Làng Châu Khê, nay thuộc xã Đường An, thành phố Hải Phòng, có lịch sử hình thành từ thế kỷ XII với tên gọi ban đầu là Chu Xá Trang. Đây là vùng đất cổ nằm bên tả ngạn sông Cửu An, nơi sản sinh nhiều danh nhân và nghệ nhân kim hoàn có tiếng.
Dấu mốc quan trọng nhất của làng gắn với tên tuổi Thượng thư Bộ Lại Lưu Xuân Tín vào thế kỷ XV (1460–1497). Được triều đình giao trọng trách đúc bạc nén làm tiền tệ tại kinh thành Thăng Long, ông đưa người làng lên lập xưởng đúc, từ đó hình thành cộng đồng thợ Châu Khê tại khu vực phố Hàng Bạc, Hà Nội ngày nay. Với công lao khai mở đó, Lưu Xuân Tín được hậu thế suy tôn là Tổ nghề của làng.
Sang đầu thế kỷ XIX, khi triều Nguyễn chuyển việc đúc bạc vào kinh đô Huế, nhiều thợ Châu Khê vẫn ở lại Thăng Long, tiếp tục phát triển nghề chế tác trang sức. Cùng với thợ từ làng Định Công (Hà Nội) và Đồng Xâm (Hưng Yên), họ góp phần tạo nên phường kim hoàn sầm uất bậc nhất kinh thành.
 |
Trong lịch sử, sản phẩm vàng bạc Châu Khê không đơn thuần là vật dụng mà còn mang giá trị biểu tượng sâu sắc. Vương miện, cân đai, chén vàng, đĩa ngọc từng hiện diện trong không gian cung đình như những dấu hiệu phân định quyền lực và trật tự xã hội phong kiến.
Ở tầng lớp hoàng tộc và quý tộc, trang sức Châu Khê – từ trâm cài, vòng xuyến đến nhẫn ngọc, hoa tai – được ưa chuộng bởi kỹ thuật chế tác điêu luyện và thẩm mỹ tinh tế. Mỗi chi tiết trên từng sản phẩm đều phản ánh trình độ tay nghề cao và óc thẩm mỹ được trau dồi qua nhiều thế hệ.
Nghệ nhân Phạm Minh Tiến, người gắn bó nhiều năm với nghề vàng bạc Châu Khê, cho biết: sản phẩm của làng từ xưa đến nay luôn được phụ nữ đặc biệt yêu thích, bởi vẻ đẹp thanh mảnh, tinh tế – từ đôi hoa tai nhỏ đến sợi dây chuyền hay chiếc lắc tay với họa tiết hoa lá cách điệu.
Ngày nay, trang sức Châu Khê không chỉ là món đồ làm đẹp mà còn gắn bó với nhiều dấu mốc đời người – của hồi môn trong đám cưới, vật tích lũy cho tương lai, hay kỷ vật gia đình truyền qua nhiều thế hệ.
Bên cạnh dòng sản phẩm nữ trang với đường nét mềm mại, tinh tế, làng nghề cũng phát triển dòng trang sức nam mang phong cách mạnh mẽ hơn – kích thước lớn hơn, họa tiết rồng hoặc hình học uy nghi. Sự đa dạng này phản ánh khả năng thích ứng linh hoạt của nghề kim hoàn Châu Khê trước nhu cầu ngày càng phong phú của thị trường.
 |
Hiện nay, khoảng 98% hộ gia đình tại Châu Khê tham gia sản xuất kim hoàn, tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động địa phương. Các tổ chức nghề nghiệp của thợ kim hoàn tại địa phương và Hà Nội tiếp tục được duy trì, góp phần gắn kết cộng đồng và bảo tồn truyền thống nghề.
Từ sau Đổi mới năm 1986, làng nghề phát triển rõ rệt. Nhiều nghệ nhân được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam vinh danh; sản phẩm Châu Khê dần đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng không chỉ cho thị trường trong nước mà còn hướng tới xuất khẩu. Người thợ hôm nay không chỉ gìn giữ kỹ thuật cha ông mà còn chủ động đổi mới, nâng cao tay nghề để bắt kịp xu hướng của thị trường hiện đại.
Trong bối cảnh hội nhập, thách thức đặt ra không nhỏ: cạnh tranh từ hàng công nghiệp, thiếu hụt lao động trẻ kế nghề, áp lực về vốn và thương hiệu. Việc xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp nhằm bảo tồn và phát triển bền vững sẽ là yếu tố then chốt để làng nghề vàng bạc Châu Khê tiếp tục đứng vững và khẳng định vị thế trong giai đoạn phát triển mới.
