Tháp Thần Nông - Khi ký ức làng quê được dựng thành biểu tượng

Tháp Thần Nông ở Khu sinh thái Đông Đô Village có chiều cao 15m, gồm 5 tầng, được ghép từ 1.012 cối đá dựng nên hình hài hạt lúa - Ảnh: Đức Thiện

Hơn 1.000 cối đá dựng nên hình hài hạt lúa

Được xây dựng từ năm 2021, Tháp Thần Nông có chiều cao 15m, gồm 5 tầng, phần thân được ghép từ 1.012 cối đá xếp thành vòng ngoài. Toàn bộ công trình được thiết kế theo hình hạt lúa, dựng theo chiều thẳng đứng, tạo nên một hình khối vừa khỏe khoắn, vừa giàu tính biểu tượng.

Tháp Thần Nông được hình thành từ chính những vật dụng bình dị của làng quê - Ảnh: Đức Thiện

Trên đỉnh tháp là mô hình chòm sao Thần Nông với 15 ngôi sao được tạo hình bằng hệ thống đèn LED. Khi màn đêm buông xuống, những ánh sáng nhiều màu sắc khiến công trình trở nên nổi bật giữa không gian sinh thái, tạo nên một điểm nhấn thị giác đặc biệt.

Bên trong tháp được bố trí hệ thống bậc thang lên xuống. Xung quanh công trình là nhiều vật dụng bằng đá từng quen thuộc với người nông dân như cối đá, trục đá kéo lúa, cối xay lúa... Tất cả được sắp đặt thành một quần thể trưng bày, giúp người xem hình dung phần nào đời sống lao động của cư dân nông nghiệp Bắc Bộ qua nhiều thế hệ.

Bên trong Tháp Thần Nông được bố trí hệ thống bậc thang lên xuống - Ảnh: Đức Thiện

Không đơn thuần là một công trình kiến trúc, Tháp Thần Nông được hình thành từ chính những vật dụng bình dị của làng quê. Những chiếc cối đá vốn chỉ hiện diện trong góc bếp, sân nhà hay các gia đình nông dân nay được kết nối thành một công trình có quy mô lớn, mang dáng hình của hạt lúa - biểu tượng của nền nông nghiệp lúa nước.

Mỗi chi tiết của công trình đều hướng đến việc tái hiện, gợi nhắc và tôn vinh một nền văn hóa - Ảnh: Đức Thiện

Theo đơn vị thiết kế, hình tượng Thần Nông gắn với vị thần của nền văn minh lúa nước. Vì vậy, mỗi chi tiết của công trình đều hướng đến việc tái hiện, gợi nhắc và tôn vinh một nền văn hóa được hình thành từ quá trình con người gắn bó với ruộng đồng.

Từ vật dụng thân thuộc đến kỷ lục thế giới

Điểm đặc biệt của Tháp Thần Nông không chỉ nằm ở ý tưởng kiến trúc, mà còn ở câu chuyện phía sau hàng nghìn chiếc cối đá. Những vật dụng tưởng như bình thường ấy được thu thập, gìn giữ và đưa vào một công trình có tính biểu tượng, qua đó biến ký ức đời sống thành một không gian văn hóa có khả năng tiếp cận công chúng theo cách trực quan.

Hàng năm, tại khu vực Tháp Thần Nông diễn ra đa dạng các hoạt động lễ hội - Ảnh: Đức Thiện

Tối 13/10/2024, Liên minh Kỷ lục thế giới, Trung ương Hội Kỷ lục gia Việt Nam và Tổ chức Kỷ lục gia Việt Nam VietKings đã trao Bằng công nhận Kỷ lục thế giới cho Tháp Thần Nông với danh hiệu công trình làm từ cối đá tạo hình hạt lúa lớn nhất thế giới.

Trước đó, công trình đã xác lập Kỷ lục Việt Nam năm 2023. Việc từ một công trình được xác lập kỷ lục trong nước trở thành công trình được ghi nhận ở cấp độ thế giới cho thấy sức hấp dẫn của ý tưởng kết hợp giữa kiến trúc, văn hóa truyền thống và nghệ thuật sắp đặt.

Các hoạt động hát quan họ được tổ chức thu hút đông đảo du khách đến thưởng lãm - Ảnh: Đức Thiện

Chia sẻ về lý do xây dựng công trình, ông Trần Văn Toản - Giám đốc Khu sinh thái Đông Đô Village, xã Lâm Thao, tỉnh Bắc Ninh cho biết: “Đây là địa phương thuần nông, nơi những giá trị văn hóa của đời sống nông nghiệp vẫn hiện diện trong ký ức của nhiều thế hệ. Chính mong muốn lưu giữ những nét văn hóa đã tồn tại hàng trăm năm là một trong những động lực để tôi và cộng sự thực hiện công trình”.

