Mạch nguồn từ thuở khai sơn
Tìm về Giác Lâm vào một buổi sớm mai đầu năm Bính Ngọ, khi sương còn vương trên những mái ngói âm dương sạm màu thời gian, nhóm phóng viên chúng tôi không khỏi bồi hồi trước cái "hương sắc" của một ngôi cổ tự lâu đời nhất vùng Gia Định.
 |
| Nơi mỗi viên gạch, mỗi hàng cột đều thấm đẫm mồ hôi và trí tuệ của cha ông thuở đi mở cõi. |
Được cư sĩ Lý Thụy Long tạo lập từ năm Giáp Tý (1744), thuở ban đầu chùa mang tên Cẩm Sơn bởi tọa lạc trên gò cao rợp bóng cây xanh. Phải đến khi Thiền sư Tổ Tông Viên Quang về trụ trì vào năm 1774, nơi đây mới chính thức mang danh Giác Lâm và trở thành trung tâm của phái Thiền Lâm Tế tông miền Nam.
Trải qua bao hưng vong của lịch sử, Giác Lâm vẫn đứng đó như một chứng nhân thầm lặng. Với những người làm báo văn hóa như chúng tôi, đi lễ chùa đầu năm không chỉ là nén tâm nhang dâng Phật, mà còn là cuộc hành trình trở về với những giá trị nguyên bản, nơi mỗi viên gạch, mỗi hàng cột đều thấm đẫm mồ hôi và trí tuệ của cha ông thuở đi mở cõi.
 |
| Chánh điện: Là nơi tôn nghiêm nhất, thờ tự các vị Phật, Bồ Tát và các vị Hộ pháp |
Dưới sự dẫn dắt của những bậc cao niên tại chùa, nhóm phóng viên chúng tôi đã có dịp chiêm ngưỡng kỹ hơn sự khiêm nhường nhưng vững chãi của kiến trúc Giác Lâm. Chùa được thiết kế theo kiểu chữ Tam (三) truyền thống, một nét kiến trúc đặc thù của đình chùa Nam Bộ. Bước qua ngưỡng cửa, ta choáng ngợp trước không gian của 56 cột gỗ lim to bản, bóng loáng dấu ấn thời gian.
Sự tinh túy của nghệ thuật chạm khắc được phô diễn rực rỡ qua 86 câu đối liễn thếp vàng và 9 bộ bao lam công phu.
Đáng chú ý nhất là đôi liễn ghi lại dấu ấn trùng tu từ thời vua Gia Long (1804), hay những bức hoành phi được khắc chạm hình rồng phượng, mai lan cúc trúc vô cùng tinh xảo. Những hiện vật này không chỉ là đồ thờ tự, mà là những tác phẩm mỹ thuật quý giá, minh chứng cho bàn tay tài hoa của nghệ nhân Việt từ nhiều thế kỷ trước.
 |
| Các pho tượng gỗ cổ sơn son thếp vàng, mang đậm phong cách mỹ thuật Phật giáo Nam Bộ thế kỷ XVIII - XIX |
113 pho tượng cổ: Những báu vật tâm linh
Nếu coi kiến trúc là khung sườn, thì hệ thống 113 pho tượng cổ chính là "phần hồn" của Giác Lâm. Trong ánh nắng vàng hanh hao của ngày xuân Bính Ngọ, nhóm phóng viên chúng tôi lặng người trước những pho tượng chủ yếu được tạc bằng gỗ mít, gỗ sao – những loại gỗ bền bỉ gắn liền với đời sống người dân phương Nam.
Bộ tượng Thập Bát La Hán: Mang vẻ diện mạo gần gũi, sống động như hơi thở cuộc đời.
Bộ tượng Cửu Long: Đúc bằng đồng uy nghiêm, tỏa ánh sáng nhiệm màu trong chánh điện.
Tượng Thập Điện Diêm Vương: Nhắc nhở con người về luật nhân quả, về lẽ sống thiện lương.
