Từ lâu, làng Chuông (Thanh Oai, Hà Nội) được xem là cái nôi của nghề làm nón lá ở đồng bằng Bắc Bộ. Qua nhiều thế hệ, nghề không chỉ mang lại sinh kế mà còn góp phần tạo nên bản sắc riêng của một làng quê ven đô.
Chiếc nón lá, vốn là vật dụng quen thuộc che nắng che mưa, đã đi vào ca dao, hội hè, gắn với tà áo dài và những ký ức bình dị của người Việt. Câu ca “Muốn ăn cơm trắng cá trê, muốn đội nón tốt thì về làng Chuông” phần nào cho thấy danh tiếng lâu đời của làng nghề này.
Dù số hộ theo nghề đã giảm, nhưng nhịp làm nón vẫn hiện diện trong nhiều mái nhà. Tại cơ sở của nghệ nhân Tạ Thu Hương, những chiếc nón vẫn được làm hoàn toàn thủ công, giữ nguyên quy trình truyền thống qua nhiều công đoạn tỉ mỉ.
 |
| Cật nứa là nguyên liệu tạo nên các vòng nón. Mỗi chiếc nón làng Chuông có 16 vòng, gồm 15 vòng làm từ cật nứa và một vòng tre làm vành. |
Nguyên liệu chính là lá cọ được xử lý kỹ lưỡng. Lá tươi phải phơi qua nhiều nắng để giảm độ ẩm, sau đó “quay lá” để tăng độ mềm, rồi tiếp tục hong và sấy để đạt độ dẻo phù hợp. Khi hoàn thiện, lá chuyển sang màu sáng hoặc vàng nhạt, sẵn sàng đưa vào làm nón.
Khung nón – yếu tố quyết định dáng – được làm từ nan nứa, tạo thành 16 vành xếp đều từ đỉnh xuống. Công đoạn khâu lá đòi hỏi sự khéo léo cao, với từng mũi chỉ phải đều, kín, đảm bảo chiếc nón vừa đẹp mắt vừa bền chắc.
Theo nghệ nhân, một chiếc nón đạt chuẩn không chỉ có hình thức hài hòa mà còn phải nhẹ, chắc, đội thoải mái và sử dụng lâu dài. Đó là kết quả của kinh nghiệm tích lũy qua hàng chục năm gắn bó với nghề.
Chính sự bền bỉ của những người thợ đã giúp nón lá làng Chuông vượt qua nhiều biến động, tiếp tục tồn tại như một biểu tượng văn hóa quen thuộc.
Trong bối cảnh các sản phẩm công nghiệp dần thay thế vật dụng truyền thống, nón lá từng đứng trước nguy cơ mai một. Trước thực tế đó, làng Chuông đã chủ động chuyển hướng, đưa nghề gắn với du lịch trải nghiệm.
Những năm gần đây, nơi đây trở thành điểm đến thu hút du khách, đặc biệt là khách quốc tế. Không chỉ mua sản phẩm, du khách còn được trực tiếp tham gia vào quy trình làm nón, từ xếp lá đến khâu hoàn thiện.
Các tour trải nghiệm cho phép khách tự tay cầm kim, thử sức với những công đoạn cơ bản dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân. Những khoảnh khắc bỡ ngỡ nhưng đầy hào hứng của du khách đã tạo nên cầu nối sinh động giữa văn hóa Việt và bạn bè quốc tế.
Ngoài ra, hoạt động tô vẽ nón, sáng tạo sản phẩm lưu niệm cũng được phát triển, giúp tăng tính tương tác và giá trị trải nghiệm. Nhiều cơ sở đã chủ động thiết kế các dòng nón trang trí, nón lưu niệm phục vụ du lịch.
Đáng chú ý, sản phẩm nón lá của làng đã đạt chứng nhận OCOP, góp phần khẳng định chất lượng và uy tín trên thị trường. Đây được xem là “tấm vé thông hành” giúp sản phẩm làng nghề vươn xa hơn.
Chính quyền địa phương cũng đẩy mạnh các giải pháp hỗ trợ, từ quảng bá, xúc tiến thương mại đến nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch, tạo nền tảng để làng nghề phát triển bền vững.
