Nuôi cá bằng AI, quản lý tôm bằng RNA: Công nghệ Israel có gì đặc biệt?

Thủy sản Việt Nam tăng tốc ứng dụng công nghệ thông minh

Chiều 25/8, Trung tâm Hợp tác Quốc tế Nuôi trồng và Khai thác Thủy sản bền vững (ICAFIS), thuộc Hội Thủy sản Việt Nam (VINAFIS), phối hợp với Văn phòng Kinh tế và Thương mại, Đại sứ quán Israel tại Việt Nam tổ chức hội thảo trực tuyến với chủ đề “Công nghệ nuôi trồng thủy sản - Từ ao nuôi đến thị trường xuất khẩu cao cấp”.

Hội thảo trực tuyến “Công nghệ nuôi trồng thủy sản - Từ ao nuôi đến thị trường xuất khẩu cao cấp” với sự tham dự của điểm cầu ICAFIS tại Hà Nội. Ảnh: ICAFIS.

Theo ông Chen Peretz, Tham tán Kinh tế Israel tại Việt Nam, Israel mong muốn giới thiệu tới Việt Nam những công nghệ và giải pháp tiên tiến trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, đồng thời thúc đẩy kết nối, hợp tác giữa doanh nghiệp hai nước.

Ở chiều ngược lại, Israel cũng đánh giá cao kinh nghiệm của Việt Nam - quốc gia có ngành thủy sản phát triển với thế mạnh về nuôi trồng, chế biến và xuất khẩu.

Theo ông Đinh Xuân Lập, Phó Giám đốc ICAFIS, năm 2025, tổng diện tích nuôi trồng thủy sản của Việt Nam đạt khoảng 1,32 triệu ha, sản lượng đạt khoảng 5,79 triệu tấn. Trong đó, nuôi nước lợ chiếm khoảng 936,7 nghìn ha, nuôi nước ngọt 389,8 nghìn ha và nuôi nhuyễn thể biển 59,2 nghìn ha.

Riêng ngành tôm nước lợ có diện tích nuôi khoảng 750.000 ha, với tổng sản lượng đạt 1,29 triệu tấn. Kim ngạch xuất khẩu tôm đạt 4,65 tỷ USD, tăng 19,9%. Đối với cá tra, diện tích nuôi phục vụ xuất khẩu khoảng 5.600 ha, sản lượng đạt 1,74 triệu tấn.

Cùng với sự phát triển về quy mô, ngành nuôi trồng thủy sản Việt Nam cũng đang từng bước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và các giải pháp thông minh. Nhật ký điện tử, hệ thống giám sát từ xa, truy xuất nguồn gốc, thiết bị điều khiển tự động, máy cho ăn thông minh và công nghệ quan trắc môi trường ngày càng được ứng dụng rộng rãi.

Một số hệ thống có thể cập nhật các chỉ số chất lượng nước theo chu kỳ chỉ vài phút, giúp người nuôi kịp thời phát hiện những biến động bất thường. Công nghệ cấp khí thông minh cũng được kỳ vọng góp phần giảm đáng kể chi phí điện năng và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Israel đưa AI vào quản lý từng đàn cá

Một trong những hướng đi nổi bật được các doanh nghiệp Israel giới thiệu là ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu thời gian thực vào quản lý hoạt động nuôi trồng.

Hệ thống quản lý nuôi trồng thủy sản ứng dụng AI của GoSmart Precision Farming hỗ trợ theo dõi đàn cá và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu thực tế. Ảnh: GoSmart Precision Farming.

GoSmart Precision Farming đã phát triển hệ thống quản lý nuôi trồng thủy sản ứng dụng AI, cho phép người nuôi theo dõi đàn cá và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu thu thập trực tiếp từ trang trại.

Giải pháp tích hợp camera để ước tính sinh khối, cảm biến theo dõi các chỉ số như ôxy hòa tan và nhiệt độ, cùng hệ thống điều khiển và nền tảng phần mềm trực tuyến. Công nghệ này có thể ứng dụng cho nhiều đối tượng nuôi và nhiều mô hình khác nhau, từ ao nuôi, lồng bè đến hệ thống nuôi tuần hoàn RAS.

Dữ liệu dưới nước được thu thập và phân tích liên tục nhằm ước tính trọng lượng, theo dõi tốc độ tăng trưởng, đánh giá môi trường và đề xuất lượng thức ăn phù hợp.

Việc cho ăn đúng lượng, đúng thời điểm giúp hạn chế thức ăn dư thừa, cải thiện hệ số chuyển đổi thức ăn, giảm chi phí và giảm lượng chất hữu cơ thải ra môi trường. Dữ liệu thời gian thực cũng hỗ trợ doanh nghiệp dự báo sản lượng, chủ động xây dựng kế hoạch thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm.

Nuôi cá biển trên bờ bằng hệ thống tuần hoàn khép kín

Bên cạnh AI, công nghệ nuôi tuần hoàn cũng là một trong những thế mạnh đáng chú ý của Israel.

Hệ thống nuôi tuần hoàn RAS khép kín, không xả nước ra môi trường, đang được Pure Blue Fish ứng dụng tại Binyamina, Israel. Ảnh: Pure Blue Fish.

Pure Blue Fish đang phát triển mô hình nuôi cá biển trên bờ bằng hệ thống nuôi tuần hoàn RAS kết hợp công nghệ không xả nước ra môi trường. Mô hình này tái tạo và kiểm soát các quá trình sinh học trong một hệ thống khép kín, cho phép nuôi cá biển mà không phụ thuộc hoàn toàn vào vị trí ven biển.

