Quảng Ninh đang đứng trước một dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt trong tiến trình phát triển. Từ một tỉnh biên giới, biển đảo giàu truyền thống, Quảng Ninh đang được Quốc hội xem xét thành lập thành phố trực thuộc Trung ương, dự kiến nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Nhưng phía sau danh xưng mới là một câu hỏi lớn hơn: Quảng Ninh sẽ phát triển như thế nào để xứng đáng với vị thế mới, biến lợi thế thành năng lực cạnh tranh và tạo dựng một cực tăng trưởng mới có tầm vóc quốc gia, khu vực?
Từ khát vọng của Vùng mỏ đến một vị thế mới
Có những sự kiện chỉ làm thay đổi tên gọi hành chính. Nhưng cũng có những sự kiện mở ra một chu kỳ phát triển mới. Việc thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương thuộc về trường hợp thứ hai.
Ngày 27/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 202/NQ-CP, thông qua hồ sơ Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương để hoàn thiện trình Quốc hội. Tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Chính phủ đã trình Đề án; Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành và kiến nghị Quốc hội thông qua. Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, quyết định, với thời điểm dự kiến nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/9/2026.
 |
Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh nhìn từ trên cao. |
Theo hồ sơ Chính phủ trình Quốc hội, thành phố Quảng Ninh được thành lập trên cơ sở giữ nguyên diện tích tự nhiên, quy mô dân số và số đơn vị hành chính cấp xã hiện có. Sau khi thành lập, thành phố có 6.231,27 km² diện tích tự nhiên, dân số 1.523.400 người và 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu. Quảng Ninh đã đáp ứng đầy đủ 7/7 tiêu chuẩn và 5/5 điều kiện theo quy định để thành lập thành phố trực thuộc Trung ương.
Đây không phải là một kết quả ngẫu nhiên. Đó là kết quả của một quá trình nhiều năm đổi mới tư duy, cải cách hành chính, đầu tư hạ tầng, tái cấu trúc nền kinh tế và chủ động hội nhập. Và sâu xa hơn, đó là kết quả của một khát vọng phát triển đã được hun đúc từ vùng đất mà Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhiều lần về thăm, căn dặn cán bộ, công nhân và nhân dân Vùng mỏ. Từ “Kỷ luật và Đồng tâm”, Quảng Ninh đã đi một chặng đường dài để hôm nay đứng trước cơ hội trở thành một thành phố - vùng đặc biệt của Việt Nam.
Những con số nói lên một Quảng Ninh đang chuyển mình
Không khó để nhận thấy nền tảng kinh tế - xã hội của Quảng Ninh đã thay đổi căn bản. Năm 2025, GRDP của Quảng Ninh tăng 11,89%, mức cao nhất cả nước và cao nhất trong giai đoạn 2021-2025. Quy mô nền kinh tế đạt khoảng 368.445 tỷ đồng, GRDP bình quân đầu người khoảng 10.402 USD. Đáng chú ý hơn là chất lượng chuyển dịch cơ cấu. Khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm 46,18%, trong khi dịch vụ và thuế sản phẩm chiếm 49,19%; nông, lâm nghiệp và thủy sản còn 4,63%. Công nghiệp chế biến, chế tạo năm 2025 tăng tới 33,69%, tiếp tục khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng mới. Du lịch cũng đang tạo nên một hệ sinh thái kinh tế có sức lan tỏa lớn. Năm 2025, Quảng Ninh đón khoảng 21,28 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt trên 57.000 tỷ đồng, tăng 22,46%; du lịch đóng góp trên 50% vào tăng trưởng GRDP.
Những con số ấy cho thấy Quảng Ninh đã không còn là một nền kinh tế chỉ dựa vào than và khai khoáng.
Nhưng đó mới chỉ là nền tảng. Bước vào giai đoạn thành phố trực thuộc Trung ương, yêu cầu đặt ra không phải là duy trì những gì đã có, mà phải tạo ra một mô hình tăng trưởng mới.
Một địa phương có cấu trúc phát triển đặc biệt
Điều làm nên sự khác biệt của Quảng Ninh không chỉ nằm ở quy mô kinh tế. Đó là vị trí địa - kinh tế, địa - chính trị đặc biệt.
Quảng Ninh là địa phương duy nhất của Việt Nam có cả biên giới trên đất liền và trên biển với Trung Quốc; có hệ thống cửa khẩu, cảng biển, đường cao tốc, sân bay quốc tế; có Vịnh Hạ Long, Vịnh Bái Tử Long, hệ thống đảo, vùng biển rộng lớn; có rừng, miền núi, biên giới, đô thị, khu công nghiệp và các trung tâm du lịch.
