Qua nhiều thập kỷ, quan hệ giữa Quảng Ninh với các địa phương, tổ chức và doanh nghiệp Nhật Bản đã được vun đắp bằng những công trình hữu nghị, các chương trình hợp tác phát triển và ngày càng mở rộng sang đầu tư, thương mại, du lịch, giáo dục, khoa học-công nghệ, nông nghiệp, môi trường. Cuộc gặp giữa Đoàn công tác thành phố Quảng Ninh với lãnh đạo tỉnh Shiga ngày 6/9/2026 tiếp tục mở ra một hướng hợp tác mới: từ quan hệ hữu nghị, hợp tác từng lĩnh vực sang đối tác cùng kiến tạo các giá trị phát triển xanh, số, bền vững.
Những dấu ấn tạo dựng niềm tin
Trong quan hệ Việt Nam-Nhật Bản, Quảng Ninh là một địa phương có nhiều dấu ấn đặc biệt.
Những công trình như Cầu Bãi Cháy, Cung Văn hóa Lao động Việt-Nhật cùng nhiều chương trình hợp tác phát triển đã trở thành những biểu tượng cụ thể của tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước.
Nếu Cầu Bãi Cháy là dấu ấn của một thời kỳ hợp tác tập trung vào phát triển kết cấu hạ tầng, thì những chương trình hợp tác với Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) trong bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long lại cho thấy một bước chuyển quan trọng: hợp tác không chỉ nhằm tạo dựng công trình mà còn hướng tới nâng cao năng lực quản trị và phát triển bền vững.
Trong đó, JICA đã hỗ trợ Quảng Ninh xây dựng các mô hình thu gom, vận chuyển rác thải trên Vịnh Hạ Long, giáo dục môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng. Dự án JICA giai đoạn 2 từng bàn giao tàu thu gom, vận chuyển rác thải sử dụng nhiên liệu sinh học cho Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, góp phần hình thành cách tiếp cận mới trong bảo vệ di sản gắn với kinh tế xanh.
Từ những nền tảng ấy, quan hệ Quảng Ninh-Nhật Bản từng bước chuyển từ hợp tác hạ tầng sang hợp tác phát triển toàn diện hơn, tạo dựng niềm tin giữa chính quyền, doanh nghiệp và nhân dân hai bên.
 |
| Đồng chí Bí thư Tỉnh ủy tiếp xã giao Cố vấn đặc biệt Liên minh Nghị sĩ hữu nghị Nhật - Việt ngày 23/6/2026. |
Từ hợp tác đầu tư đến hệ sinh thái liên kết
Nhật Bản hiện là một trong những đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Quảng Ninh. Theo số liệu được công bố, Nhật Bản đứng thứ hai trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Quảng Ninh, với khoảng 15-16 dự án và tổng vốn đăng ký hơn 2,77 tỷ USD, chiếm khoảng 16% tổng vốn FDI của tỉnh.
Sự hiện diện của các doanh nghiệp Nhật Bản không chỉ thể hiện ở quy mô vốn mà ngày càng đa dạng về lĩnh vực, từ công nghiệp, năng lượng, thương mại-dịch vụ đến các hoạt động hỗ trợ phát triển.
Dự án Trung tâm thương mại AEON MALL Hạ Long là một ví dụ tiêu biểu. Với tổng mức đầu tư khoảng 5.200 tỷ đồng trên diện tích hơn 13 ha, dự án được kỳ vọng tạo thêm động lực cho thương mại, dịch vụ, du lịch và thay đổi phương thức tiếp cận thị trường của người dân, du khách.
Tuy nhiên, chính Quảng Ninh cũng nhìn nhận rằng quy mô đầu tư của Nhật Bản hiện chưa tương xứng với tiềm năng và nền tảng quan hệ giữa hai bên. Đây vừa là thách thức, vừa là dư địa lớn để thành phố Quảng Ninh chủ động định hình một thế hệ hợp tác mới, hướng tới các dự án có công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, giá trị gia tăng cao và khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa.
