá các loại, từ đá suseki đến đá phong thủy. Những viên đá suseki có kích thước nhỏ, nhẹ được đặt trên kệ trưng bày từ phòng khách đến phòng bếp. Những tác phẩm đá suseki nặng được đặt trên các đôn hoặc để nơi góc nhà. Nhìn đâu cũng thấy đá, có tác phẩm đã hoàn thiện, có tác phẩm còn đang dở dang, có tác phẩm còn nguyên bản ban đầu. Những tác phẩm bonsai, đá cảnh tham gia trưng bày ở các tỉnh, thành được ông bố trí một không gian riêng để khách tham quan và chiêm ngưỡng.
 |
| Cây mai chiếu thủy trên 40 năm tuổi được ông Hà chăm hơn 20 năm từng đoạt nhiều giải tại một số cuộc triển lãm trong và ngoài tỉnh Tây Ninh. |
Không chỉ am hiểu về các loại đá suseki, đá phong thủy, ông Hà còn nắm chắc kỹ thuật tạo hình cho đá. Những viên đá qua tay ông đều trở thành tác phẩm có tên, có hồn mà khi chiêm ngưỡng ai cũng phải trầm trồ. Ông kể: "Có lần Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh Việt Nam Nguyễn Hữu Vạn cùng đoàn công tác của Hội ghé thăm nhà vườn của tôi. Ông Vạn tỏ ra rất ấn tượng với tác phẩm Lạc Cảnh Thiên Sơn và câu thơ tôi viết trên phướn thơ: Đâu phải trên trời mới cảnh tiên/ Trần lao bất nhiễu tự an nhiên/ Thiên sơn thu gọn trong tầm mắt/ Lạc cảnh trong tâm bởi bất phiền”...
Ông Hà cho biết, ông được BTC các cuộc triển lãm trong và ngoài tỉnh Tây Ninh mời làm giám khảo cả bộ môn cây cảnh và đá cảnh. Ngoài ra, các tổ chức Hội, HTX mở lớp tập huấn cũng mời ông đến chia sẻ kỹ thuật tạo dáng cây cảnh.
 |
| Tác phẩm đá suseki "Lạc Cảnh Thiên Sơn" của nghệ nhân Lê Nguyễn Ngọc Hà |
Đến câu chuyện viên đá mặt người
Những thành tựu trong lĩnh vực sinh vật cảnh của nghệ nhân Lê Nguyễn Ngọc Hà thì nhiều người biết đến, nhưng nguyên nhân của thành công thì ít người biết. Ông Hà chia sẻ: "Nếu không có những mất mát, đau thương, không có sự sụp đổ gần như hoàn toàn thì tôi không có được ngày hôm nay. Tất cả bắt đầu từ câu chuyện viên đá mặt người…".
Chuyện là, ngày còn trai trẻ, ông là người nhanh nhẹn, tháo vát và có sức khỏe tốt. Ông làm nghề khai thác đá xây dựng. Những hòn đá nặng hàng tấn được ông dùng máy múc đào lên bán cho các chủ thầu xây dựng. Vườn nhà của ông trở thành điểm tập kết đá; những chuyến xe vận chuyển đá xây dựng nguyên khối ngày đêm nối đuôi nhau chở đá đến các công trình. Trong một ngày cuối năm 2016 ông bị tai nạn giao thông khi đang đi làm. Sau sự cố đó, ông nghỉ việc khai thác, bán hết xe và cả những đống đá còn chưa kịp bàn giao.
 |
| Các tác phẩm Mai chiếu thủy (ảnh trái) và "Viên đá mặt người" (ảnh phải) khởi đầu cho sự nghiệp sinh vật cảnh của nghệ nhân Lê Nguyễn Ngọc Hà |
Hơn 100 tấn đá sân vườn – thành quả ông tích góp bao năm được thanh lý; những viên đá đẹp người ta lựa chọn rất nhanh, chỉ còn lại vài viên nhỏ, thô. Trong số đó có 1 viên đá hơi lạ: càng ngắm, càng thấy trong cái thô mộc ấy có điều gì đó rất “người”: trầm mặc, nhẫn nhịn. Những vết lõm, đường vân, dáng hình tưởng như ngẫu nhiên lại gợi lên chiều sâu, như dấu vết của thời gian và sự chịu đựng. Từ viên đá không ai chọn, ông bắt đầu tìm hiểu đá cảnh. Đọc, xem, hỏi, học… rồi nhận ra: đá cảnh không cần đẹp theo nghĩa thông thường, mà cần có hồn. Và cái hồn ấy chỉ hiện ra khi người chơi đủ tĩnh, đủ chậm, đủ trải qua biến cố để nhìn sâu hơn bề mặt… "Nếu năm ấy viên đá này được người ta lấy đi, có lẽ tôi đã không bước vào thế giới đá cảnh” - ông Hà nói.
 |
| Nghệ nhân Lê Nguyễn Ngọc Hà tham gia chia sẻ kinh nghiệp tạo dáng cây cảnh trong một lớp tập huấn |
Và cái kết có hậu
Sau những thăng trầm trong cuộc sống, ông Hà đã đứng dậy ngay nơi mình bị ngã. Có tay nghề trong tay, ông tham gia tư vấn cho nhiều công trình cảnh quan đô thị và sân vườn. Ông trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật về tạo dáng cây cảnh và tạo thành phẩm đá cảnh cho nhiều hội viên. Nhiều công trình cảnh quan được ông tư vấn và thi công. Hiện nay ông là Giám đốc Công ty TNHH MTV SX-TM-DV-XNK Lê Khánh Long và Giám đốc Công ty Cảnh quan Ngọc Hà. Tại Đại hội Hội Sinh vật cảnh tỉnh Tây Ninh khóa I, nhiệm kỳ 2026 – 2031 ông được bầu vào Ban Chấp hành hội Sinh vật cảnh tỉnh khóa I và giữ chức Chi hội trưởng Chi hội Đá cảnh tỉnh Tây Ninh. Với những đóng góp cho phong trào sinh vật cảnh, ông được các cấp, ngành tặng Bằng khen, giấy khen; được Hội Sinh vật cảnh tỉnh Long An (cũ) công nhận là Nghệ nhân sinh vật cảnh tỉnh (năm 2020) và Hội Sinh vật cảnh Việt Nam tặng danh hiệu nghệ nhân sinh vật cảnh Việt Nam (năm 2024).
 |
| Năm 2024, ông Lê Nguyễn Ngọc Hà vinh dự được Hội Sinh vật cảnh Việt Nam tặng danh hiệu Nghệ nhân sinh vật cảnh Việt Nam. |