Trong cùng một không gian phát triển hiện hữu cả biên giới - biển đảo - đô thị - công nghiệp - nông nghiệp - rừng - di sản - cửa khẩu - cảng biển. Đó là một cấu trúc mà rất ít địa phương có được.
Sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, Quảng Ninh hiện có 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm các phường, xã và hai đặc khu Vân Đồn, Cô Tô. Nghị quyết số 1679/NQ-UBTVQH15 đã đưa 171 đơn vị hành chính cấp xã trước đây về một cấu trúc mới, tinh gọn hơn. Đây chính là một tiền đề quan trọng để tổ chức lại không gian phát triển.
Trong không gian mới ấy, phường Hạ Long, phường Bãi Cháy, phường Hồng Gai, phường Việt Hưng, phường Hoành Bồ; các phường Cẩm Phả, Cửa Ông, Mông Dương, Quang Hanh; các phường Uông Bí, Yên Tử, Mạo Khê, Đông Triều; các phường Quảng Yên, Đông Mai, Hà An, Liên Hòa; các phường Móng Cái 1, Móng Cái 2, Móng Cái 3; cùng các xã miền núi, biên giới và hai đặc khu Vân Đồn, Cô Tô không còn nên được nhìn như những không gian phát triển tách biệt.
Chúng cần được đặt trong một chỉnh thể kinh tế - đô thị - sinh thái - biển đảo - biên giới thống nhất. Đây chính là sự thay đổi căn bản về tư duy.
Thành phố Quảng Ninh không thể chỉ là “một đô thị lớn”
Nếu chỉ hiểu thành phố trực thuộc Trung ương là một đô thị mở rộng, chúng ta sẽ bỏ lỡ lợi thế lớn nhất của Quảng Ninh. Quảng Ninh cần được nhìn nhận như một thành phố - vùng đa trung tâm, trong đó mỗi không gian có chức năng riêng nhưng liên kết trong một hệ thống thống nhất.
Phường Hạ Long và các phường trung tâm có thể giữ vai trò hạt nhân về hành chính, dịch vụ, văn hóa và du lịch quốc tế.
Các phường Quảng Yên, Đông Mai, Liên Hòa, Hà An có lợi thế phát triển công nghiệp, cảng biển, logistics và đô thị công nghiệp.
Các phường Cẩm Phả, Cửa Ông, Mông Dương, Quang Hanh đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ từ không gian công nghiệp khai khoáng sang công nghiệp xanh, dịch vụ và đô thị sinh thái.
Các phường Uông Bí, Yên Tử, Đông Triều, Mạo Khê, An Sinh có thể hình thành không gian văn hóa - lịch sử, du lịch tâm linh, dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao và đô thị phía Tây.
Các phường Móng Cái 1, Móng Cái 2, Móng Cái 3 có vị trí đặc biệt để phát triển thương mại biên giới, logistics và kinh tế cửa khẩu.
Đặc khu Vân Đồn và đặc khu Cô Tô mở ra không gian phát triển kinh tế biển, du lịch cao cấp, dịch vụ quốc tế, nuôi biển công nghệ cao và bảo tồn hệ sinh thái.
Trong khi đó, các xã Bình Liêu, Hoành Mô, Lục Hồn, Hải Sơn, Hải Ninh, Ba Chẽ, Kỳ Thượng, Lương Minh, Quảng Đức, Cái Chiên... cần được đặt vào chiến lược phát triển kinh tế rừng, nông nghiệp sinh thái, dược liệu, chăn nuôi dưới tán rừng, kinh tế cộng đồng và bảo vệ biên giới, sinh thái.
Nếu kết nối được những không gian đó, Quảng Ninh sẽ không chỉ có một vài đô thị mạnh. Quảng Ninh sẽ có một mạng lưới phát triển mạnh.
Những quyết sách lớn đã mở đường
Con đường đi tới thành phố trực thuộc Trung ương không bắt đầu từ năm 2026.
Năm 2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 80/QĐ-TTg ngày 11/2/2023, phê duyệt Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Quy hoạch xác định Quảng Ninh trở thành tỉnh tiêu biểu của cả nước, cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc, trung tâm du lịch quốc tế, trung tâm kinh tế biển, cửa ngõ của Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ; phát triển đô thị bền vững theo mô hình tăng trưởng xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng.