Mạng lưới đối tác ngày càng rộng mở
Quan hệ Quảng Ninh-Nhật Bản không chỉ được xây dựng trên kênh Trung ương-chính quyền địa phương mà còn hình thành mạng lưới liên kết khá rộng giữa các địa phương, tổ chức, trường đại học và doanh nghiệp.
Quảng Ninh đã duy trì và phát triển quan hệ với Hokkaido, Shiga, Tottori, Shizuoka, Sakai và một số địa phương khác của Nhật Bản. Trong đó, Hokkaido nổi lên như một đối tác có tính biểu tượng và nhiều tiềm năng hợp tác thực chất.
Năm 2023, Lễ hội Hokkaido tại Hạ Long cùng các hoạt động kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản đã tạo nên một không gian giao lưu rộng lớn về văn hóa, du lịch, thương mại, đầu tư, giáo dục và nguồn nhân lực. Ngày 16/11/2023, Quảng Ninh và Hokkaido tổ chức hội đàm và ký kết thỏa thuận hợp tác giữa hai địa phương.
Điều đáng chú ý là ngay tại sự kiện này, phía Hokkaido đã xác định các lĩnh vực hợp tác có nhiều tiềm năng gồm nông nghiệp, thủy sản, môi trường và công nghiệp thông tin. Đây cũng chính là những lĩnh vực phù hợp với định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Quảng Ninh hiện nay.
Với Tottori, hợp tác được thúc đẩy thông qua các cơ chế liên kết du lịch khu vực Đông Á, trao đổi đoàn quản lý, kết nối doanh nghiệp du lịch, hàng không và xúc tiến thị trường.
Trong khi đó, Shiga là địa phương có nhiều điểm tương đồng với Quảng Ninh trong cách tiếp cận phát triển xanh, bảo vệ môi trường và phát huy giá trị tài nguyên, di sản.
 |
| Đoàn công tác thành phố Quảng Ninh tặng quà lưu niệm cho đoàn công tác của tỉnh Shiga. |
Từ Shiga mở ra một chương hợp tác mới
Trong khuôn khổ Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam-Nhật Bản năm 2026 tại thành phố Huế, chiều 6/9, Đoàn công tác thành phố Quảng Ninh do đồng chí Lê Văn Ánh, Phó Chủ tịch UBND thành phố làm Trưởng đoàn đã có buổi tiếp xã giao với đoàn công tác tỉnh Shiga do bà Kishimoto Orie, Phó Thống đốc tỉnh Shiga làm Trưởng đoàn.
Tại buổi làm việc, hai bên trao đổi về tình hình phát triển, tiềm năng và thế mạnh của mỗi địa phương; đồng thời xác định nhiều lĩnh vực còn dư địa hợp tác, nhất là văn hóa, du lịch, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, bảo vệ môi trường, đầu tư, thương mại, giáo dục và khoa học-công nghệ.
Đây là một cuộc gặp có ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một hoạt động đối ngoại địa phương.
Bởi Quảng Ninh và Shiga đều đang đứng trước những yêu cầu tương đồng: phát triển kinh tế phải gắn với bảo vệ môi trường; khai thác giá trị tài nguyên phải đi đôi với bảo tồn; chuyển đổi số phải phục vụ hiệu quả quản trị; phát triển du lịch phải hài hòa với gìn giữ di sản; tăng trưởng phải hướng tới chất lượng cuộc sống của người dân.
Nếu được cụ thể hóa thành các chương trình, dự án và cơ chế phối hợp thường xuyên, những tương đồng đó có thể trở thành nền tảng cho một mô hình hợp tác địa phương Việt Nam-Nhật Bản có chiều sâu.
 |
| Ban tổ chức tặng hoa đoàn Thành phố Quảng Ninh tham dự Lễ hội Việt Nam tại thành phố Asahikawa, tỉnh Hokkaido, Nhật Bản (tháng 9/2026). |
Nông nghiệp, thủy sản và môi trường: Dư địa hợp tác giàu tiềm năng
Trong cấu trúc hợp tác mới, nông nghiệp và môi trường đã được xem là một trụ cột quan trọng.
