Trong bối cảnh nông thôn Trung Quốc đang chuyển mình mạnh mẽ, ngày càng nhiều nông dân trẻ và cán bộ địa phương lựa chọn trí tuệ nhân tạo (AI) để giải quyết loạt bài toán nan giải - từ nuôi trồng đến kiểm soát sâu bệnh.
Tại thị trấn Dương Sơn, tỉnh Giang Tô, nông dân 33 tuổi Vương Hoàn quan sát chiếc drone bay lặng lẽ trên vườn đào, ghi lại hình ảnh độ phân giải cao của toàn bộ khu vườn.
Mỗi ngày, những chuyến bay như vậy thu thập dữ liệu hình ảnh, kết hợp với thông tin từ các cảm biến nhiệt độ và độ ẩm đất. Tất cả được đưa vào một thuật toán AI dựa trên nền tảng điện toán đám mây của Alibaba để phát hiện sâu bệnh. Nếu phát hiện bất thường, một drone khác sẽ được điều đến phun thuốc trừ sâu lên vùng bị ảnh hưởng.
“Drone chỉ mất khoảng nửa tiếng để phun thuốc cho toàn bộ 10 mẫu đất của tôi, trong khi nếu làm thủ công sẽ mất đến 5 tiếng,” anh Vương chia sẻ.
Theo The World of Chinese, chỉ vài thập kỷ trước, nông dân Trung Quốc còn phải tra cứu sách vở để ứng phó với thay đổi của ngành nông nghiệp hiện đại. Nay, AI đang giúp thế hệ nông dân trẻ như Vương vượt qua những khó khăn khi làm nghề nông - một nghề nghiệp vốn phụ thuộc vào kinh nghiệm truyền đời. Trong bối cảnh nông thôn đối mặt với dân số già và áp lực tăng năng suất, AI được cả nông dân lẫn chính quyền địa phương coi là công cụ để hiện đại hóa sản xuất và quản lý hiệu quả hơn.
Năm 2021, sau nhiều năm làm việc căng thẳng trong ngành thương mại điện tử, Vương trở về quê làm nông. Nhưng anh sớm nhận ra mình không thể bì kịp sức bền và hiểu biết trực giác của các lão nông. “Thế hệ trước dựa vào kinh nghiệm tích lũy hàng chục năm. Với người mới như tôi, không thể chờ cả thập kỷ để học hỏi trước khi bắt đầu trồng trọt,” anh nói.
Với chiếc drone cảm biến đa phổ, Vương thu thập dữ liệu ánh sáng đỏ, vàng và xanh để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của cây đào - thứ công nghệ mà chỉ vài năm trước còn là điều xa lạ với nông dân Trung Quốc.
 |
| Drone đa quang phổ của Vương chủ yếu sử dụng dữ liệu từ các bước sóng đỏ, vàng và xanh lam để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của cây đào. Ảnh: Wang Huan/The World of Chinese. |
Tháng 10 năm ngoái, Bộ Nông nghiệp và Nông thôn Trung Quốc công bố Kế hoạch Canh tác Thông minh Toàn quốc, kêu gọi sử dụng AI trong mọi khâu từ trồng trọt, chăn nuôi đến phòng chống dịch bệnh. Đến tháng 2, Quốc vụ viện tiếp tục thúc đẩy bằng cách kêu gọi áp dụng dữ liệu lớn, Internet vạn vật (IoT) và các công nghệ tiên tiến khác vào phát triển nông nghiệp thông minh và quản lý nông thôn.
Tại Quảng Đông, thành phố Triệu Khánh đã ra mắt chatbot “Mr. Lan”, hỗ trợ toàn bộ quy trình trồng và chăm sóc lan. Tại tân khu Hùng An, tỉnh Hà Bắc, chatbot “Hùng Tiểu Nông” cũng được giới thiệu với khả năng tư vấn kỹ thuật trồng trọt và phòng sâu bệnh, dựa trên kho dữ liệu từ các chuyên gia và nông dân kỳ cựu.