Tiếp đó, Quyết định số 1279/QĐ-TTg ngày 1/11/2023 ban hành Kế hoạch thực hiện Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, tạo cơ sở để chuyển các định hướng quy hoạch thành chương trình, dự án và nguồn lực cụ thể. Đến Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025-2030, mục tiêu phát triển được nâng lên một tầm cao mới: tăng trưởng GRDP bình quân 12%/năm giai đoạn 2026-2030; GRDP bình quân đầu người đạt 20.000 USD vào năm 2030; kinh tế số chiếm 30% GRDP; TFP đóng góp trên 55%; tỷ lệ đô thị hóa trên 75%; tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo trên 18%. Đại hội cũng xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là những động lực chính của phát triển.
Như vậy, danh xưng thành phố trực thuộc Trung ương không đi trước khát vọng phát triển. Ngược lại, nó là sự tiếp nối của một quá trình chuẩn bị về quy hoạch, thể chế, hạ tầng, kinh tế và quản trị.
Nhưng danh xưng mới phải tạo ra giá trị mới
Đây là điều cần đặc biệt nhấn mạnh. Một địa phương có thể trở thành thành phố trực thuộc Trung ương về mặt pháp lý, nhưng chưa chắc đã trở thành một thành phố có năng lực cạnh tranh quốc tế.
Danh xưng chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là phải tạo ra một mô hình phát triển tương xứng. Quảng Ninh cần chuyển từ tư duy:“Quản lý một tỉnh lớn” sang “Quản trị một thành phố - vùng hiện đại”. Từ: khai thác lợi thế sang kiến tạo lợi thế. Từ: tăng trưởng dựa vào tài nguyên sang tăng trưởng dựa vào công nghệ, con người và đổi mới sáng tạo. Từ: phát triển từng địa bàn sang phát triển theo chuỗi giá trị và không gian liên kết. Và quan trọng nhất: từ mục tiêu làm cho Quảng Ninh giàu hơn sang mục tiêu làm cho Quảng Ninh giàu hơn, xanh hơn, thông minh hơn và đáng sống hơn.
Một nền kinh tế mới phải được xây dựng trên những động lực mới
 |
| Quy hoạch chung đến năm 2040, thành phố Hạ Long trở thành đô thị dịch vụ, du lịch văn minh, thân thiện, trung tâm dịch vụ - du lịch quốc gia mang tầm quốc tế |
Trong giai đoạn 2026-2030, Quảng Ninh đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân 12%/năm. Đây là mục tiêu rất cao, nhất là khi quy mô nền kinh tế đã đạt trên 368 nghìn tỷ đồng. Muốn duy trì tốc độ đó, không thể chỉ trông chờ vào các động lực truyền thống. Cần hình thành “bốn động lực tăng trưởng mới”.
Thứ nhất, kinh tế biển xanh: cảng biển, logistics, vận tải biển, nuôi biển công nghệ cao, chế biến thủy sản, du lịch biển đảo, dịch vụ hàng hải và kinh tế biển tuần hoàn.
Thứ hai, công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp xanh: chuyển từ lợi thế đất đai và tài nguyên sang lợi thế công nghệ, chuỗi cung ứng và năng suất.
Thứ ba, kinh tế số và đổi mới sáng tạo: biến dữ liệu thành tài nguyên mới, trí tuệ nhân tạo thành công cụ quản trị và khoa học công nghệ thành động lực tăng năng suất.
Thứ tư, kinh tế sinh thái: phát triển rừng, carbon, đa dạng sinh học, nông nghiệp sinh thái, dược liệu, du lịch cộng đồng và các giá trị tự nhiên theo hướng tạo sinh kế bền vững.
Định hướng này phù hợp với quan điểm của Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI: lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh làm động lực chính; đồng thời thúc đẩy kinh tế tư nhân, hội nhập quốc tế và nâng cao chất lượng quản trị phát triển.
Từ “cực tăng trưởng” đến “đầu tàu phát triển”
Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh đã xác định địa phương là một cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc. Nhưng khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh cần đặt ra một tham vọng lớn hơn: không chỉ là một cực tăng trưởng, mà trở thành một đầu tàu phát triển của quốc gia. Muốn vậy, Quảng Ninh phải kết nối mạnh hơn với Hà Nội, Hải Phòng, Lạng Sơn và các địa phương trong vùng Đồng bằng sông Hồng, đồng thời mở rộng không gian hợp tác với Trung Quốc và các thị trường quốc tế.
