 |
| Đường thốt nốt được người dân Khmer nấu và bán như một đặc sản An Giang. Ảnh: Báo Dân tộc |
Từ lâu, đường thốt nốt (loại đường làm từ nhựa hoa của cây thốt nốt) đã trở thành một đặc sản đặc trưng của miền Tây Nam Bộ. Vị ngọt thanh, hậu thơm đặc trưng khiến sản phẩm này được xem là nguyên liệu vàng trong ngành ẩm thực tự nhiên. Nhưng điều thú vị là, tại thị trường Mỹ, đường thốt nốt lại được bán với giá cao gấp nhiều lần so với giá tại Việt Nam – nơi có nguồn nguyên liệu phong phú và truyền thống làm đường lâu đời.
 |
| Quả thốt nốt có giá trị kinh tế cao và nhiều công dụng trong ngành dịch vụ ăn uống. Ảnh: Pinterest |
Tại An Giang - thủ phủ của cây thốt nốt Việt Nam, cây thốt nốt gắn bó với đời sống người Khmer và cư dân miền biên giới từ hàng trăm năm. Người dân địa phương thu hoạch nước hoa thốt nốt mỗi sáng sớm, nấu cô đặc để tạo nên đường thốt nốt nguyên chất. Giá bán tại chợ quê chỉ dao động từ 40.000–60.000 đồng/kg (khoảng 1,5–2,5 USD), tùy thời điểm và chất lượng.
Tuy nhiên, theo Tridge, nền tảng dữ liệu thương mại nông sản toàn cầu, thì giá xuất khẩu đường thốt nốt từ Việt Nam năm 2024 dao động từ 1,16 đến 3,42 USD/kg, tức là vẫn còn khá thấp so với giá bán lẻ tại các siêu thị hữu cơ ở Mỹ – nơi đường thốt nốt được xếp vào nhóm thực phẩm tự nhiên cao cấp. Cũng theo Tridge, giá trung bình đường thốt nốt từ các nước Đông Nam Á khác như Thái Lan hay Indonesia cũng không vượt quá 3,5 USD/kg khi xuất đi Mỹ.
Trong khi đó, tại các siêu thị thực phẩm hữu cơ như Whole Foods hay chuỗi hàng nhập khẩu ở California, New York, đường thốt nốt nhập khẩu từ châu Á được bày bán với giá 8–15 USD cho mỗi 500 gram, tức lên tới 16–30 USD/kg – cao gấp hơn 10 lần giá gốc từ nơi sản xuất. Lý do chủ yếu là sản phẩm được định vị cao cấp, hướng đến nhóm tiêu dùng ưu tiên thực phẩm lành mạnh, không tinh luyện, chỉ số đường huyết thấp.
Thị trường Mỹ vốn có lượng tiêu thụ chưa lớn nhưng tăng trưởng ổn định. Theo Volza, nền tảng thống kê chuỗi cung ứng quốc tế, thì từ tháng 10/2023 đến tháng 9/2024, Mỹ chiếm khoảng 19% số chuyến hàng xuất khẩu đường thốt nốt từ Việt Nam, đứng trong nhóm 3 thị trường nhập khẩu chính. Số liệu này tuy còn khiêm tốn, nhưng cho thấy tiềm năng lớn nếu ngành hàng này được đầu tư bài bản về quy chuẩn đóng gói và chứng nhận chất lượng.
 |
| Quả thốt nốt được trồng khá phổ biến ở miền Tây. Ảnh: Trịnh Hoàng Huy |
Toàn cầu, ngành đường thốt nốt đang trên đà tăng trưởng mạnh. Theo Mordor Intelligence, thị trường đường thốt nốt toàn cầu được định giá khoảng 1,78 tỷ USD vào năm 2025, dự báo tăng lên 2,56 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm khoảng 3,67%. Còn theo báo cáo của Stellar Market Research, con số này có thể lên đến 2,48 tỷ USD vào năm 2032, phản ánh rõ xu hướng tiêu dùng thực phẩm sạch, không tinh chế và có nguồn gốc tự nhiên.
Tại Việt Nam, cây thốt nốt mọc nhiều ở các tỉnh hiện nay như An Giang, Cà Mau, Tây Ninh - những vùng có thổ nhưỡng đặc trưng, khí hậu nắng gió thuận lợi cho cây thốt nốt phát triển mạnh. Quá trình khai thác và sản xuất đường thốt nốt chủ yếu vẫn theo phương pháp truyền thống: nấu trực tiếp trong chảo gang, cô đặc tự nhiên, không chất bảo quản. Nhờ vậy, sản phẩm được đánh giá cao về hương vị và giá trị dinh dưỡng. Tuy nhiên, sản lượng vẫn chủ yếu phục vụ thị trường nội địa và một phần nhỏ xuất khẩu theo dạng thủ công.
Trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu tăng mạnh, đặc biệt tại các quốc gia phát triển như Mỹ, Canada, Nhật Bản hay châu Âu, việc nâng cấp chuỗi sản xuất – từ thu hoạch, sơ chế, đến đóng gói đạt chuẩn quốc tế – là điều kiện tiên quyết để đường thốt nốt Việt Nam có thể chen chân vào các thị trường cao cấp.
Với lợi thế về khí hậu, thổ nhưỡng và kỹ năng truyền thống, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng thương hiệu "đường thốt nốt Việt" như một sản phẩm bản địa cao cấp. Nếu được đầu tư đúng hướng, đây có thể là mặt hàng xuất khẩu chiến lược mới trong ngành nông sản – vừa giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương, vừa tạo giá trị gia tăng vượt bậc trên thị trường quốc tế.