Quảng Ninh có không gian biển rộng, hệ sinh thái rừng và ven biển đa dạng, thế mạnh về nuôi trồng, khai thác, chế biến thủy sản, lâm nghiệp và phát triển kinh tế biển. Trong khi đó, Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ nuôi biển, chế biến và bảo quản nông-thủy sản, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn và công nghệ môi trường.
Quan hệ với Hokkaido có thể trở thành một kênh quan trọng để thúc đẩy những lĩnh vực này. Từ nền tảng hợp tác đã được hai bên xác lập, Quảng Ninh có thể hướng tới các chương trình cụ thể về nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch, phát triển chuỗi giá trị và mở rộng thị trường nông, lâm, thủy sản.
Một hướng hợp tác mới giàu triển vọng đang được mở ra từ khoa học-công nghệ. Ngày 23/1/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh đã làm việc với Quỹ Diễn đàn Không gian Nhật Bản (Japan Space Forum-JSF) cùng một số tổ chức, doanh nghiệp Nhật Bản hoạt động trong lĩnh vực công nghệ không gian và giải pháp công nghệ biển để trao đổi, thúc đẩy hợp tác về ứng dụng công nghệ vệ tinh trong quản lý tài nguyên biển, thủy sản và môi trường.
Đây là một hướng hợp tác có ý nghĩa chiến lược đối với một đô thị có không gian phát triển rộng, bao gồm biển, đảo, rừng, vùng ven biển và các hệ sinh thái đặc thù.
Từ dữ liệu vệ tinh, viễn thám và các nền tảng số, hai bên có thể nghiên cứu các ứng dụng trong giám sát biến động tài nguyên biển, quản lý vùng nuôi thủy sản, theo dõi chất lượng môi trường nước, cảnh báo ô nhiễm, quản lý rừng và hệ sinh thái ven biển, hỗ trợ phòng ngừa thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu.
Nếu được triển khai thành những dự án cụ thể, đây sẽ là bước chuyển từ hợp tác truyền thống sang hợp tác dựa trên dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
 |
| Đoàn công tác của Quỹ Diễn đàn Không gian Nhật Bản (Japan Space Forum - JSF) làm việc với Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh ngày 25/1/2026. |
Bảo vệ di sản trong tư duy phát triển xanh
Vịnh Hạ Long và Quần thể Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc không chỉ là tài sản văn hóa, thiên nhiên của Quảng Ninh mà còn là những nền tảng để thành phố mở rộng hợp tác quốc tế.
Nhật Bản có nhiều kinh nghiệm trong bảo tồn di sản, quản trị điểm đến, phát triển du lịch cộng đồng và cân bằng giữa bảo tồn với khai thác giá trị kinh tế.
Đây là một lĩnh vực có thể tạo ra những dự án hợp tác mang tính mẫu mực: từ quản lý sức chứa điểm đến, bảo vệ cảnh quan, xử lý chất thải, tiết kiệm năng lượng đến xây dựng sản phẩm du lịch xanh và nâng cao năng lực cộng đồng.
Những chương trình JICA hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng tại Quảng Ninh từ năm 2022 đến nay cho thấy hướng tiếp cận này đã có nền tảng thực tế. Các chuyên gia Nhật Bản trực tiếp hướng dẫn cộng đồng xây dựng sản phẩm du lịch từ văn hóa, đời sống bản địa theo hướng xanh và bền vững.
Đây chính là điểm gặp nhau giữa yêu cầu bảo tồn của Quảng Ninh và kinh nghiệm phát triển bền vững của Nhật Bản.
Du lịch và văn hóa: Từ giao lưu đến kết nối thị trường
Nhật Bản đã và đang là một thị trường quan trọng của du lịch Quảng Ninh.
Theo số liệu của tỉnh, giai đoạn 2015-2019, Quảng Ninh đón hơn 253.000 lượt khách Nhật lưu trú; giai đoạn 2020-2024 đạt gần 60.000 lượt; riêng 9 tháng năm 2025 đạt khoảng 21.000 lượt. Nhật Bản nằm trong nhóm 7 thị trường khách quốc tế hàng đầu của Quảng Ninh.
