Nghiên cứu chọn tạo giống hoa tại Việt Nam và Trung Quốc đang hướng tới đa dạng hóa mục đích sử dụng, nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển các mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện đô thị.
Định hướng này được chia sẻ tại hội thảo khoa học quốc tế “Đổi mới sáng tạo trong chọn giống hoa và phát triển mô hình nông nghiệp đô thị bền vững”, vừa diễn ra tại Hà Nội. Chương trình do Viện Nghiên cứu Rau quả tổ chức trong khuôn khổ hoạt động của Nhóm nghiên cứu mạnh về nguồn gen, chọn tạo giống và công nghệ hoa, cây cảnh thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
 |
| Hoa đỗ quyên là loài hoa có lịch sử lâu đời, nổi tiếng tại Trung Quốc. Ảnh: Riba. |
Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, hội thảo là dịp để các nhà khoa học kết nối nghiên cứu với thực tiễn sản xuất, trao đổi kinh nghiệm và mở rộng hợp tác quốc tế. Trong đó, khai thác hiệu quả nguồn gen, phát triển giống mới và ứng dụng công nghệ sản xuất phù hợp với điều kiện đô thị, ven đô là những nội dung được quan tâm.
Tại hội thảo, GS.TS. Hoàng Tùng Lâm (Huang Conglin), Viện Khoa học Nông Lâm nghiệp Bắc Kinh (Trung Quốc), giới thiệu hướng chọn tạo các giống cúc phục vụ nhiều mục đích như làm thực phẩm, trà và nguyên liệu dược liệu. Theo ông, quá trình chọn giống cần xuất phát từ yêu cầu cụ thể của từng nhóm sản phẩm, thay vì chỉ tập trung vào hình thái và giá trị trang trí của hoa.
Để phát triển chuỗi giá trị bền vững, các khâu bảo tồn nguồn gen, đánh giá đặc tính di truyền, chọn tạo giống, hoàn thiện kỹ thuật canh tác, chế biến và tiếp cận thị trường cần được triển khai đồng bộ. Bên cạnh đó, công nghệ, thương hiệu và bản sắc văn hóa địa phương cũng góp phần nâng cao giá trị sản phẩm.
Một mô hình được chia sẻ tại hội thảo là trồng cúc thực phẩm kết hợp du lịch trải nghiệm và ẩm thực tại thôn Tây Bách Điếm, Bắc Kinh. Kinh nghiệm này mở ra hướng nghiên cứu các giống cúc dùng làm trà, thực phẩm và nguyên liệu chế biến tại Việt Nam, đồng thời kết nối sản xuất nông nghiệp với dịch vụ và du lịch.
 |
| Quang cảnh hội thảo khoa học quốc tế về đổi mới sáng tạo trong chọn tạo giống hoa tại Hà Nội. Ảnh: Mai Đan. |
Trong lĩnh vực lan huệ, PGS.TS. Phạm Thị Minh Phượng, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cho biết hoạt động nghiên cứu đã được triển khai từ năm 2009. Từ nguồn gen thu thập trong nước và các giống nhập nội, nhóm nghiên cứu đã lai tạo, đánh giá hơn 10.000 cây lai, qua đó lựa chọn 200 dòng triển vọng.
Nhiều dòng lai có hoa kép, màu sắc, hình dáng và kích thước đa dạng, tạo tiềm năng phát triển các sản phẩm hoa cảnh mới. Đáng chú ý, giống lan huệ Hồng Vân cùng các kết quả nghiên cứu về nhân giống, chăm sóc và điều khiển ra hoa đã góp phần xây dựng cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện quy trình sản xuất thương mại.
Các nhà khoa học cũng trao đổi về khả năng ứng dụng mã QR trong nhận diện, quản lý và tra cứu thông tin nguồn gen, phục vụ công tác nghiên cứu và hợp tác giữa hai nước.
Bên cạnh chọn tạo giống, mô hình công xưởng thực vật cũng được giới thiệu như một giải pháp tận dụng nhà xưởng và những không gian chưa được khai thác hiệu quả để trồng cây trong môi trường kiểm soát. Việc sử dụng đèn LED, điều chỉnh nhiệt độ, độ ẩm và dinh dưỡng có thể giúp duy trì sản xuất, tăng hiệu quả sử dụng không gian và tiết kiệm nước trong điều kiện phù hợp.
 |
| Một số kiểu hình hoa được giới thiệu trong nội dung đánh giá các dòng lai tạo. Ảnh: BTC. |
Đối với Việt Nam, mô hình này có thể được nghiên cứu ứng dụng tại những khu vực hạn chế quỹ đất. Tuy nhiên, việc triển khai cần gắn với nhu cầu thị trường, đồng thời đánh giá kỹ vốn đầu tư, chi phí năng lượng, yêu cầu vận hành và hiệu quả kinh tế trước khi nhân rộng.
Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông, đổi mới sáng tạo trong ngành hoa, cây cảnh cần được triển khai theo chuỗi, từ bảo tồn nguồn gen, chọn tạo giống, ứng dụng công nghệ sản xuất đến chế biến, thương mại và dịch vụ. Khi nghiên cứu gắn với nhu cầu thực tế, hoa không chỉ mang giá trị trang trí mà còn có thể trở thành nguyên liệu cho nhiều lĩnh vực kinh tế, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp.
