Từ ngày 26/9 đến 4/10, Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu năm 2026 diễn ra trong một bối cảnh đặc biệt khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đã được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa thế giới. Đây là mùa lễ hội đầu tiên trong vị thế mới, đặt ra những yêu cầu cao hơn trong bảo tồn, thực hành và phát huy các giá trị di sản.
 |
| Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu năm 2026 diễn ra trong một bối cảnh đặc biệt khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đã được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa thế giới. |
Không chỉ tiếp nối hệ thống nghi lễ được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ, lễ hội năm nay còn mở rộng không gian văn hóa, tăng cường ứng dụng công nghệ, kết nối du lịch, sản phẩm địa phương và hoạt động xúc tiến thương mại. Đặc biệt, chương trình khai hội sẽ công bố Bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, tạo hình ảnh chung cho quần thể di sản liên vùng.
Ngày 12/7/2025 trở thành dấu mốc đặc biệt đối với Côn Sơn - Kiếp Bạc khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa thế giới. Từ đây, những giá trị lịch sử, văn hóa, cảnh quan và đời sống tinh thần vốn được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ bước vào một không gian rộng lớn hơn, với sự quan tâm của công chúng trong nước và quốc tế.
 |
| Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa thế giới. - (Ảnh: Di tích chùa Côn Sơn) |
Trong tổng thể quần thể di sản, Côn Sơn - Kiếp Bạc mang những giá trị riêng, gắn với nhiều lớp lịch sử và văn hóa của dân tộc. Côn Sơn gắn với quá trình hình thành, phát triển và lan tỏa của Phật giáo Trúc Lâm, với Đệ tam tổ Huyền Quang cùng các danh nhân Trần Nguyên Đán, Nguyễn Trãi. Kiếp Bạc lại in đậm dấu ấn nhà Trần, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc.
Sự giao hòa giữa hai không gian Côn Sơn và Kiếp Bạc tạo nên một chỉnh thể giàu chiều sâu, nơi tín ngưỡng, lịch sử, tư tưởng, cảnh quan và đời sống cộng đồng đan xen. Những giá trị ấy không chỉ tồn tại trong di tích, di vật hay cảnh quan mà còn được thể hiện qua các lễ hội, nghi lễ và thực hành văn hóa được trao truyền liên tục.
Trong bối cảnh mới, việc tổ chức lễ hội vì thế không chỉ dừng ở việc duy trì một sinh hoạt văn hóa truyền thống. Đây còn là cơ hội để giới thiệu rộng hơn những giá trị của di sản, đồng thời tìm kiếm phương thức phù hợp để danh hiệu Di sản thế giới trở thành nguồn lực phục vụ bảo tồn, phát triển văn hóa và du lịch.
Điểm nhấn đặc biệt của Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc năm nay là chương trình khai hội, Lễ tưởng niệm 726 năm ngày mất Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và công bố Bộ nhận diện thương hiệu di sản thế giới vào ngày 26/9 tại Kiếp Bạc.
Bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới được Hải Phòng, Quảng Ninh và Bắc Ninh thống nhất lựa chọn, sử dụng, tạo hình ảnh chung cho quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc.
 |
| Bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc dự kiến được công bố trong đêm khai hội 26/9. - (Ảnh: Cổng Thông tin Điện tử TP Hải Phòng) |
Theo định hướng này, Bộ nhận diện không chỉ có ý nghĩa về mặt hình ảnh mà còn góp phần tạo nên một ngôn ngữ chung trong hoạt động truyền thông, quảng bá và giới thiệu quần thể di sản. Logo kết hợp hình ảnh hoa cúc trong lá bồ đề và các dải lá cúc cách điệu, được thể hiện bằng ngôn ngữ đồ họa đương đại. Ba giá trị cốt lõi được xác định là “Trí tuệ - Hòa hợp - Lan tỏa”.
Việc Hải Phòng, Quảng Ninh và Bắc Ninh cùng sử dụng một Bộ nhận diện chung thể hiện sự thống nhất trong cách nhận diện Di sản thế giới liên vùng. Những không gian vốn được nhìn nhận từ nhiều địa danh khác nhau có thể được giới thiệu như những thành tố của cùng một chỉnh thể di sản.