Trong cấu trúc ấy, Quảng Ninh có thể đảm nhận những vai trò đặc biệt: cửa ngõ quốc tế phía Đông Bắc; trung tâm kinh tế biển; trung tâm du lịch quốc tế; trung tâm logistics; trung tâm công nghiệp xanh; trung tâm đổi mới sáng tạo và một không gian sinh thái - di sản đặc sắc của quốc gia. Đó là vị thế hoàn toàn có cơ sở nếu được tổ chức bằng một chiến lược phát triển thống nhất.
Chính quyền 2 cấp – bước khởi đầu của một phương thức quản trị mới
Một trong những điều kiện quan trọng để Quảng Ninh bước vào giai đoạn mới là mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Từ ngày 1/7/2025, Quảng Ninh vận hành mô hình mới sau khi sắp xếp 171 đơn vị hành chính cấp xã thành 54 đơn vị, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu. Sau gần một năm, bộ máy cơ bản vận hành ổn định, thông suốt. Nhưng tinh thần của chính quyền 2 cấp không chỉ là giảm đầu mối. Đó phải là cơ hội để tái thiết phương thức quản trị. Chính quyền thành phố Quảng Ninh tương lai cần vận hành theo nguyên tắc: một dữ liệu – một quy trình – một trách nhiệm – một kết quả.
Mọi nguồn lực phải được phân bổ theo không gian phát triển. Mọi quyết sách phải được đánh giá bằng tác động đến người dân và doanh nghiệp. Mọi quy hoạch phải hướng đến dài hạn. Mọi dự án phải được đặt trong tổng thể sinh thái, hạ tầng và kinh tế của toàn thành phố. Đó mới là giá trị thực sự của một mô hình chính quyền tinh gọn.
Điều người dân chờ đợi không phải là một cái tên mới
Sau tất cả, người dân không sống bằng những danh xưng hành chính.
Người dân cần những con đường thuận tiện hơn, trường học tốt hơn, bệnh viện tốt hơn, môi trường trong lành hơn, việc làm có thu nhập cao hơn, dịch vụ công thuận tiện hơn và cơ hội phát triển công bằng hơn.
Doanh nghiệp cần thủ tục nhanh hơn, môi trường đầu tư minh bạch hơn, hạ tầng tốt hơn, chi phí logistics thấp hơn và khả năng tiếp cận thị trường rộng hơn.
Nhà đầu tư cần một chính quyền có năng lực kiến tạo.
Thanh niên cần một thành phố có cơ hội để lập nghiệp và sáng tạo.
Người dân miền núi, biên giới, hải đảo cần được hưởng thành quả phát triển không kém người dân ở các đô thị trung tâm.
Đó mới là thước đo của một thành phố trực thuộc Trung ương.
Một chương mới đang mở ra
Từ một tỉnh có nền công nghiệp khai khoáng, Quảng Ninh đã từng bước hình thành một cơ cấu kinh tế đa ngành.
Từ một địa phương nằm ở cực Đông Bắc, Quảng Ninh đang trở thành cửa ngõ kết nối Việt Nam với khu vực Đông Bắc Á.
Từ một địa phương có di sản thiên nhiên thế giới, Quảng Ninh đang hình thành một trung tâm du lịch quốc tế.
Và từ một tỉnh mạnh, Quảng Ninh đang đứng trước cơ hội trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.
Nhưng lịch sử không dừng lại ở ngày 1/9/2026. Ngày ấy, nếu nghị quyết được Quốc hội thông qua và có hiệu lực theo dự kiến, sẽ chỉ là một vạch mốc trên hành trình.
Điều lớn lao hơn phải bắt đầu từ sau vạch mốc ấy. Đó là kiến tạo một Quảng Ninh có một không gian phát triển mới, một mô hình tăng trưởng mới, một nền quản trị mới và một khát vọng mới.
Một Quảng Ninh mà ở đó biển trở thành động lực, rừng trở thành tài sản sinh thái, di sản trở thành nguồn lực văn hóa, biên giới trở thành không gian giao thương, công nghệ trở thành động lực năng suất và con người trở thành trung tâm của mọi chính sách. Nếu làm được điều đó, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ không chỉ là sự thay đổi về địa vị hành chính. Đó sẽ là sự chuyển mình về chất của một vùng đất. Từ Vùng mỏ anh hùng đến thành phố biển hiện đại. Từ một tỉnh mạnh đến một cực tăng trưởng mới của quốc gia.
Và từ những thành tựu đã có, Quảng Ninh có quyền đặt ra cho mình một khát vọng lớn hơn: Trở thành một thành phố - vùng xanh, thông minh, giàu bản sắc, có năng lực cạnh tranh quốc tế và là một trong những không gian phát triển năng động nhất của Việt Nam trong kỷ nguyên mới./.
