Trong bối cảnh nông thôn Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu vừa tăng trưởng kinh tế, vừa bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, việc xây dựng Nghị định phát triển ngành nghề nông thôn, làng nghề bền vững thay thế Nghị định số 52/2018/NĐ-CP được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho khu vực nông thôn. Không chỉ giải quyết những bất cập phát sinh trong thực tiễn, dự thảo nghị định còn hướng tới mục tiêu tạo động lực mới cho các ngành nghề nông thôn phát triển bền vững, đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế đất nước.
 |
| Quang cảnh cuộc họp lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo Nghị định phát triển ngành nghề nông thôn, làng nghề bền vững. - (Ảnh: Bảo Ngọc) |
Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Võ Văn Hưng ghi nhận và đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự nỗ lực của Ban soạn thảo cùng sự đóng góp ý kiến tâm huyết từ các bộ, ngành, địa phương. Thời gian qua, Cục Kinh tế Hợp tác và Phát triển nông thôn đã phối hợp cùng 27 thành viên Ban soạn thảo làm việc tích cực, tổng hợp bản báo cáo tiếp thu ý kiến toàn diện, chi tiết. Sự tham gia phối hợp chặt chẽ của các cơ quan Trung ương cho thấy sự đồng thuận cao trong định hướng phát triển kinh tế khu vực nông thôn.
Thứ trưởng khẳng định, khu vực nông thôn hiện chiếm khoảng 60% dân số, không chỉ là không gian sản xuất kinh tế mà còn là nơi lưu giữ cốt cách, tinh hoa, truyền thống ngành nghề và bản sắc văn hóa dân tộc. Việc ban hành một nghị định với các chính sách đúng, trúng và đủ mạnh sẽ khuyến khích khu vực này phát triển toàn diện. Đây là động lực cốt lõi góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa nước ta trở thành nước công nghiệp theo định hướng đến năm 2030 và tầm nhìn 2045.
Theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nghị định mới được xây dựng trên ba trụ cột quan trọng gồm hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp phân quyền và khơi thông nguồn lực phát triển. Đây được xem là những yếu tố cốt lõi để đưa các chính sách hỗ trợ ngành nghề nông thôn đi vào thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Khu vực nông thôn hiện chiếm khoảng 60% dân số cả nước, là nơi sinh sống của hàng chục triệu lao động và là không gian phát triển của hàng nghìn làng nghề, nghề truyền thống. Đây không chỉ là khu vực sản xuất nông nghiệp mà còn là nơi lưu giữ các giá trị văn hóa, lịch sử và bản sắc dân tộc được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Nhiều làng nghề truyền thống đã trở thành thương hiệu đặc trưng của từng vùng miền, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế địa phương.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy sự phát triển của ngành nghề nông thôn đang đứng trước nhiều thách thức. Một số chính sách hiện hành chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn; cơ chế hỗ trợ còn phân tán; việc huy động nguồn lực gặp khó khăn; nhiều địa phương chưa phát huy được tiềm năng, lợi thế của các làng nghề. Trong khi đó, yêu cầu chuyển đổi số, đổi mới công nghệ, bảo vệ môi trường và nâng cao năng lực cạnh tranh ngày càng trở nên cấp thiết.
Chính vì vậy, việc xây dựng nghị định mới không chỉ mang ý nghĩa sửa đổi, bổ sung một văn bản quy phạm pháp luật mà còn hướng tới việc thiết lập một nền tảng thể chế đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và chính quyền địa phương tham gia phát triển ngành nghề nông thôn.
Một trong những nội dung được đặc biệt quan tâm trong quá trình xây dựng dự thảo là hoàn thiện thể chế theo hướng tinh gọn, thống nhất và dễ thực hiện. Theo chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Ban soạn thảo cần tiếp tục rà soát, tích hợp các chính sách hiện hành để tránh chồng chéo, giảm bớt thủ tục hành chính và tạo thuận lợi tối đa cho người dân cũng như doanh nghiệp.
Đây là yêu cầu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hệ thống chính sách liên quan đến phát triển nông thôn hiện nay được quy định ở nhiều văn bản khác nhau. Nếu không có sự thống nhất và đồng bộ, việc triển khai trên thực tế sẽ gặp nhiều khó khăn, làm giảm hiệu quả của chính sách hỗ trợ. Một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch và dễ tiếp cận sẽ giúp các chủ thể tham gia phát triển ngành nghề nông thôn chủ động hơn trong đầu tư, sản xuất và mở rộng thị trường.
 |
| Thứ trưởng Võ Văn Hưng chủ trì cuộc họp với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành Trung ương và các thành viên Ban soạn thảo. - (Ảnh: Bảo Ngọc) |
Việc hoàn thiện thể chế cũng cần hướng tới bảo đảm tính ổn định lâu dài nhưng vẫn đủ linh hoạt để thích ứng với những thay đổi của nền kinh tế. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các ngành nghề nông thôn không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn hướng tới thị trường xuất khẩu. Điều này đòi hỏi chính sách phải tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng thương hiệu và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Bên cạnh hoàn thiện thể chế, phân cấp và phân quyền được xác định là trụ cột quan trọng thứ hai của dự thảo nghị định. Đây là định hướng phù hợp với chủ trương chung của Đảng và Nhà nước về xây dựng nền hành chính hiện đại, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền địa phương.