Ông Trần Văn Toản - Giám đốc Khu sinh thái Đông Đô Village - Ảnh: Đức Thiện

Theo ông Toản, những vật dụng từng là một phần không thể thiếu trong đời sống của người nông dân được giữ lại không chỉ để trưng bày, mà còn nhằm giúp thế hệ sau và du khách hiểu hơn về nền văn hóa lúa nước. Từ những chiếc cối đá, câu chuyện về lao động, sản xuất và đời sống của cư dân nông nghiệp được kể lại bằng một hình thức trực quan, gần gũi.

Anh Đỗ Ngọc Tú (bên trái) và anh Lương Quốc Hải du khách đến từ Hưng Yên - Ảnh: Đức Thiện

Đối với du khách trực tiếp trải nghiệm, sức hấp dẫn của công trình lại đến từ chính sự khác biệt. Anh Đỗ Ngọc Tú - du khách đến từ Hưng Yên chia sẻ rằng: “những chiếc cối đá vốn không xa lạ, nhưng việc hàng nghìn chiếc cối được xếp chồng thành một công trình mang hình hạt lúa là điều anh lần đầu được chứng kiến. Với anh, đây là một công trình độc đáo, thể hiện sự kỳ công của những người thực hiện”.

Biến ký ức nông nghiệp thành không gian trải nghiệm

Một trong những giá trị đáng chú ý của Tháp Thần Nông là cách công trình đưa văn hóa truyền thống ra khỏi không gian trưng bày thông thường. Thay vì chỉ giới thiệu hiện vật trong tủ kính hay qua những bảng thuyết minh, các vật dụng nông nghiệp được đặt trong một tổng thể kiến trúc mà du khách có thể trực tiếp quan sát, khám phá và trải nghiệm.

Tháp Thần Nông là cách công trình đưa văn hóa truyền thống ra khỏi không gian trưng bày thông thường, làm nổi bật không gian Khu sinh thái Đông Đô Village - Ảnh: Đức Thiện

Từ hình dáng hạt lúa đến hệ thống cối đá, từ chòm sao Thần Nông trên đỉnh tháp đến những vật dụng phục vụ quá trình xay, giã, kéo lúa, toàn bộ công trình tạo nên một câu chuyện xuyên suốt về nền văn minh lúa nước.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại: Biến những giá trị vốn quen thuộc nhưng có nguy cơ bị lãng quên thành những trải nghiệm văn hóa sinh động. Khi du khách được tận mắt nhìn thấy hàng nghìn chiếc cối đá tạo thành một công trình cao 15m, ký ức về đời sống nông nghiệp không còn là câu chuyện xa xôi mà trở thành một trải nghiệm cụ thể.

TS Nguyễn Công Giang (bên trái) và ông Trần Văn Toản cùng chia sẻ về giá trị văn hoá của Tháp Thần Nông - Ảnh: Đức Thiện

“Ở góc độ kiến trúc và xây dựng, công trình đặt ra nhiều điểm đáng chú ý khi sử dụng số lượng lớn cấu kiện đá có hình dạng, kích thước và đặc tính khác nhau để tạo nên một tổng thể thống nhất, đồng thời chuyển tải một thông điệp văn hóa rõ ràng. Sự kết hợp giữa yếu tố kiến trúc và câu chuyện văn hóa khiến Tháp Thần Nông không chỉ là một điểm nhấn cảnh quan của Đông Đô Village, mà còn có tiềm năng trở thành không gian giáo dục trực quan về văn minh lúa nước” - TS Nguyễn Công Giang - Nguyên Trưởng khoa Công trình ngầm, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đánh giá.

Trong bối cảnh nhiều giá trị văn hóa làng quê đang đứng trước nguy cơ phai nhạt theo quá trình đô thị hóa, cách làm của Tháp Thần Nông gợi mở một hướng tiếp cận đáng suy nghĩ: Bảo tồn không nhất thiết chỉ là giữ nguyên hiện vật, mà còn có thể đưa hiện vật vào những không gian mới, tạo ra cách kể chuyện mới để công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, có cơ hội tiếp cận.

Hoạt động vẽ tranh thư pháp được tổ chức tại Tháp Thần Nông - Ảnh: Đức Thiện

Từ những chiếc cối đá từng gắn với nhịp sống của người nông dân, Tháp Thần Nông đã tạo nên một biểu tượng mới về hạt lúa và nền văn minh nông nghiệp. Công trình vừa mang dấu ấn của một kỷ lục, vừa là nơi lưu giữ ký ức vật chất của làng quê Bắc Bộ.

Tháp Thần Nông đang cho thấy một hướng đi giàu tiềm năng trong phát huy di sản, tạo nên sức hút mới đối với du khách - Ảnh: Đức Thiện

Quan trọng hơn, Tháp Thần Nông đang cho thấy một hướng đi giàu tiềm năng trong phát huy di sản: Đưa văn hóa từ ký ức bước vào đời sống, từ hiện vật trở thành trải nghiệm và từ những giá trị tưởng như bình dị tạo nên sức hút mới đối với du khách. Đó cũng là cách để những câu chuyện của nền văn minh lúa nước tiếp tục được kể bằng ngôn ngữ của hôm nay, nhưng vẫn giữ được hồn cốt của làng quê Việt.