Na Võ Nhai từ lâu đã được biết đến là vùng đất hội tụ khí hậu và thổ nhưỡng đặc biệt, tạo điều kiện lý tưởng cho cây na sinh trưởng, cho ra những quả ngọt thơm, đậm vị, trở thành sản vật nổi tiếng của Thái Nguyên. Những quả na mọc trên núi đá, hấp thụ tinh hoa đất trời, đã khẳng định thương hiệu riêng, được người tiêu dùng tin yêu và xem là niềm tự hào của vùng đất này.
 |
| Mô hình “Vườn na Võ Nhai trên môi trường số” - (Ảnh: khuyennongvn.gov.vn) |
Những quả na trồng trên núi đá, hấp thụ tinh hoa đất trời nơi đây nổi tiếng thơm, ngon, đậm vị, được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng và xem như một sản vật đặc trưng của Thái Nguyên. Trước đây, na chủ yếu được tiêu thụ qua các chợ truyền thống, nhiều khi bị thương lái ép giá, khiến người nông dân dù bỏ nhiều công sức chăm sóc nhưng lợi nhuận chưa tương xứng. Trong bối cảnh tỉnh Thái Nguyên đang quyết tâm đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp – vốn là thế mạnh của địa phương, việc lựa chọn Na Võ Nhai làm sản phẩm tiên phong để số hóa quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường được coi là một bước đi táo bạo nhưng rất đúng hướng. Đây cũng là sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa nông nghiệp đặc sản vùng núi với công nghệ số, tạo ra một hình mẫu mới cho phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững.
Tháng 11/2024, UBND tỉnh Thái Nguyên chính thức phê duyệt mô hình “Vườn Na Võ Nhai trên môi trường số” do Trung tâm Khuyến nông và Môi trường tỉnh chủ trì phối hợp với chính quyền xã triển khai. Đây là một trong những dự án cụ thể nhằm hiện thực hóa chủ trương chuyển đổi số trong nông nghiệp, gắn sản xuất nông sản với thương mại điện tử và kinh tế số. Ngay từ giai đoạn đầu, hai vườn na tiêu biểu của hộ ông Thảo Chất và ông Giang Hoan tại xã Võ Nhai được chọn để thực hiện thí điểm. Các cán bộ kỹ thuật đã tiến hành khảo sát, lựa chọn 100 cây na khỏe mạnh, trên 4 năm tuổi, có năng suất ổn định từ 20–30 kg/năm để gắn định danh số. Cùng với đó, hệ thống tưới nước tiết kiệm được lắp đặt, vườn na được chỉnh trang lại với mật độ hợp lý, bảo đảm cây sinh trưởng trong môi trường thông thoáng, sạch đẹp. Đặc biệt, mỗi vườn được trang bị hệ thống camera giám sát 24/7, kết nối trực tiếp với nền tảng số, giúp người tiêu dùng có thể theo dõi quá trình phát triển của cây na từ xa.
Mỗi cây na trong mô hình đều được gắn mã QR định danh chứa toàn bộ dữ liệu về nông hộ, quy trình chăm sóc, tình trạng sinh trưởng, từ lúc ra hoa, đậu quả cho đến khi thu hoạch. Người tiêu dùng chỉ cần quét mã là có thể nắm bắt toàn bộ thông tin một cách minh bạch, tin cậy. Thậm chí, họ có thể “sở hữu” một cây na số, được cấp quyền truy cập để theo dõi và đồng hành cùng quá trình sinh trưởng của cây. Với giá trị khoảng 6 triệu đồng/cây, sản phẩm không chỉ mang lại trải nghiệm mới mẻ cho người mua mà còn tạo thêm thu nhập bền vững cho nông dân. Mỗi cây na số trở thành cầu nối giữa nhà vườn và người tiêu dùng, giữa sản phẩm truyền thống và nền kinh tế số.
Hiệu quả mô hình được thể hiện rõ ngay trong vụ đầu tiên. Người nông dân tham gia, như ông Kiều Thượng Chất, cho biết trước kia việc bán na rất vất vả, nhiều khi bị thương lái ép giá, sản phẩm an toàn cũng khó phân biệt trên thị trường. Từ khi áp dụng mô hình cây na số, sản phẩm của ông được quảng bá rộng rãi, có thương hiệu rõ ràng, được tiêu thụ trên các nền tảng số với giá cao và ổn định hơn. Không chỉ giải quyết đầu ra, mô hình còn góp phần nâng cao vị thế người nông dân, khẳng định chất lượng nông sản địa phương. Người tiêu dùng cũng được hưởng lợi khi yên tâm hơn về nguồn gốc, chất lượng và có thể trực tiếp chứng kiến quy trình chăm sóc qua hệ thống camera và dữ liệu số hóa.
 |
| Phiên livestream “Cây na số” tại Mô hình “Vườn na Võ Nhai trên môi trường số” - (Ảnh: khuyennongvn.gov.vn) |
Không dừng lại ở việc nâng cao giá trị sản phẩm, mô hình còn mở ra một phương thức tiếp cận thị trường mới. Các hộ trồng na được hỗ trợ đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, TikTok Shop. Phiên livestream “Cây na số và nông sản Thái Nguyên năm 2025” tổ chức vào tháng 8/2025 đã thu hút hơn nửa triệu lượt xem chỉ trong 2 giờ, cao điểm có hơn 7.000 lượt xem trực tiếp. Các video quảng bá mô hình đạt gần 15 triệu lượt xem trong vòng 12 giờ, chứng tỏ sức hút mạnh mẽ và tiềm năng to lớn của hướng đi này. Người tiêu dùng trong và ngoài nước không chỉ biết đến Na Võ Nhai như một sản phẩm ngon, sạch, mà còn như một biểu tượng của đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp số.