Năm 2025, Quảng Ninh tiếp tục đưa hình ảnh địa phương đến Nhật Bản thông qua Tuần lễ Quảng Ninh tại EXPO 2025 Osaka, kết hợp quảng bá văn hóa, du lịch, đầu tư và thương mại. Diễn đàn hợp tác đầu tư, thương mại, du lịch Quảng Ninh-Nhật Bản thu hút hơn 100 đại biểu thuộc cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản cùng đại diện chính quyền Osaka, Osaka, Sakai, Kobe, Shiga và các địa phương, tổ chức liên quan.
Điều đó cho thấy hợp tác du lịch không nên chỉ được nhìn dưới góc độ thu hút khách.
Quan trọng hơn là xây dựng chuỗi liên kết du lịch Việt Nam-Nhật Bản, kết nối điểm đến, doanh nghiệp lữ hành, hàng không, dịch vụ, sản phẩm văn hóa và cộng đồng.
Khi đó, du lịch sẽ trở thành cầu nối thúc đẩy đồng thời thương mại, đầu tư, giao lưu nhân dân và quảng bá hình ảnh thành phố Quảng Ninh.
Giáo dục và nguồn nhân lực: Nền tảng cho hợp tác lâu dài
Một quan hệ đối tác bền vững không thể chỉ dựa trên các dự án đầu tư mà phải được xây dựng từ con người.
Đây là lĩnh vực Quảng Ninh đã có nền tảng đáng kể với các trường đại học, tổ chức và đối tác Nhật Bản thông qua đào tạo tiếng Nhật, trao đổi sinh viên, giảng viên, thực tập, học bổng, tình nguyện viên và hợp tác doanh nghiệp.
Trong thời gian tới, hợp tác giáo dục cần được chuyển mạnh sang đào tạo theo nhu cầu của nền kinh tế mới: công nghiệp chế biến, chế tạo, logistics, du lịch chất lượng cao, công nghệ số, môi trường, năng lượng sạch, tự động hóa và quản trị hiện đại.
Đặc biệt, cần hình thành các chương trình liên kết giữa chính quyền-nhà trường-doanh nghiệp Nhật Bản, để đào tạo nguồn nhân lực gắn trực tiếp với nhu cầu đầu tư và chuyển giao công nghệ.
Từ “thu hút đầu tư” đến “cùng kiến tạo phát triển”
Những kết quả đạt được là đáng ghi nhận, nhưng dư địa hợp tác vẫn còn rất lớn.
Thực tế cho thấy vốn đầu tư Nhật Bản tại Quảng Ninh dù đứng thứ hai trong số các quốc gia, vùng lãnh thổ đầu tư vào địa phương, song số lượng dự án và mức độ lan tỏa chưa tương xứng với tiềm năng. Một số dự án còn phân tán, quy mô chưa lớn và chưa tạo được những chuỗi liên kết mạnh với khu vực kinh tế trong nước.
Vấn đề đặt ra không chỉ là thu hút thêm bao nhiêu dự án, mà quan trọng hơn là thu hút loại dự án nào và tạo ra giá trị gì cho quá trình phát triển của thành phố.
Theo đó, thành phố Quảng Ninh cần ưu tiên các dự án: công nghệ cao; công nghiệp xanh; năng lượng sạch; chế biến sâu; logistics; kinh tế biển; du lịch chất lượng cao; công nghệ môi trường; kinh tế tuần hoàn; chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.
Đồng thời, cần chuyển từ cách tiếp cận “nhà đầu tư đến-địa phương hỗ trợ” sang quan hệ đối tác cùng phát triển, trong đó chính quyền kiến tạo môi trường, doanh nghiệp cung cấp công nghệ và nguồn lực, các cơ sở nghiên cứu và giáo dục cung cấp tri thức, còn cộng đồng là chủ thể thụ hưởng và tham gia vào quá trình phát triển.
Mở rộng mạng lưới, nâng tầm đối tác
Cuộc gặp với Shiga ngày 6/9/2026 diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam-Nhật Bản năm 2026 với chủ đề “Kiến tạo tương lai số, xanh và bền vững - Từ cam kết chiến lược đến hành động thực chất”.