Toàn bộ môi trường nuôi được kiểm soát chặt chẽ, từ chất lượng nước đến dinh dưỡng và an toàn sinh học. Theo định hướng của doanh nghiệp, mô hình hướng tới sản xuất cá có chất lượng ổn định, hạn chế nguy cơ tiếp xúc với các tác nhân ô nhiễm từ môi trường bên ngoài và không sử dụng kháng sinh.

So với nuôi biển truyền thống, mô hình này giúp người sản xuất chủ động hơn trong việc kiểm soát điều kiện nuôi và thời điểm thu hoạch. Cá có thể được nuôi quanh năm, toàn bộ quá trình sản xuất có thể được theo dõi và truy xuất.

Một lợi thế khác là các trang trại có thể được xây dựng gần khu vực tiêu thụ, qua đó rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm áp lực cho chuỗi lạnh và đưa sản phẩm tươi đến thị trường nhanh hơn.

Quản lý toàn bộ trang trại trên một nền tảng dữ liệu

Không chỉ tập trung vào từng công đoạn riêng lẻ, công nghệ Israel còn hướng tới quản lý toàn diện hoạt động nuôi trồng trên nền tảng số.

AquaManager cung cấp hệ thống quản lý dữ liệu xuyên suốt từ trại giống đến khi thu hoạch. Các thông tin về con giống, thức ăn, tốc độ tăng trưởng, sinh khối, tỷ lệ sống, chất lượng nước, tồn kho và chi phí được tập hợp trên cùng một nền tảng.

Giải pháp có thể áp dụng cho cả nuôi cá và nuôi tôm, phù hợp với nhiều mô hình như ao nuôi, bể trên bờ, lồng biển và hệ thống RAS.

Người lao động có thể cập nhật dữ liệu hằng ngày thông qua máy tính hoặc ứng dụng di động. Đồng thời, hệ thống có khả năng kết nối với cảm biến, camera, thiết bị cho ăn và các thiết bị Internet vạn vật (IoT).

Từ nguồn dữ liệu tập trung, nền tảng có thể tạo báo cáo, trực quan hóa thông tin và đưa ra cảnh báo sớm khi xuất hiện những bất thường liên quan đến tốc độ tăng trưởng, lượng thức ăn tiêu thụ, tỷ lệ hao hụt hay điều kiện môi trường.

Hệ thống cũng hỗ trợ tính toán chi phí theo từng lô nuôi, địa điểm, loài nuôi hoặc sản lượng, giúp doanh nghiệp có cái nhìn rõ hơn về hiệu quả kinh tế của từng hoạt động.

Công nghệ RNA hỗ trợ kiểm soát dịch bệnh trên tôm

Một hướng công nghệ khác được giới thiệu tại hội thảo là ứng dụng RNA trong quản lý sức khỏe vật nuôi thủy sản.

ViAqua Therapeutics đang phát triển nền tảng cung cấp các giải pháp dựa trên RNA thông qua thức ăn. Sản phẩm đầu tiên được nghiên cứu để hỗ trợ nâng cao khả năng chống chịu của tôm trước các bệnh do virus, trong đó có virus gây hội chứng đốm trắng (WSSV).

Theo doanh nghiệp, công nghệ can thiệp RNA được thiết kế để ứng dụng thông qua thức ăn và không phải là vật liệu biến đổi gene, hormone hay kháng sinh.

ViAqua Therapeutics phát triển giải pháp ứng dụng RNA qua thức ăn, hỗ trợ quản lý sức khỏe vật nuôi trong ngành thủy sản. Ảnh: ViAqua Therapeutics.

Thách thức lớn của RNA là hoạt chất này có thể dễ bị phân hủy trong môi trường nước và hệ tiêu hóa. Để khắc phục, công nghệ bao vi hạt được sử dụng nhằm bảo vệ RNA, giúp hoạt chất có thể tồn tại trong môi trường nuôi và được đưa đến vị trí cần thiết sau khi tôm sử dụng thức ăn.

ViAqua cho biết các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm đã ghi nhận kết quả tích cực về khả năng cải thiện tỷ lệ sống của tôm trước virus WSSV. Công nghệ này cũng đang tiếp tục được nghiên cứu để mở rộng ứng dụng đối với các loại virus và nhiều đối tượng thủy sản khác.

Với ngành nuôi tôm Việt Nam, nơi bệnh đốm trắng vẫn là một trong những rủi ro lớn, các giải pháp công nghệ mới trong kiểm soát dịch bệnh có thể mở ra thêm lựa chọn cho trại giống, vùng nuôi thâm canh, doanh nghiệp sản xuất thức ăn và các chuỗi liên kết sản xuất.

Công nghệ đang thay đổi cách nuôi thủy sản

Những giải pháp được giới thiệu từ Israel cho thấy xu hướng phát triển của nuôi trồng thủy sản hiện đại không đơn thuần là mở rộng diện tích hay gia tăng sản lượng.

Tương lai của ngành đang hướng tới việc quản lý chính xác hơn từng yếu tố trong quá trình sản xuất, từ chất lượng nước, thức ăn, sức khỏe vật nuôi đến chi phí và đầu ra thị trường.

Việc kết hợp AI, IoT, dữ liệu lớn, hệ thống nuôi tuần hoàn và công nghệ sinh học có thể giúp người nuôi giảm phụ thuộc vào kinh nghiệm thủ công, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, hạn chế tác động đến môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm.