Từ những cây đàn hương trắng Ấn Độ được trồng cách đây sáu năm, chị Lê Thị Phương đang từng bước xây dựng mô hình kinh tế nông nghiệp kết hợp tại phường Hải Vân, TP. Đà Nẵng. Dưới tán rừng xanh mát, đàn hương sinh trưởng cùng các loại cây dược liệu, đàn gà được chăm sóc bằng thức ăn phối trộn thảo dược, mở ra hướng khai thác giá trị từ đất rừng theo cách đa dạng và bền vững.
Sáu năm vun trồng “vàng xanh” dưới tán rừng
 |
| Chị Lê Thị Phương và vườn đàn hương 6 năm tuổi. |
Giữa không gian xanh mát của vùng đất Hải Vân, vườn đàn hương của chị Lê Thị Phương hiện lên như một khoảng xanh đầy sức sống. Những cây đàn hương trắng Ấn Độ sáu năm tuổi đang phát triển dưới bóng một cây trâm cổ thụ. Cây trâm ấy đã hiện diện từ lâu trong khu rừng, lặng lẽ chứng kiến từng ngày vườn đàn hương hình thành, bén rễ và lớn lên.
Sự hiện diện của cây cổ thụ không chỉ tạo nên nét riêng cho khu vườn mà còn gợi lên câu chuyện về sự tiếp nối giữa những giá trị lâu đời của rừng và hướng phát triển kinh tế nông nghiệp mới. Dưới bóng cây trâm, những hàng đàn hương xanh tốt đang từng ngày tích lũy sinh trưởng, chờ đợi thời điểm cho giá trị kinh tế cao nhất.
 |
| Dưới bóng cây trâm cổ thụ. |
Đàn hương trắng Ấn Độ, có tên khoa học Santalum album L., từ lâu được biết đến là loài cây có giá trị trong lĩnh vực gỗ quý, tinh dầu, mỹ phẩm và thủ công mỹ nghệ. Nhờ khả năng khai thác nhiều bộ phận khác nhau, loài cây này thường được ví như “vàng xanh” hay “cây triệu đô”.
Tuy nhiên, giá trị của đàn hương không đến trong ngày một ngày hai. Để hình thành lõi gỗ có chất lượng, cây cần nhiều năm sinh trưởng và được chăm sóc phù hợp. Với vườn đàn hương đã bước sang năm thứ sáu, chị Phương vẫn đang ở giai đoạn tiếp tục nuôi dưỡng cây, hướng tới mục tiêu khai thác giá trị lâu dài. Đó cũng là một lựa chọn đòi hỏi sự kiên trì của người trồng: chấp nhận đầu tư thời gian, công sức trước mắt để kỳ vọng vào nguồn thu trong tương lai.
Được biết, sau khoảng 12–15 năm sinh trưởng, tùy điều kiện trồng, chăm sóc và đặc điểm từng cây, đàn hương có thể hình thành lõi gỗ có giá trị thương mại. Một số ước tính trong ngành cho rằng mỗi cây có thể cho khoảng 20–25 kg lõi gỗ, song sản lượng thực tế phụ thuộc đáng kể vào tuổi cây, điều kiện sinh trưởng và chất lượng gỗ.
Lấy ngắn nuôi dài, tận dụng từng khoảng xanh
 |
| Thu hái thảo dược. |
Trong khi chờ đàn hương trưởng thành, chị Phương không để đất dưới tán cây trở thành khoảng trống. Chị tận dụng diện tích phù hợp để trồng thêm các loại cây dược liệu như lá lốt, ngải cứu, đinh lăng… Những loại cây này có thời gian thu hoạch ngắn hơn, tạo nguồn thu bổ sung trong quá trình chờ cây đàn hương tích lũy giá trị.