Đây cũng chính là định hướng mà thành phố Quảng Ninh có thể cụ thể hóa trong quan hệ với Nhật Bản.
Từ Shiga, Hokkaido, Tottori, Shizuoka, Sakai đến Osaka và các địa phương khác; từ JICA, JETRO, Japan Space Forum đến các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp Nhật Bản, Quảng Ninh đang có một mạng lưới đối tác ngày càng rộng.
Vấn đề còn lại là kết nối các mắt xích ấy thành một hệ sinh thái hợp tác thống nhất, trong đó mỗi địa phương, tổ chức, doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu có thể tìm thấy một lĩnh vực phù hợp để cùng phát triển.
Đáng chú ý, trong chuyến công tác tại Nhật Bản ngày 7/9/2026, Đoàn công tác thành phố Quảng Ninh tiếp tục làm việc với Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản, qua đó thúc đẩy kết nối với các đối tác Nhật Bản và mở rộng quan hệ hợp tác.
Những hoạt động liên tiếp này cho thấy ngoại giao địa phương đang ngày càng trở thành một công cụ quan trọng để mở rộng không gian phát triển.
Chung nền tảng, mở tương lai
Từ Cầu Bãi Cháy đến những chương trình môi trường của JICA; từ Cung Văn hóa Lao động Việt-Nhật đến các lễ hội Hokkaido; từ hợp tác đầu tư, thương mại đến giáo dục, du lịch; từ bảo vệ Vịnh Hạ Long đến công nghệ vệ tinh quản lý tài nguyên biển, quan hệ Quảng Ninh-Nhật Bản đã đi qua một chặng đường dài với nhiều tầng nấc hợp tác. Điểm đáng quý nhất của chặng đường ấy là niềm tin.
Niềm tin được tạo dựng từ những công trình hữu nghị, những chương trình hợp tác hiệu quả, những cuộc gặp gỡ giữa lãnh đạo địa phương, những dự án đầu tư, những lớp học tiếng Nhật, những chuyến giao lưu văn hóa và những kết quả cụ thể trong bảo vệ môi trường, phát triển cộng đồng. Trong giai đoạn mới, nền tảng ấy cần được chuyển hóa thành những giá trị phát triển mới.
Cuộc gặp giữa thành phố Quảng Ninh và tỉnh Shiga ngày 6/9/2026 vì thế có thể được nhìn nhận như một dấu mốc tiếp nối, mở ra một chương mới trong quan hệ hợp tác địa phương Việt Nam-Nhật Bản: hợp tác sâu hơn về xanh, rộng hơn về số, thực chất hơn về kinh tế và bền vững hơn về con người.
Thành phố Quảng Ninh có lợi thế về vị trí cửa ngõ giao thương quốc tế, kinh tế biển, hệ thống cảng và logistics, tài nguyên du lịch-di sản, không gian sinh thái đa dạng, hạ tầng ngày càng đồng bộ và môi trường đầu tư được cải thiện.
Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, vốn, quản trị, công nghiệp hỗ trợ, đào tạo nhân lực, bảo vệ môi trường và kinh nghiệm phát triển bền vững. Hai bên có những gì bổ trợ cho nhau để cùng tạo ra giá trị mới.
Nếu khai thác tốt những lợi thế ấy, quan hệ Quảng Ninh-Nhật Bản sẽ không chỉ dừng lại ở việc “thu hút đầu tư” hay “mở rộng hợp tác”, mà có thể tiến tới một tầm cao hơn: cùng kiến tạo những mô hình phát triển xanh, thông minh, hiện đại và bền vững; cùng xây dựng những chuỗi giá trị mới; cùng phát triển con người và cùng tạo dựng những giá trị có sức lan tỏa cho cả hai bên.
Đó cũng là cách để những nền tảng hữu nghị được vun đắp qua nhiều thập kỷ tiếp tục được chuyển hóa thành động lực phát triển của thành phố Quảng Ninh trong thời kỳ hội nhập sâu rộng và chuyển đổi mô hình tăng trưởng./.