Đây cũng là một bước chuyển đáng chú ý trong cách tiếp cận sau khi quần thể được UNESCO ghi danh. Nếu danh hiệu là sự ghi nhận của quốc tế đối với những giá trị nổi bật của di sản, thì việc xây dựng thương hiệu là quá trình chủ động nhận diện, giới thiệu và lan tỏa những giá trị đó trong đời sống đương đại.
Ở góc độ này, Bộ nhận diện trở thành một công cụ để tạo sự thống nhất trong truyền thông và quảng bá, đồng thời góp phần giúp công chúng nhận biết mối liên hệ giữa các không gian di sản thuộc ba địa phương. Giá trị của danh hiệu vì vậy không chỉ nằm ở việc được nhắc đến, mà cần từng bước được chuyển hóa thành nhận thức, trải nghiệm và những hoạt động phát huy giá trị cụ thể.
Một trong những nét mới của Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu năm 2026 là tiếp tục giữ chiều sâu của phần “Lễ”, đồng thời mở rộng không gian của phần “Hội”.
Các nghi lễ truyền thống như tưởng niệm, Khai ấn, Cầu an, Hội hoa đăng, rước, tế, giỗ Đức Thánh Trần được tổ chức trang trọng. Đây là những thực hành văn hóa có vai trò quan trọng trong việc duy trì ký ức cộng đồng, thể hiện sự tri ân đối với tiền nhân và tiếp nối những giá trị tinh thần đã được hình thành qua nhiều thế hệ.
Song hành với các nghi lễ là chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm kéo dài trong 9 ngày. Du khách có thể tiếp cận các chương trình múa rối nước, trải nghiệm làng nghề, ẩm thực, sản phẩm OCOP, quảng bá du lịch và xúc tiến thương mại.
Cách tổ chức này mở rộng ý nghĩa của lễ hội từ một hoạt động diễn ra trong thời gian nhất định thành không gian trải nghiệm văn hóa. Du khách không chỉ đến dự lễ mà còn có điều kiện tìm hiểu lịch sử, khám phá cảnh quan, tiếp cận sản phẩm địa phương và trải nghiệm những thực hành văn hóa của cộng đồng.
Không gian lễ hội cũng được chỉnh trang và tổ chức đồng bộ hơn, tăng các điểm thông tin, check-in và trải nghiệm. Công nghệ số được đưa vào phục vụ trực tiếp du khách thông qua mã QR trên nền tảng Smart Hải Phòng, cung cấp thông tin về chương trình, sơ đồ không gian, điểm tham quan, dịch vụ, ăn uống, lưu trú và các tuyến, điểm du lịch liên quan.
Cùng với đó, công tác truyền thông được đổi mới theo hướng tăng cường nội dung trực quan, video, livestream, sản phẩm số và sự tham gia của các nhà sáng tạo nội dung. Đây là cách tiếp cận phù hợp với sự thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin của du khách, đồng thời mở rộng khả năng đưa hình ảnh Côn Sơn - Kiếp Bạc đến với công chúng ngoài phạm vi thời gian diễn ra lễ hội.
Một trong những mục tiêu được đặt ra là từng bước đưa Côn Sơn - Kiếp Bạc trở thành điểm khởi đầu cho những hành trình khám phá di sản quanh năm, thay vì chỉ được biết đến như một điểm đến trong mùa lễ hội.
 |
| Sơ đồ không gian lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc-mùa thu 2026. - (Ảnh: Cổng Thông tin Điện tử TP Hải Phòng). |
Hải Phòng có tài nguyên du lịch văn hóa đa dạng và tiêu biểu, với gần 4.000 di tích, trong đó có 2 Di sản thế giới gồm Di sản thiên nhiên vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà và Di sản văn hóa Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc; 9 di tích, cụm di tích quốc gia đặc biệt, 257 di tích quốc gia, 722 di tích cấp thành phố và 33 bảo vật quốc gia.
