Tầm gửi là dạng dây leo ký sinh, sinh trưởng bằng cách bám vào thân hoặc cành của cây chủ để hút nước và dưỡng chất. Loài cây này có thể thu hái quanh năm, dùng ở dạng tươi hoặc phơi khô làm thuốc. Trong Đông y, gần như toàn bộ phần thân và lá đều có thể sử dụng làm dược liệu.
Tên gọi của tầm gửi thường gắn với cây chủ mà nó ký sinh. Vì vậy, trong dân gian có nhiều loại như tầm gửi mít, tầm gửi dâu, tầm gửi bưởi, tầm gửi gạo hay tầm gửi hồng. Theo quan niệm Đông y, dược tính của tầm gửi phần nào chịu ảnh hưởng từ cây chủ, do đó mỗi loại lại có công năng khác nhau.
 |
Phần lớn các loại tầm gửi được ghi nhận có tác dụng khu phong, trừ thấp, mạnh gân cốt, bổ can thận. Một số trường hợp còn được sử dụng để hỗ trợ điều trị bệnh mạn tính, thanh nhiệt, giải độc, mát gan.
Tầm gửi mít được dân gian cho là có tác dụng lợi sữa, bổ thận, hỗ trợ tiêu hóa và làm mát gan. Một số bài thuốc còn phối hợp vị này để hỗ trợ điều trị viêm loét dạ dày hoặc phòng sốt rét.
Tầm gửi dâu thường dùng trong các bài thuốc hỗ trợ người cao huyết áp, giúp an thai, mạnh gân cốt và cải thiện tình trạng phong thấp.
Tầm gửi bưởi được sử dụng khá phổ biến trong các bài thuốc liên quan đến xương khớp như viêm khớp, thoái hóa khớp. Ngoài ra, còn được cho là giúp giảm đầy bụng, khó tiêu.
Tầm gửi gạo trong kinh nghiệm dân gian có thể dùng hỗ trợ điều trị tiểu buốt, tiểu đục, sỏi thận, sỏi bàng quang và viêm cầu thận. Nhờ đặc tính kháng viêm, một số bài thuốc ngoài da cũng có sử dụng loại này.
Tầm gửi hồng thường xuất hiện trong các bài thuốc hỗ trợ điều trị bệnh đường hô hấp như ho khan, ho có đờm, viêm tai – mũi – họng khi phối hợp cùng các vị thuốc khác.
Bên cạnh việc sắc uống, tầm gửi còn được dùng làm trà hoặc ngâm rượu. Trà tầm gửi thường được dùng với mục đích thanh nhiệt, trong khi rượu tầm gửi được một số người ưa chuộng vì hương vị đặc trưng và được cho là giúp hỗ trợ lưu thông khí huyết.
Trong kinh nghiệm dân gian, tầm gửi thường không dùng đơn lẻ mà được phối hợp với nhiều dược liệu khác tùy mục đích sử dụng. Chẳng hạn, để hỗ trợ giảm đau bụng ở thai phụ, tầm gửi được kết hợp cùng ngải diệp và một số vị thuốc khác, sắc lấy nước uống. Với người cao huyết áp, dược liệu này có thể phối hợp cùng mã đề, ngưu tất, câu đằng, chi tử, ý dĩ, sắc uống trong ngày. Trường hợp thấp khớp thường dùng tầm gửi chung với đỗ trọng, độc hoạt, thiên niên kiện, thục địa, đan sâm nhằm hỗ trợ cải thiện triệu chứng.
Đối với trẻ nhỏ bị ho hoặc sốt rét, dân gian có bài thuốc kết hợp tầm gửi với lá hẹ, rau má, bạc hà, sắc uống theo từng đợt. Khi gặp tình trạng ho ra máu, tầm gửi dâu được phối hợp với rễ cỏ tranh, thài lài tía, rễ chuối hột. Ngoài ra, phụ nữ sau sinh bị tắc tia sữa cũng có thể dùng tầm gửi dâu sắc cùng ngưu tất, chia uống trong ngày theo hướng dẫn của thầy thuốc.
Các bài thuốc trên chủ yếu được lưu truyền theo kinh nghiệm dân gian và mang tính tham khảo. Người bệnh, đặc biệt là phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh lý nền, nên tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi sử dụng để tránh rủi ro không mong muốn.
Dù là loài cây ký sinh, tầm gửi vẫn được đánh giá là dược liệu có nhiều tiềm năng trong Đông y. Tuy nhiên, giá trị của vị thuốc này chỉ phát huy khi được dùng đúng cách, đúng đối tượng và có sự hướng dẫn chuyên môn.
