Trong dòng chảy đổi mới không ngừng của nền kinh tế Việt Nam, Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia 2026 diễn ra trong một thời điểm mang nhiều ý nghĩa đặc biệt, khi cả nước kỷ niệm 80 năm thư kêu gọi điền chủ, nông gia tham gia hợp tác xã của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời hướng tới Ngày Hợp tác xã Việt Nam 11/4. Không chỉ là một sự kiện thường niên, diễn đàn năm nay thực sự trở thành không gian đối thoại đa chiều giữa chính sách và thị trường, giữa khu vực kinh tế hợp tác và kinh tế tư nhân, qua đó đặt ra một yêu cầu cấp thiết: tái định vị hợp tác xã trong hệ sinh thái kinh tế hiện đại.
 |
 |
| Toàn cảnh Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia 2026 |
Sự chuyển động của bối cảnh chính sách đã tạo nên nền tảng cho yêu cầu tái định vị này. Nghị quyết 68-NQ/TW xác định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế quốc dân, mở ra một cách tiếp cận mới về cấu trúc phát triển. Trong bức tranh ấy, câu hỏi không còn là hợp tác xã có vai trò hay không, mà là hợp tác xã đứng ở đâu, đóng góp như thế nào và liên kết ra sao với các chủ thể khác. Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh rằng một nền kinh tế thành công không phải là tập hợp của những chủ thể riêng lẻ, mà là một hệ sinh thái có sự kết nối, bổ trợ và cộng hưởng lẫn nhau. Nhận định này như một lời gợi mở rõ ràng: nếu không tái định vị, hợp tác xã sẽ đứng ngoài dòng chảy liên kết đang ngày càng sâu rộng.
 |
| Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân phát biểu khai mạc Diễn đàn |
Diễn đàn năm nay quy tụ khoảng 300 đại biểu đến từ các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng hợp tác xã, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế. Quy mô ấy không chỉ thể hiện tầm vóc của một sự kiện cấp quốc gia, mà còn khẳng định vai trò của diễn đàn như một cầu nối thực chất giữa các chủ thể trong nền kinh tế. Đây không còn là nơi dừng lại ở trao đổi quan điểm, mà đã trở thành không gian hành động, nơi các vấn đề được mổ xẻ trực diện, các giải pháp được đề xuất cụ thể và các mối liên kết được khởi tạo.
Nhìn từ thực tiễn, khoảng cách giữa khu vực kinh tế tư nhân và kinh tế hợp tác vẫn là một thực tế đáng suy ngẫm. Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, kinh tế tư nhân hiện đóng góp hơn 50% GDP, hơn 30% ngân sách nhà nước và tạo ra trên 80% việc làm cho xã hội. Trong khi đó, khu vực hợp tác xã, với hơn 35.000 đơn vị và khoảng 7,1 triệu thành viên, lại đóng vai trò nền tảng trong tổ chức sản xuất, đặc biệt trong nông nghiệp. Tuy nhiên, hai khu vực này vẫn chưa hình thành được những liên kết chặt chẽ và bền vững.
 |
| Bà Nguyễn Thị Hoàng Yến - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn - Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát biểu ý kiến tại Diễn đàn |
Nguyên nhân không chỉ nằm ở nhận thức mà còn ở cấu trúc sản xuất. Việt Nam hiện có khoảng 9 triệu hộ nông dân, hàng chục nghìn trang trại và từ 12.000 đến 13.000 doanh nghiệp nông nghiệp, tạo nên một bức tranh phân tán và thiếu liên kết. Trong bối cảnh đó, hợp tác xã được kỳ vọng trở thành thiết chế trung gian, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị. Thực tế cho thấy khoảng 78,1% hợp tác xã đang hoạt động hiệu quả, một con số tích cực, nhưng vẫn chưa đủ để nâng họ lên vị thế đối tác chiến lược trong chuỗi liên kết với doanh nghiệp.
 |
| GS.TS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước, Đại biểu Quốc hội Khoá XV, nguyên thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng phát biểu ý kiến đòng góp tại Diễn đàn |
Dẫu vậy, những điểm sáng đã bắt đầu xuất hiện. Việc triển khai các dự án liên kết theo Nghị định 98 đã tạo ra gần 2.938 dự án, trong đó hợp tác xã chủ trì tới 2.331 dự án. Khoảng 40% hợp tác xã đã tham gia vào các hình thức liên kết, tập trung vào các ngành hàng chủ lực như lúa gạo, rau quả và chăn nuôi. Những con số này không chỉ phản ánh sự chuyển biến về lượng, mà còn cho thấy sự thay đổi về chất: hợp tác xã đang dần thoát khỏi vai trò bị động, trở thành đối tác có vị thế trong tổ chức sản xuất và tiêu thụ.