Ngắm nhìn những pho tượng cổ xưa, ta thấy cả một chiều dài lịch sử Phật giáo Nam Bộ hiện hữu. Từng đường nét đục đẽo, từng lớp sơn son thếp vàng đã phôi pha nhưng vẫn toát lên thần thái tự tại, bao dung của bậc giác ngộ.
 |
| Cây Bồ đề đại thụ ngay trước sân do Đại đức Narada mang từ Sri Lanka sang trồng năm 1953 |
Bóng mát Bồ đề và Ngọn tháp giữa trời xanh
Điểm nhấn làm nên "hương sắc" thiên nhiên cho Tổ đình chính là cây Bồ đề đại thụ ngay trước sân. Được Đại đức Narada mang từ Sri Lanka sang trồng năm 1953, cây giờ đây đã thành cổ thụ, tán xòe rộng như một lọng che khổng lồ.
Đứng dưới bóng cây xanh mát trong buổi sớm xuân Bính Ngọ, lắng nghe tiếng chuông chùa ngân vang hòa cùng tiếng lá xào xạc, mọi mệt nhọc của công việc như tan biến, chỉ còn lại sự thanh tịnh. Cạnh đó, Bảo tháp Xá Lợi 7 tầng hình lục giác vươn cao, là biểu tượng cho sự thăng hoa của tâm linh, tách biệt hoàn toàn với dòng xe cộ hối hả trên đường Lạc Long Quân chỉ cách một bức tường gạch cũ.
 |
| Bảo tháp được khởi công xây dựng từ năm 1970 nhưng đến năm 1994 mới hoàn thành. |
Lời kết cho một hành trình di sản
Chuyến viếng thăm của nhóm phóng viên chúng tôi tại Tổ đình Giác Lâm khép lại trong niềm hoan hỷ. Có thể nói Giác Lâm không chỉ là di tích lịch sử - văn hóa quốc gia, mà còn là "di sản trong lòng dân".
Viếng cảnh chùa những ngày đầu năm Bính Ngọ, chúng tôi thấy yêu hơn những nét xưa cũ, quý hơn những tinh hoa mà đất và người Việt đã dày công bồi đắp. Giác Lâm tự mãi là một đóa hoa sen thanh khiết, ngát hương giữa lòng Sài thành náo nhiệt, giữ gìn vẹn nguyên phong vị của một nền văn hóa truyền thống ngàn đời.
 |
| Cổng chùa Giác Lâm (Xin xem Phiên âm & Dịch nghĩa ngay bên dưới) |
Thông tin tham khảo cho độc giả:
Phiên âm chữ Hán & Dịch nghĩa thông tin trên cổng chùa Giác Lâm:
- Bảng tên chính (ở giữa): Phiên âm: Giác Lâm Tự (dịch nghĩa: Chùa Giác Lâm)
- Câu đối bên phải (nhìn từ ngoài vào): Phiên âm: Giác hộ quảng khai thiện tất đồng lai quy hướng tổ (dịch nghĩa: Cửa giác ngộ mở rộng, mọi thiện nam tín nữ đều cùng đến quy hướng về tổ sư)
- Câu đối bên trái (nhìn từ ngoài vào): Phiên âm: Lâm tuyền phổ nhuận ngộ mê cộng hưởng từ duy xứ (dịch nghĩa: Suối rừng rưới khắp, người ngộ kẻ mê đều cùng hưởng nơi màn che từ bi)
Hai câu đối này mang ý nghĩa chào đón tất cả mọi người đến với cửa Phật để tìm kiếm sự bình an và giác ngộ, không phân biệt xuất thân.
Địa chỉ: 565 Lạc Long Quân, Phường 11, Quận Tân Bình, TP.HCM.
Di tích: Được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia năm 1988.
Tài liệu tham khảo:
- QĐ 1288-VH/QĐ (16/01/1988), Bộ Văn hóa.
- Địa chí văn hóa TP.HCM, tập III.
- Nguyễn Hiền Đức, Lịch sử Phật giáo Đàng Trong.
- Hệ thống văn bia, liễn đối tại Tổ đình Giác Lâm.
