Thật vậy, từ những khúc củi khô gần như bỏ đi, qua bàn tay người nghệ sĩ, chúng bỗng chốc hóa thân, mang một đời sống mới, chiếm trọn trái tim của những người yêu nghệ thuật tái chế và trân trọng nguồn mạch tự nhiên.
Tạp chí Việt Nam hương sắc xin trân trọng giới thiệu đến quý độc giả: nghệ nhân điêu khắc James Doran - Webb (sinh năm 1967 tại Devon, Vương quốc Anh) – người đã dùng cả cuộc đời để "thổi sinh khí vào củi mục".
 |
| Nghệ nhân điêu khắc James Doran-Webb bên tác phẩm tượng bán thân "Warhorse" (Chiến mã) với chất liệu gỗ lũa. |
Tuổi thơ dệt bằng hương gỗ
Nền tảng gia đình chính là dòng sữa mát lành nuôi dưỡng tư duy nghệ thuật của James. Cha mẹ ông là các nhà nghiên cứu lịch sử nghệ thuật và phục chế cổ vật danh tiếng. Tuổi thơ của cậu bé James không gắn liền với những món đồ chơi điện tử, mà là chuỗi ngày rong chơi trong các xưởng phục chế đồ gỗ cổ của gia đình tại Anh và Pháp.
Ở trong không gian vương vít mùi tinh dầu gỗ và bụi phấn ấy từ nhỏ, James đã học được cách cầm đục, hạ dao, chạm khắc tỉ mẩn. Nhưng điều quan trọng nhất ông tích lũy được chính là việc thấu hiểu cấu trúc bên trong của từng thớ gỗ, cũng như cách mà thời gian "nhào nặn", làm gỗ già đi và thay đổi sắc diện.
Do tính chất công việc của cha mẹ, thời thiếu niên của James là một chuỗi ngày dịch chuyển qua nhiều quốc gia như Thụy Sĩ, Ý, Mỹ và Pháp trước khi quay lại London để hoàn tất việc học. Sự tiếp xúc đa văn hóa, đa sắc tộc này đã nuôi dưỡng một tư duy nghệ thuật tự do, phóng khoáng, không bị trói buộc bởi bất kỳ khuôn mẫu lối mòn nào.
Cơ duyên với "đảo ngọc" Philippines
Năm 1989, trong một chuyến du ngoạn, James lần đầu tiên đặt chân đến đất nước Philippines. Vẻ đẹp hoang dã của thiên nhiên, các rặng san hô rực rỡ, những hòn đảo hoang sơ và đặc biệt là chiều sâu của văn hóa thủ công mỹ nghệ nơi đây đã hớp hồn người nghệ sĩ trẻ. Ông đưa ra một quyết định thay đổi số phận: định cư tại đây.
Năm 1990, James mở một xưởng thiết kế và sản xuất đồ nội thất thủ công mỹ nghệ tại thành phố biển Cebu. Tại đây, ông bắt đầu làm việc với các loại gỗ bản địa, vừa làm kinh tế vừa thử nghiệm tạo ra các mô hình động vật nhỏ từ gỗ vụn, vỏ sò và kim loại.
Tuy nhiên, bước ngoặt vĩ đại nhất trong sự nghiệp của James chỉ thực sự bùng nổ khi ông tìm thấy gỗ lũa Molave – một loại gỗ cực kỳ cứng, có khả năng chống chọi thời tiết khắc nghiệt đáng kinh ngạc tại Philippines. Những gốc cây chết khô, bị chôn vùi dưới lòng sông hay phơi mình qua trăm mùa nắng gió trên bờ biển chính là báu vật mà ông tìm kiếm.
 |
| Chú rồng "The Wyvern" uy nghi đứng trên một thân cây cổ thụ khô tại khu vực "The Baobabs" (Khu cây bao báp) trong công viên Gardens by the Bay, Singapore. |
Kỹ thuật chế tác: Khi thép lạnh ôm lấy thớ gỗ trầm tư
Để tạo ra những siêu tác phẩm nặng từ hàng trăm kilôgam đến hàng tấn, quy trình tạo tác của James vô cùng nghiêm ngặt và đòi hỏi sự lao động khổ hạnh.
Nghiên cứu giải phẫu: Ông dành hàng giờ, hàng tuần để nghiên cứu cấu trúc xương, hệ cơ bắp và động thái chuyển động của con vật, từ cái tung bờm của chú ngựa dọc bờ biển, sự oai nghiêm của đôi hươu đang chiến đấu, cho đến cái uy dũng của loài rồng huyền thoại.
