Giữ nghề từ vốn quý quê hương
Sinh Dược, nay thuộc phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, là vùng đất có lịch sử lâu đời, gắn với nghề thảo dược và những giá trị văn hóa truyền thống. Nằm trong vùng đệm của rừng đặc dụng Hoa Lư, nơi đây có hệ sinh thái đa dạng với nhiều loài thực vật, trong đó có hàng trăm loài được sử dụng làm dược liệu.
 |
| Một góc làng nghề Sinh Dược. Ảnh: HTX Sinh Dược. |
Vùng đất này còn gắn với danh y Nguyễn Minh Không thời Lý và những kinh nghiệm sử dụng cây thuốc được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Đây là nền tảng để nghề thuốc nam hình thành, phát triển và trở thành một phần trong đời sống văn hóa của người dân địa phương.
Năm 2022, Sinh Dược được công nhận là làng nghề, mở ra thêm cơ hội để người dân tổ chức sản xuất, phát triển sản phẩm và nâng cao giá trị nghề truyền thống.
Tuy nhiên, giữ một làng nghề không chỉ là duy trì cách làm cũ. Thách thức lớn hơn là làm sao để nghề truyền thống tạo ra thu nhập, có thị trường và đủ sức hấp dẫn để thế hệ trẻ tiếp tục gắn bó.
Đưa văn hóa Hoa Lư vào sản phẩm thủ công
Trong quá trình tìm hướng đi mới, Hợp tác xã Sinh Dược phát triển sản phẩm đèn lồng chim Uyên Ương, lấy cảm hứng từ hình tượng chim Uyên Ương trên mái điện kinh thành Hoa Lư thời Đinh - Lý - Trần.
 |
| Mỗi chiếc đèn lồng Uyên Ương được tạo nên qua nhiều công đoạn thủ công. Người thợ phải uốn, hàn hơn 30 chi tiết sắt, phất gần 60 mảnh giấy dó, sau đó tô màu, lắp ráp và hoàn thiện sản phẩm. |
Không chỉ đòi hỏi sự khéo léo, quá trình làm đèn còn tạo cơ hội để nhiều người trong làng cùng tham gia. Mỗi sản phẩm vì thế mang dấu ấn của bàn tay người thợ và câu chuyện văn hóa của vùng đất Hoa Lư.
 |
| Đèn Uyên Ương được phất bằng giấy dó, lấy cảm hứng từ hình tượng chim Uyên Ương trên nóc kinh thành Hoa Lư thời Đinh, biểu trưng cho sự trù phú. |
Việc đưa hình tượng văn hóa địa phương vào sản phẩm thủ công cũng là một cách để những giá trị lịch sử không chỉ nằm trong sách vở hay di tích mà có thể hiện diện trong đời sống đương đại.
Trao cơ hội để thế hệ trẻ tiếp nối nghề
Với làng nghề, truyền nghề cho thế hệ sau có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bởi nếu người trẻ không tiếp cận, nghề truyền thống rất dễ thiếu lực lượng kế cận và dần mai một.
 |
| Trong dịp hè, tổ thủ công của hợp tác xã mở thêm xưởng làm đèn bằng giấy dó, tạo điều kiện cho con em xã viên tham gia những công đoạn phù hợp. |
 |
| Các em vừa có thêm thu nhập, vừa được làm quen với nghề thủ công ngay từ nhỏ. |
Cách làm này góp phần đưa nghề truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ, đồng thời tạo thêm lao động cho hoạt động sản xuất của làng nghề.
Bảo tồn để nghề có thể phát triển
Câu chuyện của Sinh Dược cho thấy bảo tồn làng nghề không nhất thiết phải giữ nguyên mọi thứ như quá khứ. Điều quan trọng là giữ được cốt lõi văn hóa, kỹ thuật thủ công và giá trị bản địa, đồng thời tạo ra sản phẩm phù hợp với nhu cầu hiện nay.
 |
Từ nghề thảo dược đến các sản phẩm thủ công như đèn lồng Uyên Ương, Sinh Dược đang từng bước mở rộng không gian sáng tạo trên nền những giá trị vốn có của địa phương. Đây cũng có thể là hướng để kết nối làng nghề với du lịch, trải nghiệm văn hóa và quảng bá hình ảnh Hoa Lư – Ninh Bình.
Một làng nghề chỉ thực sự được bảo tồn khi người dân có việc làm, có thu nhập và có lý do để tiếp tục làm nghề. Những chiếc đèn lồng Uyên Ương, vì thế, không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn là một thử nghiệm trong hành trình giữ nghề, truyền nghề và làm mới những giá trị truyền thống của Sinh Dược.
