Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam vừa có Công văn số 229/CITES ngày 25/9/2026 phúc đáp Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực 1, làm rõ việc áp dụng quy định CITES đối với một số lô hoa Lan Hồ điệp lai tạo nhân tạo (Phalaenopsis hybrids). Nội dung văn bản là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý và các đơn vị xuất, nhập khẩu hiểu và thực hiện thống nhất đối với các trường hợp hoa lan nhân giống nhân tạo đủ điều kiện miễn trừ theo quy định của CITES.
 |
| Tỉnh Lâm Đồng hiện nay có khoảng 50 doanh nghiệp sản xuất hoa lan hồ điệp, tạo công ăn việc làm cho hàng nghìn người lao động mỗi năm. Ảnh: Văn Long. |
Thời gian qua, một số doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh hoa lan, trong đó có các đơn vị thuộc Hiệp hội Hoa Đà Lạt, phản ánh gặp khó khăn trong quá trình nhập khẩu giống Lan Hồ điệp lai tạo nhân tạo từ Đài Loan, Trung Quốc, Hà Lan và một số thị trường khác.
Vướng mắc chủ yếu xuất phát từ việc xác định lô hàng nào thuộc phạm vi điều chỉnh của Công ước CITES, lô hàng nào là mẫu vật nhân giống nhân tạo đủ điều kiện được miễn trừ và loại giấy tờ doanh nghiệp cần xuất trình khi làm thủ tục nhập khẩu.
CITES Việt Nam chính thức làm rõ trường hợp Lan Hồ điệp lai tạo
Ngày 25/9/2026, Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam thuộc Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đã ban hành Công văn số 229/CITES, về việc phúc đáp Văn bản số 1215/CKKV1-HHNK của Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực 1.
Theo Công văn số 229/CITES, sau khi nhận được Văn bản số 1215/CKKV1-HHNK ngày 14/9/2026 của Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực 1 – Chi cục Hải quan khu vực II liên quan đến giấy phép CITES, Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam đã gửi thư điện tử tham vấn Cơ quan quản lý CITES Đài Loan, Trung Quốc.
Trên cơ sở nội dung phúc đáp của phía Đài Loan, Trung Quốc, CITES Việt Nam cho biết:
“Các lô hàng thuộc hai giấy phép CITES (số FTS515W0054745 và FTS515W0054632) đủ điều kiện được miễn trừ yêu cầu về giấy phép CITES theo Chú giải P3, do đây là các mẫu vật lan lai tạo nhân tạo (Phalaenopsis hybrids) đáp ứng các tiêu chí miễn trừ.”
Đồng thời, phía Cơ quan quản lý CITES Đài Loan, Trung Quốc cũng thông tin rằng các giấy phép nói trên được cấp theo yêu cầu của đơn vị nhập khẩu tại Việt Nam nhằm phục vụ việc tuân thủ các quy định liên quan tại Việt Nam.
Từ nội dung này, Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam đã thông tin đến Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực 1 để thực hiện theo quy định.
Phân biệt nguồn gốc nhân tạo và điều kiện miễn trừ
Nội dung Công văn số 229/CITES có ý nghĩa quan trọng đối với các doanh nghiệp xuất, nhập khẩu hoa lan, bởi trên thực tế cần phân biệt rõ hai vấn đề.
Thứ nhất là nguồn gốc của mẫu vật. Một cây lan có thể được xác định là có nguồn gốc nhân giống nhân tạo, thay vì khai thác trực tiếp từ tự nhiên.
Thứ hai là điều kiện để được miễn trừ khỏi yêu cầu về giấy phép CITES. Không phải trong mọi trường hợp, chỉ cần xác định cây có nguồn gốc nhân tạo thì mặc nhiên được miễn các thủ tục CITES. Lô hàng vẫn cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện tương ứng theo các chú giải áp dụng của Công ước.
Đối với các mẫu vật lai nhân giống nhân tạo thuộc một số chi lan, trong đó có Phalaenopsis, Chú giải P3 quy định những trường hợp cụ thể có thể không thuộc phạm vi điều chỉnh của Công ước khi đáp ứng đủ điều kiện nhận diện, đóng gói, số lượng, tính đồng đều và các yêu cầu liên quan.
Vì vậy, doanh nghiệp khi xuất, nhập khẩu hoa lan nhân tạo cần chủ động xác định rõ giống, nguồn gốc, hình thức nhân giống, tình trạng cây và các điều kiện của từng lô hàng để lựa chọn hồ sơ phù hợp.