Đằng sau thành công này là sự chỉ đạo quyết liệt của Sở Nông nghiệp và Môi trường Thái Nguyên trong việc ứng dụng công nghệ số vào quản lý sản xuất và tiêu thụ nông sản. Dữ liệu quan trắc môi trường, thông tin vùng trồng, sản phẩm OCOP được cập nhật và đồng bộ, phục vụ cho việc điều hành sản xuất, hoạch định chính sách và kết nối thị trường. Đồng thời, ngành cũng phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành liên quan trong việc triển khai chuyển đổi số nông nghiệp, hỗ trợ nông dân, hợp tác xã áp dụng công nghệ mới, tiếp cận các kênh thương mại điện tử. Điều này không chỉ giúp mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn nâng cao giá trị gia tăng của nông sản, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội.
Một trong những tác động lớn của mô hình “cây na số” chính là thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân. Thay vì chỉ chăm lo sản lượng, nông dân bắt đầu chú trọng đến yếu tố chất lượng, minh bạch hóa quy trình, xây dựng thương hiệu gắn với uy tín và niềm tin của người tiêu dùng. Mô hình cũng cho thấy sự dịch chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, trong đó yếu tố công nghệ và thị trường được đặt ở vị trí trung tâm. Việc gắn nông sản với thương mại điện tử và nền tảng số không chỉ giúp tăng doanh thu, mà còn tạo ra mối liên kết bền chặt giữa nông dân, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Thành công của “Vườn na Võ Nhai trên môi trường số” còn mở ra triển vọng nhân rộng sang các sản phẩm thế mạnh khác của Thái Nguyên như chè – vốn là thương hiệu quốc gia, rau an toàn, cây ăn quả và các sản phẩm OCOP đặc trưng. Hình ảnh những “vườn Thái Nguyên trên môi trường số” trong tương lai sẽ không chỉ là một ý tưởng, mà có thể trở thành hiện thực, tạo dựng thương hiệu nông nghiệp số cho cả tỉnh. Điều này sẽ giúp Thái Nguyên từng bước xây dựng nền kinh tế nông nghiệp hiện đại, gắn sản xuất với công nghệ, thương mại và du lịch nông nghiệp.
Ở tầm vĩ mô, sự thành công của mô hình góp phần trực tiếp vào mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh. Trong bối cảnh bộ máy tinh gọn sau sáp nhập, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thái Nguyên vẫn giữ vững vai trò nòng cốt, vừa đồng hành cùng nông dân, vừa bảo đảm các chỉ tiêu phát triển bền vững. Với phương châm hành động “Chủ động – Kiên trì – Sáng tạo – Kết nối hiệu quả”, ngành đã và đang chứng minh khả năng dẫn dắt quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp, đưa Thái Nguyên trở thành điểm sáng trong cả nước về đổi mới phương thức sản xuất và tiêu thụ nông sản.
Mô hình “Vườn na Võ Nhai trên môi trường số” không chỉ tạo nên bước đột phá trong tiêu thụ nông sản, mà còn góp phần xây dựng hình ảnh Thái Nguyên năng động, sáng tạo, biết kế thừa và phát huy giá trị truyền thống, đồng thời mạnh dạn ứng dụng khoa học – công nghệ để hội nhập. Người tiêu dùng không chỉ mua sản phẩm, mà còn trải nghiệm, đồng hành cùng nông dân trong suốt quá trình canh tác. Đây chính là giá trị mới mà chuyển đổi số mang lại: gắn kết bền chặt hơn giữa sản phẩm – nhà sản xuất – người tiêu dùng, từ đó hình thành niềm tin và thương hiệu vững chắc.
Có thể khẳng định, “Na Võ Nhai trên môi trường số” đã và đang trở thành điểm nhấn quan trọng của chuyển đổi số nông nghiệp Thái Nguyên năm 2025. Mô hình không chỉ đem lại lợi ích kinh tế thiết thực cho nông dân, nâng cao giá trị nông sản, mà còn khẳng định vai trò tiên phong của địa phương trong xây dựng kinh tế nông nghiệp số. Thành công này sẽ là cơ sở để Thái Nguyên tiếp tục nhân rộng, tạo nên hệ sinh thái nông nghiệp số toàn diện, đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10,5% của tỉnh trong năm 2025, đồng thời nâng cao chất lượng sống của người dân nông thôn.