Với những nông dân trẻ như Vương, AI không chỉ là công cụ sản xuất mà còn là “trợ lý tinh thần.” “Chúng tôi có thể biết cách bón phân, nhưng khó biết chính xác liều lượng. AI giúp tôi điều chỉnh kali dựa trên hình ảnh drone để quả đào chín đều, ngọt đúng độ,” Vương chia sẻ. “So với cách làm truyền thống, phương pháp dựa trên dữ liệu này khách quan hơn, dễ quản lý diện tích lớn, giá trị kinh tế cũng cao hơn về lâu dài.”
Một số nông dân khác còn áp dụng công nghệ quang phổ cận hồng ngoại để kiểm tra độ chín của sầu riêng. Theo ShineGlobal, nhờ AI, quá trình từng mất 3 ngày giờ chỉ cần 2 tiếng, độ chính xác trong phân loại trái chín tăng từ 50% lên 91%.
Tuy nhiên, chi phí để hiện đại hóa nông nghiệp không hề rẻ. Vương đã đầu tư hơn 200.000 nhân dân tệ (gần 700 triệu đồng) cho một bộ drone và phần mềm, chưa kể phí duy trì hàng năm gần 2.000 tệ. Đây là khoản chi lớn với nông dân làm nhỏ lẻ. “Nếu thuê nhân công, chỉ vài trăm tệ một ngày, nhưng dùng máy móc thì lâu hồi vốn hơn,” anh nói. Hiện Vương đang cho thuê dịch vụ phun thuốc bằng drone để bù đắp chi phí.
 |
| Một robot hái trà ứng dụng AI tại cánh đồng trà Long Tỉnh ở Hàng Châu vào tháng 4. Hệ thống sử dụng công nghệ nhận dạng hình ảnh được đào tạo trên dữ liệu tổng hợp trong 6 năm. Ảnh: VCG. |
Bên cạnh tài chính, độ tuổi trung bình của nông dân cũng là rào cản lớn. Tại làng của Vương, khoảng 70% người làm nông đã trên 50 tuổi. Một báo cáo của Guangming Net hồi tháng 2 cho biết, chưa tới 5% nông dân Trung Quốc có thể sử dụng ứng dụng nông nghiệp một cách độc lập.
Trước thực tế này, các chương trình đào tạo do nhà nước hỗ trợ đã được triển khai tại nhiều vùng nông thôn.
Tháng 4 vừa rồi, Tencent phối hợp chính quyền tỉnh Quảng Đông tổ chức khóa đào tạo AI cho hơn 200 cán bộ cấp cơ sở tại huyện Tử Kim. Học viên được hướng dẫn cách điều chỉnh liều lượng thuốc trừ sâu, viết báo cáo nhờ trợ lý AI.
Tại thôn Song Thạch, tỉnh Tứ Xuyên, Phó bí thư chi bộ Triệu Lâm (37 tuổi) cũng tổ chức tập huấn cho cán bộ xã về các công cụ AI phổ biến như DeepSeek. “Chúng tôi muốn giúp họ làm quen với công nghệ và ứng dụng vào công việc hằng ngày,” anh nói.
 |
| Tencent tổ chức các khóa "phổ cập" AI cho nông dân ở vùng nông thôn Chiết Giang. Ảnh: Xiaohongshu. |
Thôn Song Thạch có gần 3.000 dân nhưng chỉ 5 cán bộ phụ trách báo cáo về trợ cấp, sản lượng mùa vụ, đăng ký nông hộ tới 13 cơ quan cấp trên. “Dữ liệu người dân cung cấp rất thực tế nhưng lộn xộn,” Triệu chia sẻ. Vì phần lớn là người cao tuổi, nhiều hộ vẫn ghi chép tay, khó đọc và xử lý. Giờ đây, nhóm cán bộ dùng AI để chụp, chuyển đổi nội dung ghi tay thành văn bản số. “Trước kia dùng phần mềm nhận diện ký tự (OCR) nhưng hiệu quả thấp, còn giờ thì AI phân tích, tổng hợp và viết lại rất nhanh.”
