Phường An Nhơn Bắc (tỉnh Gia Lai) không chỉ được biết đến với không gian núi rừng đặc trưng của Tây Nguyên mà còn là nơi lưu giữ một nghề thủ công truyền thống có lịch sử lâu đời: nghề làm nón lá Gò Găng. Giữa nhịp sống hiện đại và sự cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp, làng nghề này vẫn âm thầm tồn tại, trở thành điểm tựa sinh kế và là một phần ký ức văn hóa của nhiều thế hệ người dân địa phương.
Theo người dân trong làng, nghề làm nón lá Gò Găng được truyền từ đời này sang đời khác, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt và lao động của cư dân nơi đây. Trong bối cảnh nhiều nghề thủ công truyền thống ở Tây Nguyên đứng trước nguy cơ mai một, nón lá Gò Găng vẫn được gìn giữ nhờ sự kiên trì của các nghệ nhân và cộng đồng thợ thủ công.
 |
| Quy trình làm nón lá Gò Găng đòi hỏi sự tỉ mỉ ở từng công đoạn. Ảnh: TTXVN. |
Với người Gia Lai, nón lá không chỉ là vật dụng che nắng, che mưa mà còn gắn liền với ký ức tuổi thơ, với những tháng ngày lao động vất vả nhưng đậm giá trị tinh thần. Dù từng trải qua nhiều giai đoạn khó khăn do biến động thị trường, giá nguyên liệu tăng cao và sự cạnh tranh từ sản phẩm sản xuất hàng loạt, nghề làm nón vẫn được duy trì nhờ “chất” riêng của sản phẩm – mềm mại, bền chắc và gần gũi với đời sống người Việt.
Quy trình làm nón lá Gò Găng đòi hỏi sự tỉ mỉ ở từng công đoạn. Nguyên liệu chủ yếu là những bẹ lá dừa già, được tuyển chọn kỹ lưỡng để đảm bảo độ dai và bền. Sau khi phơi khô, lá được bóc tách, lựa chọn những bẹ đẹp nhất, uốn cong và xếp thành các vòng nan tạo khung nón.
Công đoạn khâu được xem là “linh hồn” của chiếc nón. Những đường kim mũi chỉ nhỏ, đều tay, hoàn toàn thực hiện thủ công, quyết định hình dáng, độ bền và tính thẩm mỹ của sản phẩm. Sau khi hoàn thiện phần khâu, nón được quét sơn hoặc sáp nhằm chống ẩm, tăng độ bóng, rồi gắn quai để sử dụng trong sinh hoạt hằng ngày.
Bên cạnh các mẫu nón phục vụ nhu cầu thường nhật, nhiều nghệ nhân còn sáng tạo thêm các sản phẩm nón trang trí với hoa văn, họa tiết mang dấu ấn Tây Nguyên, đáp ứng thị hiếu của du khách và người sưu tầm đồ thủ công.
Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của du lịch, nón lá Gò Găng dần trở thành sản phẩm lưu niệm mang đậm bản sắc địa phương. Các sản phẩm xuất hiện tại nhiều cửa hàng thủ công mỹ nghệ, hội chợ triển lãm, được du khách lựa chọn làm quà tặng, góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa Gia Lai ra bên ngoài.
Đối với nhiều hộ gia đình ở phường An Nhơn Bắc, nghề làm nón đã trở thành nguồn thu nhập chính. Từ việc bán nón phục vụ sinh hoạt đến các đơn hàng phục vụ du lịch, sự kiện, người dân có thêm điều kiện cải thiện đời sống và đầu tư cho con cái học hành. Lớp trẻ trong làng được khuyến khích học nghề từ sớm, đồng thời tìm tòi, sáng tạo thêm mẫu mã phù hợp với nhu cầu thị trường.
Một số hộ gia đình liên kết sản xuất theo nhóm nhỏ, nhận đơn hàng số lượng lớn, kết nối với các cửa hàng quà tặng du lịch và nền tảng thương mại điện tử, giúp sản phẩm tiếp cận rộng rãi hơn với người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh.
Không chỉ mang giá trị kinh tế, nón lá Gò Găng còn giữ vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa địa phương. Chiếc nón xuất hiện trong nhiều lễ hội, sinh hoạt truyền thống của cộng đồng Kinh – Gia Rai, đồng thời được sử dụng như đạo cụ trong các chương trình biểu diễn văn hóa, góp phần tôn vinh nét mộc mạc, duyên dáng của người phụ nữ Việt.
Từ góc độ phát triển cộng đồng, làng nghề nón lá Gò Găng đang trở thành điểm đến trải nghiệm hấp dẫn đối với du khách yêu thích tìm hiểu văn hóa bản địa. Các hoạt động tham quan, trải nghiệm làm nón giúp du khách hiểu rõ hơn giá trị lao động thủ công và đời sống của người dân Tây Nguyên.
Để duy trì và phát huy nghề truyền thống, chính quyền địa phương phối hợp với các cơ quan văn hóa, xúc tiến thương mại tổ chức các lớp đào tạo, hỗ trợ thiết kế mẫu mã mới và kết nối thị trường. Việc tham gia các hội chợ nghề, sự kiện xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh mở ra thêm cơ hội quảng bá sản phẩm, học hỏi kinh nghiệm và mở rộng đầu ra cho người thợ.
Song song với đó, các hoạt động truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ thông qua trường học, câu lạc bộ văn hóa và du lịch cộng đồng cũng được chú trọng, góp phần bảo tồn giá trị truyền thống và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của làng nghề.
Giữa nhịp sống hiện đại, làng nón lá Gò Găng vẫn lặng lẽ giữ gìn tinh hoa thủ công, vừa thích ứng với thị trường, vừa bảo tồn bản sắc văn hóa – trở thành minh chứng cho sức sống bền bỉ của nghề truyền thống trên vùng đất Gia Lai.