 |
| AHLĐ Trần Mạnh Báo, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn ThaiBinh Seed chia sẻ tại Diễn đàn |
Tuy nhiên, phía sau những tín hiệu tích cực ấy vẫn là những “điểm nghẽn” mang tính hệ thống. Năng lực nội tại của nhiều hợp tác xã còn hạn chế, từ quản trị đến khả năng tiếp cận thị trường. Vấn đề vốn tiếp tục là rào cản lớn khi phần lớn hợp tác xã không có tài sản thế chấp, dẫn đến khó tiếp cận tín dụng. Thiếu đất đai, thiếu hạ tầng, công nghệ lạc hậu và chuyển đổi số chậm càng khiến họ khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Đáng lo ngại hơn là tình trạng liên kết lỏng lẻo, vi phạm hợp đồng, làm suy giảm niềm tin giữa các bên.
Những hạn chế này tạo thành một vòng lặp bất lợi: không có đất thì không có tài sản đảm bảo, không có tài sản thì không vay được vốn, không có vốn thì không thể đầu tư nâng cao năng lực, và kết quả là mất dần khả năng cạnh tranh. Nguyên nhân của vòng lặp này đến từ cả chủ quan và khách quan, từ năng lực quản trị còn yếu, tâm lý sản xuất nhỏ lẻ, đến hệ thống chính sách chưa đồng bộ và thủ tục còn phức tạp.
 |
| Luật sư Trương Thanh Đức cho rằng cần rà soát toàn diện hệ thống chính sách đối với HTX, đặc biệt là các quy định về thuế và tín dụng. |
Từ thực tiễn đó, tiếng nói của các hợp tác xã tại diễn đàn tập trung vào những kiến nghị mang tính nền tảng. Nổi bật là yêu cầu hoàn thiện pháp luật và đơn giản hóa thủ tục hành chính; mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng với các cơ chế bảo lãnh và sản phẩm tài chính phù hợp; tăng cường đào tạo nguồn nhân lực theo hướng thực tiễn; đầu tư hạ tầng như kho lạnh, logistics; và đặc biệt là hỗ trợ kết nối thị trường thông qua các hệ thống phân phối và chứng nhận chất lượng. Một nhu cầu cấp bách khác là xây dựng nền tảng dữ liệu kết nối hợp tác xã với doanh nghiệp, tạo điều kiện cho việc tìm kiếm đối tác và minh bạch thông tin.
Ở góc độ chính sách, các chuyên gia đề xuất cần có những cơ chế đủ mạnh để “mở khóa” liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp. Những ưu đãi về thuế và tín dụng cho doanh nghiệp tham gia liên kết, các gói tín dụng dài hạn với lãi suất thấp, hay cơ chế bảo hiểm rủi ro thị trường sẽ là những đòn bẩy quan trọng. Đồng thời, việc chuẩn hóa hợp đồng liên kết, nâng cao năng lực đàm phán và quản trị cho hợp tác xã, cũng như thúc đẩy chuyển đổi số và tiêu chuẩn hóa sản phẩm sẽ góp phần xây dựng niềm tin và tính bền vững trong hợp tác.
 |
| Bà Vũ Thị Lệ Thủy - Giám đốc HTX 3T Nông sản Cao Phong, tỉnh Phú Thọ phát biểu ý kiến tại Diễn đàn |
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của diễn đàn là các phiên tọa đàm trực tiếp giữa hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Tại đây, những vấn đề gai góc như rủi ro hợp đồng, thiếu niềm tin hay cơ chế chia sẻ lợi ích đã được đặt lên bàn thảo luận một cách thẳng thắn. Từ đó, một cách tiếp cận mới dần hình thành: thay vì quan hệ bao tiêu đơn thuần, hợp tác xã và doanh nghiệp cần trở thành đối tác chiến lược, cùng chia sẻ lợi ích và rủi ro trong dài hạn.
Chiều sâu của diễn đàn còn được thể hiện qua việc nhìn lại tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế hợp tác – một tư tưởng mang giá trị nhân văn sâu sắc và tầm nhìn dài hạn. Trong bối cảnh hiện nay, những quan điểm ấy vẫn giữ nguyên tính thời đại, đặc biệt khi được đặt trong mối liên hệ với Nghị quyết 20-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể.
 |
Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia 2026, vì thế, không chỉ là một sự kiện, mà là một bước chuyển trong tư duy phát triển. Nó khẳng định rằng hợp tác xã không thể đứng ngoài, cũng không nên phụ thuộc, mà cần trở thành một cấu phần chủ động trong hệ sinh thái kinh tế hiện đại. Khi được tái định vị đúng chỗ, được trao cơ chế phù hợp và được kết nối hiệu quả với khu vực kinh tế tư nhân, hợp tác xã sẽ không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, mà còn trở thành động lực quan trọng cho phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng của nền kinh tế Việt Nam.
