Trước thiệt hại nặng nề do cá bớp chết hàng loạt, mô hình nuôi cá bè vẫu tại đặc khu Lý Sơn mở ra hướng đa dạng hóa đối tượng nuôi, giảm rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất cho người dân.
Đa dạng hóa đối tượng nuôi, giảm thiểu rủi ro
Đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi hiện có khoảng 57 hộ nuôi cá lồng bè trên biển, chủ yếu là cá bớp. Nghề nuôi này tạo việc làm và thu nhập cho nhiều gia đình, nhưng đòi hỏi vốn đầu tư lớn cho lồng bè, con giống, thức ăn và công chăm sóc. Hiệu quả sản xuất cũng phụ thuộc nhiều vào thời tiết, môi trường nước và sức khỏe đàn cá.
Đầu tháng 4/2026, cá bớp nuôi lồng bè tại địa phương chết hàng loạt, gây thiệt hại hơn 148 tấn cá, với tổng giá trị ước tính trên 20 tỷ đồng. Sự cố khiến nhiều hộ mất nguồn thu, gặp khó khăn về vốn để khôi phục sản xuất.
Trước tình hình đó, việc đa dạng hóa đối tượng nuôi được xác định là giải pháp cần thiết nhằm giảm phụ thuộc vào cá bớp. Tháng 7/2026, Lý Sơn triển khai mô hình liên kết nuôi cá bè vẫu, tạo thêm cơ hội sinh kế và giúp người dân từng bước giảm thiểu rủi ro.
Theo mô hình, 26 hộ nuôi được hỗ trợ tổng cộng 52.000 con cá bè vẫu giống, bình quân khoảng 40 triệu đồng mỗi hộ. Con giống có kích cỡ từ 8cm trở lên, khỏe mạnh, đồng đều và có nguồn gốc rõ ràng. Người dân đồng thời được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, quản lý môi trường nước và theo dõi sức khỏe đàn cá.
 |
| Nghề nuôi cá lồng bè tạo sinh kế và thu nhập cho nhiều hộ dân tại đặc khu Lý Sơn. Ảnh: Lê Khánh. |
Mô hình kéo dài 10 tháng, đặt mục tiêu đạt sản lượng khoảng 23,31 tấn cá thương phẩm.
Gia đình anh Bùi Thế Vinh, ở thôn Tây An Hải, là một trong những hộ tham gia mô hình. Sau đợt cá bớp chết hàng loạt, gia đình anh cũng chịu ảnh hưởng, trong khi nguồn vốn tái đầu tư hạn chế.
Anh Vinh cho biết, nuôi cá lồng bè là sinh kế chính của nhiều gia đình trên đảo nên dù gặp thiệt hại, người dân vẫn mong muốn tiếp tục gắn bó với nghề. Việc được hỗ trợ 1.900 con cá bè vẫu giống giúp gia đình giảm bớt chi phí ban đầu và có thêm điều kiện khôi phục sản xuất.
Theo anh Vinh, trước đây gia đình chủ yếu nuôi cá bớp nên khi xảy ra sự cố, thiệt hại rất lớn. Việc bổ sung cá bè vẫu giúp người nuôi có thể kết hợp nhiều đối tượng, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào một loại cá và giảm nguy cơ mất trắng khi gặp bất lợi.
Không chỉ hỗ trợ con giống, mô hình còn chú trọng chuyển giao kỹ thuật nhằm giúp người dân chủ động hơn trong quá trình nuôi.
Anh Lê Tiến Hưng, ở thôn Tây An Hải, cho biết đây là lần đầu gia đình nuôi cá bè vẫu. Qua các buổi tập huấn, anh được hướng dẫn cách thả giống, chăm sóc, phòng bệnh và theo dõi sức khỏe đàn cá. Những kiến thức này giúp gia đình tự tin hơn khi tiếp cận đối tượng nuôi mới, đồng thời biết cách phát hiện và xử lý sớm các dấu hiệu bất thường.
Kết nối sản xuất với tiêu thụ sản phẩm
Theo Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công đặc khu Lý Sơn, mô hình được triển khai theo chuỗi liên kết từ cung ứng đầu vào, chuyển giao kỹ thuật đến tiêu thụ sản phẩm. Người dân trực tiếp tổ chức nuôi và đối ứng một phần chi phí thức ăn, thuốc, chế phẩm sinh học; doanh nghiệp tham gia cung ứng giống, hỗ trợ kỹ thuật và liên kết thu mua cá thương phẩm.
Cách làm này hướng tới tháo gỡ những khó khăn về vốn, kỹ thuật và đầu ra mà người nuôi thường gặp phải. Khi các khâu được kết nối, người dân có điều kiện tổ chức sản xuất theo quy trình, còn doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kiểm soát chất lượng và nguồn cung nguyên liệu.
 |
| Cá bè vẫu giống được kiểm tra kỹ lưỡng, bảo đảm khỏe mạnh, đồng đều, dài từ 8cm và có nguồn gốc rõ ràng trước khi cấp cho người dân. Ảnh: Lê Khánh. |
Ông Trương Đình Nho, Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công đặc khu Lý Sơn, cho biết người dân địa phương lâu nay chủ yếu nuôi cá bớp. Tuy nhiên, vào mùa mưa bão hoặc khi môi trường nước diễn biến bất lợi, đặc biệt là tình trạng thiếu oxy, cá dễ chết, gây thiệt hại lớn.
Do đó, địa phương định hướng chuyển đổi cơ cấu đối tượng nuôi, lựa chọn những loài có triển vọng thích nghi với điều kiện thời tiết và môi trường tại khu vực. Cá bè vẫu là một trong những đối tượng được xem xét phát triển.
Theo ông Nho, cơ sở để lựa chọn loài cá này là kết quả các mô hình nuôi thử nghiệm do Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Ngãi triển khai trong năm 2023 và 2024. Kết quả thực tế cho thấy cá bè vẫu có triển vọng phát triển tại địa phương, tạo cơ sở để cơ quan chuyên môn tiếp tục hướng dẫn người dân về đặc điểm sinh trưởng, kỹ thuật chăm sóc và khả năng thích nghi trước khi mở rộng sản xuất.
Ông Nho nhấn mạnh, để mô hình đạt hiệu quả, việc hỗ trợ không thể chỉ dừng ở khâu cung cấp con giống mà cần có sự đồng hành của cán bộ kỹ thuật và doanh nghiệp từ khi thả giống đến lúc thu hoạch. Khi đàn cá xuất hiện dấu hiệu bất thường, người nuôi cần được hướng dẫn xử lý kịp thời để hạn chế thiệt hại.
Bên cạnh đó, liên kết thu mua đóng vai trò quan trọng trong việc tạo đầu ra ổn định, giúp người dân chủ động tính toán chi phí và hiệu quả kinh tế.
Việc phát triển mô hình nuôi cá bè vẫu tại Lý Sơn không chỉ góp phần đa dạng hóa đối tượng thủy sản mà còn mở ra hướng tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết. Tuy nhiên, hiệu quả lâu dài vẫn cần được đánh giá qua quá trình nuôi thực tế, khả năng thích nghi của cá, chi phí đầu tư và thị trường tiêu thụ. Đây sẽ là cơ sở để địa phương xem xét nhân rộng mô hình, từng bước nâng cao tính bền vững cho nghề nuôi cá lồng bè trên đảo.
