Những món ăn “đại kỵ” ngày Tết: Người xưa kiêng vì vận hạn, y học cảnh báo vì sức khỏe

Trong quan niệm dân gian Việt Nam, bữa ăn đầu năm không chỉ để thưởng thức mà còn mang ý nghĩa khởi đầu cho vận khí cả năm. Bởi vậy, người xưa đặc biệt chú trọng việc chọn món, tránh những thực phẩm bị xem là “đại kỵ” trong ngày Tết, nhất là mùng 1. Đáng chú ý, nhiều kiêng kỵ ấy khi nhìn từ góc độ y học hiện đại cũng cho thấy những cơ sở đáng suy ngẫm.

Kiêng vì “đen đủi”, “đảo lộn”, “tan tác”

Theo quan niệm truyền thống, một số món ăn bị tránh trong ngày đầu năm vì cách gọi, màu sắc hoặc hình tượng gắn với điều không may.

Món mực theo quan niệm dân gian được coi là món ăn đen đủi không nên ăn vào mùng 1 âm lịch.

Mực thường đứng đầu danh sách vì câu nói dân gian “đen như mực”. Người xưa tin rằng ăn mực đầu năm sẽ mang theo vận rủi, khiến công việc, học hành không hanh thông.

Trứng vịt lộn bị kiêng bởi chữ “lộn”, gợi sự đảo lộn, trái ý, không thuận buồm xuôi gió. Đầu năm – thời điểm cầu mong sự ổn định – vì thế không phù hợp với món ăn mang hàm ý xáo trộn.

Thịt vịt ở nhiều vùng được cho là biểu trưng cho sự chia lìa, tan đàn xẻ nghé. Do đó, người ta thường tránh ăn thịt vịt trong những ngày đầu năm mới.

Cá mè cũng bị xem là không may vì chữ “mè nheo”, ám chỉ sự rắc rối, phiền phức, lại nhiều xương, tượng trưng cho sự khó khăn, vướng víu trong làm ăn.

Ở một số địa phương miền Nam, tôm bị kiêng vì cách di chuyển giật lùi, sợ rằng công việc cả năm không tiến tới mà thụt lùi.

Kiêng vì mùi vị và hình ảnh không cát lành

Người xưa đặc biệt coi trọng sự thanh sạch, nhẹ nhàng trong ngày đầu năm.

Mắm tôm dù là món khoái khẩu, nhưng vì mùi nặng, bị xem là không phù hợp với không khí lễ Tết, nhất là khi đi chùa, lễ bái tổ tiên.

Cháo trắng liên tưởng đến món ăn thời khó khăn.

Cháo trắng thường gắn với hình ảnh nghèo khó, thiếu thốn, thậm chí liên tưởng đến “cháo cúng cô hồn”, nên nhiều gia đình tránh ăn vào mùng 1.

Sầu riêng dù ngon nhưng tên gọi gợi chữ “sầu”, bị cho là mang theo buồn bã, u ám, không phù hợp với tinh thần vui tươi ngày Tết.

Ngoài ra, các món quá chua, quá cay, quá mặn hoặc chát cũng bị hạn chế vì không tượng trưng cho sự ngọt ngào, êm ấm, viên mãn.

Y học hiện đại nói gì?

Không chỉ dừng ở yếu tố tâm linh, nhiều lời dặn của người xưa khi soi chiếu dưới góc nhìn y học lại cho thấy sự hợp lý.

Các món nhiều đạm, nhiều cholesterol như trứng vịt lộn, thịt chó, thịt vịt nếu ăn sớm sau những bữa tiệc liên miên ngày Tết dễ gây đầy bụng, khó tiêu, làm tăng gánh nặng cho gan và hệ tim mạch.

Những thực phẩm mùi mạnh, lên men như mắm tôm có thể gây kích ứng tiêu hóa, nhất là với người có bệnh dạ dày, huyết áp cao hoặc rối loạn tiêu hóa – những đối tượng khá phổ biến trong dịp Tết.

Các món nhiều dầu mỡ, nhiều xương như cá mè cũng dễ gây khó ăn, tăng nguy cơ hóc xương, ảnh hưởng không tốt đến hệ tiêu hóa khi cơ thể đang “quá tải” sau Tết.

Kiêng để an tâm, chọn để nhẹ người

Ngày nay, nhiều gia đình đã cởi mở hơn với các kiêng kỵ ẩm thực ngày Tết. Tuy nhiên, việc lựa chọn món ăn thanh đạm, dễ tiêu, mang ý nghĩa tích cực vẫn được xem là cách để an tâm về tinh thần, nhẹ nhàng về sức khỏe trong những ngày đầu năm.

Suy cho cùng, lời dặn của người xưa không chỉ là niềm tin dân gian, mà còn là sự gửi gắm mong muốn về một năm mới bình an, thuận lợi và đủ đầy, bắt đầu từ chính mâm cơm đầu xuân.