Cách làm ấy thể hiện tư duy kết hợp nhiều tầng sản xuất trên cùng một diện tích. Thay vì chỉ trông chờ vào một loại cây có chu kỳ sinh trưởng dài, người trồng chủ động đa dạng hóa sản phẩm, khai thác những khoảng đất và điều kiện sinh thái phù hợp để tăng hiệu quả sử dụng đất.
Bên cạnh trồng trọt, chị Phương còn kết hợp chăn nuôi gà, sử dụng thức ăn có phối trộn thảo dược. Đây là hướng làm nhằm đa dạng hóa nguồn thu, tận dụng thêm lợi thế của mô hình vườn kết hợp.
 |
| Chăm sóc đàn gà bằng thức ăn thảo dược có trong vườn. |
Từ cây đàn hương dài ngày đến những luống dược liệu và đàn gà, các hoạt động sản xuất được bố trí theo hướng bổ trợ cho nhau. Nguồn thu từ cây trồng ngắn ngày và chăn nuôi có thể giúp người làm vườn duy trì hoạt động sản xuất trong lúc chờ cây chủ lực đạt độ tuổi khai thác.
Giữ màu xanh hôm nay, hướng tới giá trị ngày mai
Nhìn vườn đàn hương sáu năm tuổi xanh tốt dưới bóng cây trâm cổ thụ, có thể thấy phía sau những thân cây đang lớn là một hành trình đầu tư dài hơi. Người trồng không chỉ chăm sóc một loại cây lấy gỗ quý mà còn phải tính toán cách tổ chức sản xuất để có nguồn thu trong những năm chờ đợi.
 |
| Một góc vườn thảo dược. |
Với chị Lê Thị Phương, việc kết hợp đàn hương với cây dược liệu và chăn nuôi gà là cách tận dụng những lợi thế sẵn có, giảm sự phụ thuộc vào một nguồn thu duy nhất. Mô hình này mở ra một hướng tiếp cận đáng quan tâm đối với kinh tế vườn, nơi cây dài ngày giữ vai trò chủ lực, còn các hoạt động sản xuất khác góp phần duy trì dòng thu nhập.
Dẫu chặng đường phía trước vẫn cần thời gian và những tính toán thận trọng, khu vườn ở Hải Vân đã mang một ý nghĩa riêng: giữa không gian rừng xanh, một hướng làm kinh tế đang được vun đắp từng ngày. Cây trâm cổ thụ vẫn đứng đó, tỏa bóng xuống những hàng đàn hương đang lớn. Một bên là dấu tích của thời gian, một bên là kỳ vọng về tương lai. Giữa hai sắc xanh ấy, câu chuyện của khu vườn không chỉ là câu chuyện về “vàng xanh”, mà còn là hành trình tìm cách sống cùng thiên nhiên, khai thác hợp lý tiềm năng đất đai và kiên trì xây dựng giá trị bằng rất nhiều năm tháng mới có thể đơm hoa kết trái.
| Trong đời sống, gỗ đàn hương nổi tiếng nhờ hương thơm đặc trưng, màu sắc ấm và khả năng ứng dụng trong chế tác đồ thủ công mỹ nghệ. Những sản phẩm như tượng, tràng hạt, vòng tay và đồ trang trí thường được người tiêu dùng ưa chuộng bởi vẻ đẹp tự nhiên cùng mùi hương riêng biệt. Tinh dầu đàn hương cũng là nguyên liệu có giá trị trong ngành nước hoa và mỹ phẩm cao cấp. Hương thơm ấm, ngọt, lưu lại lâu trên da giúp loại tinh dầu này trở thành một thành phần được quan tâm trong nhiều dòng sản phẩm tạo hương. Bên cạnh giá trị thương mại, đàn hương còn gắn với những ý nghĩa văn hóa và tâm linh tại một số quốc gia châu Á. Gỗ và hương đàn hương được sử dụng trong các nghi lễ tôn giáo, hoạt động thiền định và những sản phẩm mang ý nghĩa phong thủy. Ngoài ra, trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, đàn hương có lịch sử sử dụng trong y học cổ truyền… |