Giảm thủ tục không cần thiết đối với lô hàng đủ điều kiện
Việc CITES Việt Nam xác nhận hai lô Lan Hồ điệp lai tạo nhân tạo nêu tại Công văn số 229/CITES đủ điều kiện miễn trừ theo P3 góp phần làm rõ cách áp dụng Công ước trong thực tế.
Đây cũng là căn cứ để hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải thực hiện thêm những thủ tục không cần thiết đối với các lô hàng thực tế đã đáp ứng đầy đủ điều kiện miễn trừ.
Đối với ngành hoa, cây cảnh, yếu tố thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cây giống, cây sống và vật liệu nhân giống có yêu cầu nghiêm ngặt về nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm và thời gian vận chuyển. Nếu quá trình thông quan kéo dài do cách hiểu và áp dụng quy định chưa thống nhất, doanh nghiệp không chỉ phát sinh thêm chi phí lưu kho, lưu bãi mà chất lượng cây giống cũng có thể bị ảnh hưởng.
Do đó, việc thống nhất cách nhận diện và xử lý đối với hoa lan lai tạo nhân tạo sẽ giúp vừa đảm bảo yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại hợp pháp.
Các đơn vị xuất, nhập khẩu cần lưu ý gì?
| Từ nội dung Công văn số 229/CITES và các quy định hiện hành của Công ước, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất, nhập khẩu hoa lan cần đặc biệt lưu ý một số vấn đề: - Xác định chính xác tên khoa học, giống và nguồn gốc của mẫu vật; - Làm rõ cây thuộc nguồn nhân giống nhân tạo hay có nguồn gốc từ tự nhiên; - Đối chiếu các điều kiện miễn trừ theo P3 hoặc quy định liên quan đối với từng dạng mẫu vật; - Chuẩn bị đầy đủ chứng từ của nhà sản xuất, nhà xuất khẩu và cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu khi cần thiết; - Không đồng nhất một cách máy móc khái niệm “nhân giống nhân tạo” với “đương nhiên được miễn giấy phép CITES”; - Trường hợp lô hàng đáp ứng đầy đủ điều kiện miễn trừ thì cần áp dụng đúng cơ chế miễn trừ theo quy định của Công ước. |
Việc chuẩn hóa hồ sơ ngay từ khâu ký hợp đồng và chuẩn bị hàng hóa sẽ giúp doanh nghiệp giảm đáng kể nguy cơ phát sinh vướng mắc khi hàng đến cửa khẩu.
Quản lý chặt nguồn tự nhiên, tạo thuận lợi cho nhân giống hợp pháp
Tinh thần của Công ước CITES là kiểm soát hoạt động thương mại quốc tế nhằm bảo đảm việc mua bán các loài động, thực vật không đe dọa sự tồn tại của chúng trong tự nhiên.
Đối với ngành hoa lan, điều này đồng nghĩa với việc phải kiểm soát nghiêm các trường hợp khai thác trái phép nguồn gen và mẫu vật từ tự nhiên, nhưng đồng thời cũng cần tạo điều kiện cho hoạt động nhân giống nhân tạo, nuôi cấy mô, lai tạo giống và thương mại hợp pháp.
Việc thực hiện đúng các cơ chế miễn trừ của CITES có thể tạo điều kiện để các doanh nghiệp chủ động nhập khẩu nguồn giống phục vụ sản xuất, nghiên cứu và lai tạo, đồng thời mở rộng khả năng xuất khẩu các sản phẩm hoa, cây cảnh có giá trị cao.
Về lâu dài, Việt Nam cần hướng tới một chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ bảo tồn nguồn gen – nghiên cứu – nuôi cấy mô – lai tạo giống – nhân giống nhân tạo – sản xuất thương mại – xây dựng thương hiệu – xuất khẩu, thay vì chỉ phụ thuộc vào nguồn giống nhập khẩu.
Công văn số 229/CITES ngày 25/9/2026 vì vậy không chỉ tháo gỡ một trường hợp cụ thể tại cửa khẩu, mà còn góp phần làm rõ nguyên tắc áp dụng CITES đối với hoa lan lai tạo nhân tạo, tạo cơ sở để cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp thực hiện thống nhất hơn trong thời gian tới.
Quản lý chặt nguồn khai thác từ tự nhiên, đồng thời tạo thuận lợi cho nguồn nhân giống nhân tạo hợp pháp chính là hướng đi cần thiết để vừa bảo tồn đa dạng sinh học, vừa phát huy giá trị kinh tế của ngành Hoa – Cây cảnh Việt Nam.