AI cũng hỗ trợ viết báo cáo cho cán bộ. “Chỉ cần nhập đề tài, DeepSeek sẽ tạo bản nháp. Cán bộ chỉ chỉnh sửa chút là xong,” Triệu nói. Tuy nhiên, công nghệ không phải lúc nào cũng hoàn hảo. “Tôi từng yêu cầu AI viết đề án đầu tư nông nghiệp triệu tệ. Kết quả chỉ là bản sao chép lan man, nghe có vẻ thuyết phục nhưng nội dung rỗng tuếch,” anh kể.
Theo Triệu, các mô hình AI nông nghiệp vẫn thiếu dữ liệu chất lượng cao để cải thiện hiệu quả. “Càng nhiều dữ liệu, AI càng thông minh.”
Economic Daily hồi tháng 4 cũng chỉ ra, AI không thể tự mình cách mạng hóa nông nghiệp. Nó cần kết hợp với IoT, dữ liệu lớn và cơ giới hóa hiện đại.
 |
| Tại một lễ hội trà ở Chiết Giang, khách tham quan có thể tương tác với chatbot AI để khám phá lịch sử, văn hóa và kỹ thuậ trồng trà. Ảnh: VCG. |
Tại Song Thạch, hệ thống nông nghiệp thông minh đã được xây dựng từ vài năm trước. Cảm biến trong ruộng rau liên tục ghi nhận hàng trăm chỉ số môi trường, sau đó chuyển cho các nhà nghiên cứu Đại học Khoa học - Công nghệ Tây Nam phân tích. Họ sẽ tư vấn loại nước, phân và thuốc phù hợp theo mùa. Sau thu hoạch, AI giúp tính toán giá thị trường tối ưu.
Tại một lễ hội trà ở Chiết Giang, khách tham quan có thể trò chuyện với chatbot AI để tìm hiểu lịch sử, văn hóa và kỹ thuật trồng trà.
Triệu hình dung AI như “bộ não thông minh” điều khiển ngôi làng kỹ thuật số, kết nối dữ liệu qua IoT, 5G và điện toán đám mây.
Tại đây, các cảm biến thu thập dữ liệu về đất, nước và thời tiết suốt ngày đêm, rồi truyền về cho các mô hình AI để đưa ra những gợi ý cụ thể. “Không có dữ liệu thì ngay cả AI thông minh nhất cũng vô dụng”, ông nói. “Chỉ khi bốn hệ thống đó hoạt động cùng nhau thì mới tạo ra giá trị thực sự cho sản xuất”.
Anh Vương - nông dân trẻ - đồng tình với quan điểm đó. Anh cho rằng AI giống như một trợ lý hơn là người thay thế hoàn toàn con người. Đầu tháng này, anh phát hiện dù AI có thể phát hiện các dấu hiệu bệnh rõ rệt bằng công nghệ nhận diện màu sắc, nhưng lại bỏ sót những thay đổi tinh tế mà một nông dân dày dạn kinh nghiệm có thể nhận ra chỉ qua cái nhìn lướt qua. Ngoài ra, trong khi AI làm tốt các công việc đều đặn như bón phân, phun thuốc, làm cỏ thì các việc không định kỳ như hái trái hay đóng gói vẫn cần đến bàn tay con người.
Kể từ đó, Vương đã bắt đầu nhập dữ liệu về lượng thuốc trừ sâu, thời tiết và độ ẩm đất vào hệ thống nông nghiệp thông minh của mình để cải thiện độ chính xác dự đoán, đồng thời luôn kiểm tra lại các con số một cách thủ công.
“Không phải AI giúp bạn khỏi cần ra đồng. Bạn phải học cách sử dụng AI sao cho hiệu quả trước đã, rồi tích lũy thêm kinh nghiệm trồng trọt và kỹ năng liên quan”, anh nói. “AI có thể định hướng tổng thể, nhưng con người vẫn giữ vai trò quyết định ở những chi tiết cụ thể”.
