Giữa vùng bãi ven sông Hồng thuộc xã Liên Châu, tỉnh Phú Thọ, khu vườn bưởi rộng 4 ha của ông Đặng Tâm Dung, Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất bưởi Liên Châu, nổi bật với màu xanh mướt của thảm cỏ và những hàng bưởi được chăm sóc theo phương pháp hữu cơ. Đối với ông, để một quả bưởi có thể xuất khẩu sang châu Âu không chỉ cần ngon mà còn phải đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng và hình thức.
 |
| Khu vườn bưởi rộng 4 ha của ông Đặng Tâm Dung giữa vùng bãi ven sông Hồng thuộc xã Liên Châu, tỉnh Phú Thọ. Ảnh: ngaymoionline. |
Theo ông Dung, bưởi muốn vào thị trường châu Âu phải vượt qua hàng loạt yêu cầu nghiêm ngặt. Quả phải được kiểm nghiệm 91 hoạt chất, vùng đất canh tác không có tồn dư hóa chất, độ ngọt dao động từ 12 - 12,5 độ Brix, vỏ sáng đẹp, gần như không có khuyết điểm và chỉ được phép xuất hiện dưới 10 vết chấm nhỏ trên bề mặt. "Khó chẳng khác nào đi thi hoa hậu", ông ví von. Dù vậy, năm 2024, ông vẫn xuất khẩu thành công khoảng 5.000 quả bưởi sang châu Âu và năm 2025 tiếp tục đưa thêm 4.500 quả ra thị trường này.
Ít ai biết rằng, hơn 10 năm trước, ông Dung từng làm nhiều nghề như buôn trâu bò, nuôi lợn nái nhưng thu nhập bấp bênh do giá cả và dịch bệnh. Năm 2012, ông quyết định thuê, tích tụ đất bãi ven sông để phát triển mô hình trồng bưởi và chuối.
Những năm đầu, ông canh tác theo phương pháp truyền thống, sử dụng phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật khá phổ biến. Trung bình mỗi năm, vườn bưởi phải phun thuốc từ 10 đến 12 lần để phòng trừ sâu bệnh. Nhờ thời điểm đó bưởi chưa được trồng nhiều nên sản lượng khoảng 30 - 40 tấn mỗi năm vẫn tiêu thụ thuận lợi, mang lại thu nhập cao.
Tuy nhiên, sau nhiều năm sản xuất, ông nhận ra việc lạm dụng hóa chất không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người trực tiếp canh tác mà còn tác động tiêu cực đến môi trường và chất lượng nông sản. Năm 2020, ông quyết định chuyển toàn bộ diện tích sang sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP.
Trong quá trình chuyển đổi, ông được cơ quan chuyên môn hỗ trợ hướng dẫn kỹ thuật, giúp giảm một nửa số lần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, chỉ phun khi thật sự cần thiết thay vì theo thói quen. Việc giám sát định kỳ cũng giúp quy trình sản xuất ngày càng bài bản hơn, từ đó chất lượng và mẫu mã bưởi được cải thiện rõ rệt.
Sau ba năm sản xuất theo VietGAP, ông Dung tiếp tục chuyển sang canh tác hữu cơ với mong muốn phục hồi độ màu mỡ của đất và tạo ra sản phẩm an toàn hơn. Thay cho phân hóa học, ông sử dụng phân chuồng ủ với men vi sinh và vôi trong nhiều tháng trước khi bón kết hợp với phân hữu cơ. Toàn bộ thuốc bảo vệ thực vật cũng được thay thế bằng các chế phẩm sinh học.
Theo ông, làm nông nghiệp hữu cơ vất vả hơn rất nhiều. Thuốc sinh học có tác dụng chậm hơn, sâu bệnh khó kiểm soát hơn nên phải theo dõi thường xuyên. Không dùng thuốc diệt cỏ, ông phải cắt cỏ bằng máy từ 10 đến 12 lần mỗi năm, chi phí nhân công cao gấp nhiều lần so với phun thuốc. Đổi lại, đất tơi xốp hơn, hệ sinh thái trong vườn dần được phục hồi với nhiều giun, côn trùng có lợi và cây phát triển bền vững hơn.
 |
| Ông Dung cũng thay đổi nhiều biện pháp chăm sóc để hạn chế sâu bệnh mà không phụ thuộc vào hóa chất. Thay vì bọc từng quả bưởi như trước, ông sử dụng bẫy ruồi vàng bao quanh vườn, kết hợp phun dung dịch vôi và đồng sulfat để hạn chế nấm bệnh, đồng thời bơm nước vào các rãnh trong những ngày nắng nóng nhằm giảm hiện tượng rám vỏ quả. |
Trong bối cảnh diện tích trồng bưởi ở nhiều địa phương tăng nhanh, giá bán giảm và không ít nhà vườn gặp khó khăn trong tiêu thụ, bưởi của ông Dung vẫn giữ được đầu ra ổn định nhờ chất lượng và thương hiệu. Sản phẩm được phân phối vào hệ thống siêu thị, bếp ăn tập thể và từng bước mở rộng sang thị trường châu Âu.
Đối với người nông dân này, việc theo đuổi nông nghiệp hữu cơ không chỉ nhằm tạo ra những quả bưởi đạt tiêu chuẩn xuất khẩu mà còn là cách gìn giữ độ màu mỡ của đất, bảo vệ môi trường và hướng đến một nền sản xuất bền vững. Thành quả hôm nay là kết quả của nhiều năm kiên trì thay đổi tư duy canh tác, chấp nhận làm khó mình để tạo ra những sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe nhất của thị trường quốc tế.
