Trong khu vườn măng cụt xanh mát ở xã Thạnh Xuân (TP. Cần Thơ), những tấm biển nhỏ ghi tuổi đời của từng cây đang mở ra một cách làm mới cho nông nghiệp. Thay vì chỉ bán trái cây, người nông dân bắt đầu kể câu chuyện về cây trồng, về gia đình và vùng đất đã nuôi dưỡng chúng qua nhiều thế hệ.
 |
| Không bắt đầu bằng những khái niệm lớn lao về thương hiệu hay kinh tế nông nghiệp, ông Lê Minh Hoan chọn cách kể một câu chuyện rất gần gũi: hãy “gắn tuổi cho cây”, để mỗi gốc cây trong vườn trở thành một nhân chứng của thời gian và một tài sản văn hóa của nhà vườn. Ảnh: Kim Anh |
Giữa hàng trăm gốc măng cụt cổ thụ của ông Nguyễn Văn Tấn ở ấp Xẻo Cao, điều khiến nhiều người chú ý không phải là những chùm quả đang vào mùa, mà là những tấm biển ghi thông tin được treo trên thân cây. Mỗi cây đều có “lý lịch” riêng, từ tuổi đời, nguồn gốc đến những câu chuyện gắn với người trồng và lịch sử hình thành khu vườn.
Ý tưởng này được ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, chia sẻ trong buổi gặp gỡ nông dân tại hội nghị chuyên đề về chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp do Hội Nông dân TP. Cần Thơ tổ chức.
Theo đó, những cây lâu năm trong vườn sẽ được khảo sát, xác định tuổi, gắn biển thông tin và mã QR. Khi quét mã, du khách có thể tìm hiểu về lịch sử của cây, quá trình chăm sóc, những thế hệ đã gìn giữ khu vườn cũng như các giá trị văn hóa gắn với địa phương.
Thoạt nhìn, đây chỉ là một chi tiết nhỏ. Nhưng đằng sau đó là một cách tiếp cận hoàn toàn khác về giá trị nông sản.
Ông Nguyễn Văn Tấn cho biết gia đình hiện sở hữu hơn 200 gốc măng cụt trên 45 năm tuổi. Nhiều cây được nhân giống từ hai cây măng cụt hơn 100 năm tuổi do ông ngoại và cha ông để lại.
Trong nhiều năm, khu vườn chủ yếu tạo thu nhập từ bán trái cây. Nhờ canh tác hữu cơ, sản lượng duy trì khoảng 15 tấn mỗi năm, mang lại lợi nhuận hàng trăm triệu đồng. Tuy nhiên, ông nhận thấy ngày càng nhiều du khách không chỉ muốn mua trái cây mà còn muốn tìm hiểu cuộc sống nhà vườn, lịch sử vùng đất và những câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm.
 |
| Ông Nguyễn Văn Tấn cho biết gia đình hiện sở hữu hơn 200 gốc măng cụt trên 45 năm tuổi. Nhiều cây được nhân giống từ hai cây măng cụt hơn 100 năm tuổi do ông ngoại và cha ông để lại. |
Từ năm 2023, gia đình bắt đầu phát triển du lịch sinh thái. Khách đến vườn được tham quan, thưởng thức trái cây, trải nghiệm làm vườn và nghe kể chuyện về những cây măng cụt đã tồn tại qua nhiều thế hệ.
“Du khách rất thích thú khi biết cây này bao nhiêu tuổi, ai là người trồng đầu tiên, vì sao vẫn được giữ lại đến hôm nay. Lúc đó cây không còn đơn thuần là cây ăn trái nữa mà trở thành một câu chuyện”, ông Tấn chia sẻ.
Chính vì vậy, việc “gắn tuổi cho cây” được xem là bước tiếp theo để gia tăng trải nghiệm cho du khách và nâng cao giá trị của khu vườn.
Một cây măng cụt 50 năm tuổi có thể không cho nhiều trái hơn cây 10 năm tuổi, nhưng giá trị cảm xúc và văn hóa mà nó mang lại lại hoàn toàn khác. Đó là điều mà du lịch nông nghiệp hiện đại đang hướng tới.
Ý tưởng “gắn tuổi cho cây” cũng phản ánh triết lý mà ông Lê Minh Hoan đã kiên trì chia sẻ với nông dân nhiều năm qua: nông nghiệp không chỉ là sản xuất mà còn là kể chuyện.