Bộ khung xương chịu lực: Từ bản vẽ, tự tay ông hàn một bộ khung bằng thép không gỉ bên trong để chịu lực và chống ăn mòn theo thời gian.
Vũ điệu sắp đặt của ngàn mảnh vụn: James cùng các cộng sự người bản địa lặn lội gom nhặt, lựa chọn hàng nghìn mảnh gỗ lũa lớn nhỏ. Họ tỉ mỉ sắp xếp chúng theo đúng chiều của thớ thịt, cơ bắp và nếp gấp da của động vật. Các thớ gỗ lũa tự nhiên đã qua hàng chục năm bào mòn bởi nắng, gió, sóng biển được tận dụng triệt để để tạo nên vân da, bờm tóc vô cùng sống động, có chiều sâu mà không chiếc máy đục hiện đại nào làm giả được.
 |
| Do tác phẩm có kích thước khổng lồ, James đã phải thiết kế các bộ phận (như cánh) có thể tháo rời để vận chuyển từ xưởng ở Philippines sang Singapore rồi lắp ráp lại. |
Những dấu ấn kỳ vĩ trên thế giới
Tên tuổi của James Doran-Webb giờ đây đã vượt ra khỏi biên giới châu Á. Tại siêu công viên Gardens by the Bay (Singapore), ban quản lý hiện đang sở hữu và trưng bày hơn 48 tác phẩm của ông. Nổi bật nhất là chú rồng "The Wyvern" uy nghi đứng trên một thân cây cổ thụ khô tại khu vực "The Baobabs" (Khu cây bao báp). Con rồng khổng lồ này nặng hàng tấn, riêng mỗi bên cánh đã nặng tới nửa tấn, chân thực đến mức người xem tưởng như nó sắp vỗ cánh bay lên trời xanh. Hay như đàn ngựa gỗ khổng lồ chuyển động như thật được trưng bày nhân dịp Tết Giáp Ngọ 2014 tại đây cũng từng gây tiếng vang lớn trong giới truyền thông.
Tại Beijing Expo 2019 (Bắc Kinh), tổ hợp điêu khắc "Gia đình Hươu cao cổ" bằng gỗ lũa của ông được đặt ngay trên mái tòa nhà triển lãm bách thảo, tạo nên một cảnh tượng ngoạn mục, hòa quyện giữa kiến trúc và tự nhiên. Ngoài ra, James còn là gương mặt thân quen tại Triển lãm hoa Chelsea (RHS Chelsea Flower Show) – ngày hội sinh vật cảnh danh giá nhất nước Anh, nơi các tác phẩm của ông luôn là tâm điểm thu hút sự chú ý cực lớn của giới mộ điệu quốc tế.
 |
| Nhóm tác giả bài viết tham quan Bảo tàng Khoa học Nghệ thuật và công viên Gardens by the Bay, Singapore |
Triết lý xanh và bài học từ người thầy thiên nhiên
Nghệ thuật của James Doran-Webb không đơn thuần là thị giác, nó mang thông điệp sinh thái mạnh mẽ. Ông chỉ sử dụng gỗ lũa – những phần gỗ đã chết tự nhiên, bị trôi dạt dọc các bờ sông, bờ biển. Việc thu mua lại nguồn nguyên liệu này từ những người nông dân và ngư dân nghèo địa phương đã giúp tạo thêm thu nhập bền vững cho họ. Ông luôn tâm niệm: "Mang lại sự sống cho những thứ tưởng như đã chết chính là cách tôn vinh thiên nhiên tốt nhất."
Bên ngoài xưởng điêu khắc, James là một vận động viên thể thao mạo hiểm cuồng nhiệt. Ông đạp xe địa hình, leo núi và chèo thuyền kayak sâu vào các vùng hẻo lánh của Philippines để rèn luyện thể lực và tìm kiếm cảm hứng từ thế giới hoang dã.
Dõi theo hành trình của James, những người yêu mến Bonsai, nghệ thuật thủy sinh… chắc chắn sẽ có một sự đồng điệu sâu sắc: Thiên nhiên chính là người thầy vĩ đại nhất! Những mảnh củi khô tưởng chừng chỉ để đốt lò, qua bàn tay tài hoa và trí tuệ nghệ thuật, hoàn toàn có thể biến thành những kiệt tác vô giá. Xu hướng tái chế và tận dụng này không chỉ góp phần làm phong phú cho bức tranh sinh vật cảnh trong nước và thế giới, mà còn là lời nhắc nhở nhẹ nhàng về lối sống hài hòa, bảo vệ màu xanh của Trái Đất.
