 |
| Từ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý đến truy xuất nguồn gốc, những giải pháp này được kỳ vọng trở thành "lá chắn" chống hàng giả, nâng tầm thương hiệu và mở rộng thị trường cho dược liệu quý của Việt Nam. |
Ẩn mình dưới tán rừng nguyên sinh của dãy Ngọc Linh, những vườn sâm xanh tốt không chỉ mang lại sinh kế cho hàng trăm hộ dân mà còn tạo nên một ngành kinh tế đặc trưng của xã Măng Ri. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh và tình trạng hàng giả, hàng nhái diễn biến phức tạp, chất lượng sản phẩm thôi là chưa đủ để khẳng định vị thế.
Nhận thức rõ điều đó, địa phương đang đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ các HTX xây dựng, đăng ký và bảo hộ tài sản trí tuệ nhằm bảo vệ thương hiệu sâm Ngọc Linh.
HTX Sâm và Dược liệu Ngọc Linh hiện là đơn vị nòng cốt trong phát triển vùng nguyên liệu với khoảng 200 thành viên. HTX tổ chức liên kết sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ người dân xây dựng vùng trồng tập trung và áp dụng quy trình canh tác dưới tán rừng theo hướng tự nhiên.
Đại diện HTX cho biết việc chuẩn hóa quy trình sản xuất không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng mà còn tạo điều kiện để truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu của các thị trường cao cấp và phát triển các sản phẩm chế biến sâu.
Theo ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri, địa phương đang khuyến khích phát triển các HTX, xây dựng sản phẩm OCOP gắn với thương hiệu sâm Ngọc Linh và du lịch trải nghiệm dược liệu.
Song song với đó, xã tiếp tục mở rộng diện tích trồng sâm theo hướng bền vững, ưu tiên đồng bào dân tộc thiểu số nghèo và cận nghèo tham gia; đồng thời đẩy mạnh cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và bảo hộ chỉ dẫn địa lý nhằm giữ gìn thương hiệu.
Hiện xã Măng Ri có hơn 3.700 ha dược liệu, trong đó khoảng 2.600 ha sâm Ngọc Linh và gần 1.100 ha các loại dược liệu khác. Trên địa bàn có 15 HTX cùng nhiều tổ hợp tác tham gia sản xuất, chế biến và kinh doanh dược liệu.
Từ nguồn nguyên liệu này, nhiều sản phẩm như trà hòa tan sâm Ngọc Linh, cà phê sâm, thạch collagen, rượu sâm... đã được đưa ra thị trường, nhiều sản phẩm đạt chứng nhận OCOP, từng bước khẳng định thương hiệu.
Theo các chuyên gia, sở hữu trí tuệ cần được xem là một phần trong chiến lược phát triển của HTX. Việc đăng ký nhãn hiệu, bảo hộ chỉ dẫn địa lý, áp dụng tem nhận diện và mã QR không chỉ giúp bảo vệ sản phẩm mà còn tạo niềm tin với người tiêu dùng và gia tăng giá trị thương mại.
Là dược liệu có giá trị kinh tế rất cao, sâm Ngọc Linh luôn đối mặt với nguy cơ bị làm giả, làm nhái và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
 |
| Quần thể sâm Ngọc Linh quý giá dưới tán rừng. |
Bên cạnh các sản phẩm mạo danh trên thị trường, tình trạng trộm cắp ngay tại vùng trồng cũng gây nhiều thiệt hại cho người sản xuất.
Điển hình, tháng 5/2026, Công an xã Măng Ri đã điều tra, triệt phá nhóm 13 đối tượng trộm cắp 250 củ sâm Ngọc Linh cùng 1.380 gram lá sâm tại vườn của Công ty Cổ phần Sâm Ngọc Linh Kon Tum. Giá trị tài sản bị chiếm đoạt lên tới hàng trăm triệu đồng và các đối tượng đã bị khởi tố theo quy định của pháp luật.
Theo ông Phạm Xuân Quang, cùng với xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, địa phương đã thành lập các tổ bảo vệ rừng - vườn sâm, duy trì tuần tra cộng đồng và từng bước đầu tư hàng rào, chòi canh, camera giám sát tại các khu vực trọng điểm.
Đặc biệt, việc sử dụng tem nhận diện, chỉ dẫn địa lý và hệ thống truy xuất nguồn gốc đang được xem là giải pháp quan trọng để bảo vệ thương hiệu, ngăn chặn hàng giả và bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng.
"Quốc bảo" chỉ có thể phát huy đúng giá trị khi người tiêu dùng dễ dàng nhận diện được sản phẩm chính gốc, còn các HTX chủ động bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm của mình.
Không dừng lại ở việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, xã Măng Ri đang từng bước số hóa toàn bộ vùng nguyên liệu nhằm xây dựng chuỗi giá trị minh bạch và hiện đại.
Theo kế hoạch giai đoạn 2025-2026, địa phương sẽ hoàn thiện cơ sở dữ liệu vùng trồng, lập bản đồ số các vườn sâm, cấp mã số vùng trồng và chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc.
 |
| Thành viên HTX Sâm và Dược liệu Ngọc Linh chăm sóc vườn sâm dưới tán rừng. Chuẩn hóa vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và bảo hộ sở hữu trí tuệ đang góp phần nâng cao giá trị sâm Ngọc Linh. |
Đồng thời, người dân được hỗ trợ giống, kỹ thuật, nhật ký điện tử và quản lý toàn bộ quy trình sản xuất từ gieo trồng đến thu hoạch.
Trong thời gian tới, xã sẽ tiếp tục mở rộng phạm vi bảo hộ chỉ dẫn địa lý, chuẩn hóa việc sử dụng tem nhận diện và mã QR đối với các sản phẩm đủ điều kiện lưu thông trên thị trường.
Cùng với việc tăng cường liên kết giữa HTX và doanh nghiệp theo chuỗi giá trị, những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao sức cạnh tranh, thúc đẩy chế biến sâu và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Từ nâng cao nhận thức đến hoàn thiện hệ thống bảo hộ tài sản trí tuệ, Măng Ri đang từng bước xây dựng "lá chắn" vững chắc cho thương hiệu sâm Ngọc Linh. Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ "quốc bảo" của Việt Nam trước nạn hàng giả mà còn là nền tảng để gia tăng giá trị, mở rộng thị trường và phát triển bền vững cho các HTX cũng như người trồng sâm.