Đáng chú ý, các lễ hội của Hải Phòng diễn ra quanh năm, tạo nên đặc điểm khác biệt so với phần lớn lễ hội vùng đồng bằng sông Hồng thường tập trung vào mùa Xuân. Đây là cơ sở để thành phố xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa, di sản theo hướng đa dạng về thời gian và trải nghiệm.
Hải Phòng đặt mục tiêu đến năm 2045 vươn lên thành trung tâm du lịch biển, văn hóa và di sản tầm cỡ quốc gia và quốc tế. Để hiện thực hóa định hướng này, việc phát huy các giá trị di sản cần được đặt trong những chiến lược dài hơi, trong đó xúc tiến, quảng bá và xây dựng các sản phẩm du lịch “về miền di sản” là một trong những hướng quan trọng.
Từ Côn Sơn - Kiếp Bạc, các hoạt động trải nghiệm và quảng bá có thể tạo thêm sự kết nối với những điểm đến khác của Hải Phòng và các địa phương trong quần thể. Một trong những ý tưởng được đặt ra là tuyến “Một hành trình - 5 điểm đến Di sản thế giới”, kết nối Côn Sơn - Kiếp Bạc với Thanh Mai, Kính Chủ và Nhẫm Dương.
Cùng với đó là tuyến du lịch di sản văn hóa trọng điểm ở khu vực Đông Hải Phòng, kết nối Cái Bèo - Tràng Kênh - Núi Voi - Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm - Khu tưởng niệm vương triều Mạc, kết hợp trình diễn các loại hình nghệ thuật dân gian như ca trù, chèo, múa rối nước.
Ở phạm vi rộng hơn, hướng liên kết Hải Phòng, Quảng Ninh và Bắc Ninh theo trục sông, đồng bằng có thể mở ra những chuỗi sản phẩm mới như “Hải trình di sản”, “Vùng đất Trạng Trình”, “Du lịch tâm linh miền Đông Bắc”. Những tên gọi này đồng thời gợi mở cách tiếp cận lấy hành trình làm trung tâm, thay vì chỉ khai thác từng điểm đến riêng lẻ.
Điều quan trọng là các tuyến du lịch không chỉ kết nối về mặt địa lý mà cần tạo được sự liên kết về câu chuyện, giá trị văn hóa và trải nghiệm. Khi đó, mỗi điểm đến vừa giữ được bản sắc riêng, vừa góp phần kể một câu chuyện rộng hơn về lịch sử, văn hóa và con người trong không gian di sản.
Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu năm 2026 vì thế có thể được nhìn nhận như một điểm khởi đầu để tăng cường kết nối giữa bảo tồn di sản và phát triển du lịch. Từ những nghi lễ truyền thống, hoạt động văn hóa cộng đồng đến công nghệ số, sản phẩm OCOP, làng nghề và các tuyến du lịch, nhiều thành tố có thể được kết nối thành một hệ sinh thái trải nghiệm di sản.
Sau khi được UNESCO ghi danh, yêu cầu đặt ra đối với quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc không chỉ là bảo tồn những giá trị đã được khẳng định mà còn phải tìm được phương thức để các giá trị ấy tiếp tục sống trong đời sống đương đại.
Trong hành trình đó, thương hiệu di sản liên vùng có thể trở thành một công cụ kết nối. Một bộ nhận diện chung giúp thống nhất hình ảnh; lễ hội tạo không gian để cộng đồng thực hành và giới thiệu di sản; công nghệ mở rộng khả năng tiếp cận; còn du lịch tạo thêm những hành trình để du khách trải nghiệm và ghi nhớ.
Từ Côn Sơn - Kiếp Bạc, mục tiêu không chỉ là thu hút du khách trong những ngày hội mà từng bước hình thành những hành trình khám phá di sản quanh năm. Khi danh hiệu Di sản thế giới được chuyển hóa thành nhận thức, trải nghiệm, sản phẩm văn hóa và những kết nối liên vùng, giá trị di sản sẽ có thêm điều kiện để được gìn giữ, phát huy và lan tỏa đến các thế hệ tiếp theo.
