Tràm Chim là một trong những khu đất ngập nước quan trọng của Việt Nam, từng là nơi sinh sống của hơn 230 loài chim nước. Năm 2012, vườn quốc gia này được công nhận là khu Ramsar thứ 4 của Việt Nam và là khu Ramsar thứ 2.000 của thế giới.
Tuy nhiên, những biến động về chế độ thủy văn, cùng với cháy rừng và các tác động của con người đã khiến hệ sinh thái nơi đây bị tổn thương nặng nề. Nhiều khu vực khô hạn kéo dài, đồng cỏ Năng kim – nguồn thức ăn quan trọng của Sếu đầu đỏ – bị thu hẹp đáng kể. Hệ quả là nhiều loài chim, đặc biệt là Sếu đầu đỏ, dần vắng bóng qua các năm.
 |
Năm 2022, WWF Việt Nam quay trở lại Tràm Chim với sự tài trợ của Quỹ The Coca-Cola Foundation, phối hợp cùng các nhà khoa học Đại học Cần Thơ xây dựng chiến lược quản lý nước phù hợp với điều kiện thực tế. Trọng tâm của giải pháp là điều tiết mực nước theo hướng thuận thiên, tức là phục hồi chế độ ngập theo mùa tự nhiên thay vì can thiệp cơ học.
Thí điểm ban đầu được triển khai trên khoảng 40 ha tại phân khu A4. Sau một năm, 12 ha đồng cỏ Năng kim và các loài thực vật đặc trưng như Hoàng đầu Ấn đã được phục hồi. Đến tháng 3/2026, diện tích triển khai đã mở rộng lên hơn 1.000 ha tại các phân khu A1, A4 và A5.
Các loài quý hiếm lần lượt xuất hiện trở lại
 |
| Sếu đầu đỏ - loài chim quý hiếm nổi tiếng tại Vườn Quốc gia Tràm Chim. Ảnh: Nguyen Van Hung / WWF-Viet Nam. |
Năm 2024, đàn Sếu đầu đỏ – loài chim nằm trong Sách đỏ thế giới và từng là biểu tượng của Tràm Chim – quay trở lại sau 2 năm vắng bóng. Cuối tháng 3/2026, 6 cá thể Bồ nông chân xám xuất hiện tại đây sau 6 năm. Đây là loài được đánh giá là khá kén chọn môi trường sống, chỉ dừng chân tại những nơi có đủ cây rừng, đồng cỏ, trảng, ao nước và nguồn thức ăn.
Ngoài ra, nhiều loài chim quý hiếm khác trong Sách đỏ cũng được ghi nhận trở lại như Vịt mồng, Giang sen, Choắt mỏ thẳng đuôi đen. Các khu vực được phục hồi sinh cảnh và các đầm nước dọc tuyến du lịch ghi nhận mật độ chim nước tăng rõ rệt.
Về thực vật, cuối năm 2025, loài Nhĩ cán tím – một cây bản địa từng xuất hiện dày đặc tại Tràm Chim – tái xuất và nở hoa sau 7 năm vắng bóng kể từ 2018. Các loài Năng kim, Lúa ma, Nhĩ cán vàng cũng lần lượt xuất hiện trở lại tại các khu vực được phục hồi.
Sinh kế gắn với bảo tồn
 |
Song song với công tác phục hồi sinh cảnh, ba mô hình canh tác thuận thiên được triển khai tại vùng đệm nhằm thay thế canh tác lúa ba vụ. Các mô hình này kết hợp nuôi trồng thủy sản trên cánh đồng lũ, trong đó có hình thức trữ cá tự nhiên kết hợp du lịch sinh thái cộng đồng.
Từ quy mô 6 ha ban đầu, đến nay tổng diện tích triển khai đạt hơn 178 ha. Theo số liệu từ WWF, các mô hình này giúp lượng nước lưu thông tăng gấp 54 lần và lượng phù sa giữ lại tăng gấp 7 lần so với trước, đồng thời mang lại thu nhập ổn định hơn cho người dân địa phương.
Công tác tập huấn và truyền thông môi trường cũng được triển khai song song, với hàng trăm lượt nông dân và hàng nghìn học sinh tham gia các chương trình giáo dục về bảo tồn thiên nhiên tại Tràm Chim.