Trên thực tế, cấp tỉnh và cấp xã là những chủ thể gần dân nhất, hiểu rõ đặc điểm kinh tế, văn hóa, xã hội của từng địa phương, đồng thời nắm bắt kịp thời những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình phát triển ngành nghề nông thôn. Việc trao thêm quyền chủ động cho địa phương sẽ giúp các chính sách được triển khai linh hoạt, sát thực tiễn hơn.
Phân cấp mạnh hơn cũng góp phần rút ngắn quy trình giải quyết công việc, giảm bớt các khâu trung gian và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các quyết định từ Trung ương, địa phương có thể chủ động xây dựng kế hoạch, lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu phát triển của từng ngành nghề, từng làng nghề.
Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều địa phương đang đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới kiểu mẫu, việc trao quyền chủ động sẽ tạo điều kiện để chính quyền cơ sở phát huy sáng kiến, huy động sự tham gia của cộng đồng và doanh nghiệp trong bảo tồn, phát triển các nghề truyền thống. Đây cũng là giải pháp quan trọng để bảo đảm chính sách thực sự đi vào cuộc sống thay vì chỉ dừng lại ở các quy định trên giấy.
Trụ cột thứ ba và cũng là vấn đề được nhiều địa phương đặc biệt quan tâm là cơ chế huy động nguồn lực cho phát triển ngành nghề nông thôn và làng nghề. Thực tế cho thấy, nguồn lực luôn là một trong những nút thắt lớn nhất đối với quá trình phát triển khu vực này.
Nhiều làng nghề vẫn gặp khó khăn về vốn đầu tư, cơ sở hạ tầng, mặt bằng sản xuất, xử lý môi trường và đổi mới công nghệ. Trong khi đó, nhu cầu hỗ trợ ngày càng lớn nhưng khả năng đáp ứng từ ngân sách nhà nước còn hạn chế. Nếu chỉ trông chờ vào nguồn cấp mới từ ngân sách Trung ương thì rất khó tạo ra những bước đột phá.
Vì vậy, dự thảo nghị định định hướng xây dựng cơ chế huy động nguồn lực theo hướng linh hoạt và chủ động hơn. Một trong những giải pháp đáng chú ý là lồng ghép nguồn vốn từ các Chương trình mục tiêu quốc gia như xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững cùng với ngân sách hợp pháp của địa phương và các nguồn lực xã hội hóa.
Cơ chế này không chỉ giúp tăng khả năng huy động vốn mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công. Thay vì đầu tư dàn trải, các địa phương có thể chủ động lựa chọn những lĩnh vực ưu tiên, những làng nghề có tiềm năng phát triển để tập trung hỗ trợ, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ hơn.
Việc khơi thông nguồn lực cũng mở ra cơ hội để các làng nghề đầu tư công nghệ mới, nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện điều kiện sản xuất và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn về môi trường. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh phát triển bền vững đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mọi ngành nghề.
Không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, việc phát triển ngành nghề nông thôn còn gắn liền với nhiệm vụ bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Mỗi làng nghề đều chứa đựng những tri thức bản địa, kỹ năng nghề nghiệp và bản sắc riêng được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Nếu không có chính sách phù hợp, nhiều nghề truyền thống có nguy cơ mai một trước sức ép của quá trình đô thị hóa và chuyển dịch cơ cấu lao động.
Do đó, nghị định mới được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc để vừa thúc đẩy phát triển sản xuất, vừa bảo tồn các giá trị văn hóa đặc sắc của từng địa phương. Đây cũng là cách để biến các giá trị truyền thống thành nguồn lực phát triển, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và tạo sức sống mới cho khu vực nông thôn.
Với định hướng hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp phân quyền và khơi thông nguồn lực, dự thảo Nghị định phát triển ngành nghề nông thôn, làng nghề bền vững được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn giai đoạn tới. Khi các chính sách được thiết kế sát thực tiễn, nguồn lực được huy động hiệu quả và địa phương được trao quyền chủ động hơn, ngành nghề nông thôn sẽ có thêm điều kiện để phát triển bền vững, đóng góp tích cực vào mục tiêu xây dựng nông thôn hiện đại, giàu bản sắc và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