Từ thời còn là lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp đến khi giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ông thường xuyên nhắc đến việc xây dựng thương hiệu cho nông sản bằng những giá trị vô hình như lịch sử, văn hóa, con người và bản sắc địa phương.
Tại nhiều địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long như Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ hay An Giang, ông đã tham gia các diễn đàn, tọa đàm với nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để chia sẻ về chuyển đổi từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp.
 |
| Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan gắn tuổi cho cây nhãn 45 năm tuổi của gia đình ông Huỳnh Nhất Trí ở Vĩnh Long. Ảnh: Nguyễn Hành |
Theo ông, nếu chỉ bán nông sản thô, người nông dân rất dễ bị cuốn vào vòng xoáy cạnh tranh về giá. Ngược lại, khi sản phẩm được gắn với một câu chuyện riêng, giá trị sẽ được nâng lên đáng kể.
Đó có thể là lịch sử của một giống cây, hành trình gìn giữ nghề truyền thống của một gia đình, phương thức canh tác thân thiện với môi trường hay những nét văn hóa đặc trưng của địa phương.
Trong cách tiếp cận ấy, “gắn tuổi cho cây” chính là một hình thức kể chuyện bằng ngôn ngữ của nông nghiệp.
Một cây cổ thụ không còn là một đơn vị sản xuất đơn thuần mà trở thành nhân chứng của thời gian, lưu giữ ký ức của nhiều thế hệ. Khi câu chuyện ấy được kể một cách bài bản thông qua biển thông tin, mã QR hay hoạt động trải nghiệm, giá trị của sản phẩm cũng thay đổi.
Tại buổi gặp gỡ với nông dân Cần Thơ, ông Lê Minh Hoan tiếp tục nhấn mạnh quan điểm quen thuộc của mình:
“Bán nông sản chỉ khá, bán luôn người nông dân tạo ra nông sản đó mới giàu.”
Theo ông, người tiêu dùng ngày nay không chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm mà còn muốn biết ai là người làm ra sản phẩm đó, được sản xuất như thế nào và mang trong mình những giá trị gì.
Khách hàng không chỉ mua một trái măng cụt. Họ mua sự tin tưởng, cảm xúc và trải nghiệm.
Đó cũng là lý do nhiều mô hình du lịch nông nghiệp đang phát triển theo hướng để du khách gặp gỡ người nông dân, tham quan vườn cây, trực tiếp nghe kể về quá trình sản xuất thay vì chỉ mua sản phẩm đóng gói.
Trong bối cảnh nông nghiệp phải đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, việc tạo ra những giá trị khác biệt trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
 |
| Ở một số nước nông nghiệp tiên tiến, nông sản dư thừa khi cung vượt hơn cầu, nông dân làm than từ trái cây thay vì đổ đi. |
Theo lãnh đạo địa phương, thách thức lớn nhất hiện nay không phải là kỹ thuật sản xuất mà là thay đổi tư duy của người dân. Nhiều nông dân vẫn quen với cách làm truyền thống, tập trung vào sản lượng thay vì giá trị gia tăng.
Bởi vậy, việc tổ chức các buổi trao đổi ngay tại mô hình thực tế được đánh giá là cách tiếp cận hiệu quả. Người dân được tận mắt chứng kiến những ý tưởng mới, được đối thoại trực tiếp và nhìn thấy cơ hội phát triển ngay trên chính khu vườn của mình.
Từ những tấm biển ghi tuổi cây trong một vườn măng cụt ở Thạnh Xuân, một câu chuyện lớn hơn đang được mở ra. Đó là hành trình biến nông sản thành sản phẩm văn hóa, biến khu vườn thành điểm đến trải nghiệm và biến người nông dân thành người kể chuyện cho chính vùng đất của mình.
Khi ấy, giá trị của một cây măng cụt không chỉ được tính bằng số kilogram trái thu hoạch mỗi năm, mà còn bằng những ký ức, câu chuyện và bản sắc mà nó lưu giữ qua thời gian. Và đó cũng chính là tinh thần của kinh tế nông nghiệp mà ông Lê Minh Hoan nhiều năm qua vẫn không ngừng lan tỏa đến các vùng quê Nam Bộ.
