Chiều 25/8, tại phường Lâm Viên - Đà Lạt (Lâm Đồng), Trung tâm Khuyến nông Quốc gia tổ chức chương trình tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ khuyến nông cấp tỉnh, cấp xã và khuyến nông cộng đồng về sản xuất chanh leo an toàn, theo tiêu chuẩn chất lượng, thích ứng với biến đổi khí hậu.
 |
| Quang cảnh Chương trình tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ khuyến nông cấp tỉnh, cấp xã và khuyến nông cộng đồng về sản xuất chanh leo an toàn, theo tiêu chuẩn chất lượng, thích ứng với biến đổi khí hậu tại Lâm Đồng. |
Hơn 100 cán bộ khuyến nông, cán bộ chuyên môn tại các phường, xã trên địa bàn tỉnh tham gia chương trình. Không chỉ tập trung vào kỹ thuật canh tác, chương trình hướng tới một yêu cầu rộng hơn: nâng cao năng lực tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và kết nối với thị trường.
Từ hỗ trợ kỹ thuật đến tổ chức lại sản xuất
Trong sản xuất nông nghiệp hiện nay, việc tạo ra một sản phẩm đạt năng suất cao không còn là mục tiêu duy nhất. Thị trường ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn về chất lượng, an toàn thực phẩm, nguồn gốc, quy trình sản xuất, điều kiện đóng gói và khả năng kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng.
Điều đó đặt hoạt động khuyến nông trước yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận. Nếu trước đây khuyến nông chủ yếu tập trung chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, hướng dẫn nông dân trồng cây, chăm sóc vật nuôi hiệu quả hơn, thì nay nhiệm vụ cần được mở rộng sang hỗ trợ tổ chức sản xuất, chuẩn hóa quy trình và kết nối các chủ thể trong chuỗi giá trị.
 |
| Ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội trình bày tham luận tại chương trình. - (Ảnh:TTXVN) |
Phát biểu tại chương trình, ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, cho rằng trong dòng chảy mới, lực lượng khuyến nông cũng cần phải thay đổi. Khuyến nông không chỉ dừng lại ở việc giúp bà con trồng một cái cây tốt hơn, nuôi một con tốt hơn, mà phải góp phần tổ chức lại cách làm nông nghiệp để tạo ra thu nhập, việc làm và giá trị. Đó chính là bước chuyển từ không gian sản xuất sang không gian giá trị.
Thông điệp này cho thấy sự thay đổi về bản chất của hoạt động khuyến nông. Một cây chanh leo sinh trưởng tốt mới tạo ra sản phẩm; nhưng để sản phẩm trở thành hàng hóa có giá trị, người sản xuất phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu từ thị trường. Sản phẩm phải được sản xuất theo quy trình, có hồ sơ, có khả năng truy xuất, được sơ chế, bảo quản và đóng gói đúng quy định, đồng thời phải gắn với nhu cầu của thị trường tiêu thụ.
Bởi vậy, người làm khuyến nông không chỉ cần giỏi kỹ thuật mà còn phải hiểu thị trường, tiêu chuẩn, quy định xuất khẩu và phương thức tổ chức sản xuất. Đây là cơ sở để khuyến nông thực sự trở thành cầu nối giữa chính sách với thực tiễn, giữa khoa học kỹ thuật với người sản xuất và giữa vùng nguyên liệu với doanh nghiệp, thị trường.
Chuẩn hóa vùng nguyên liệu để nâng giá trị
Chanh leo được lựa chọn làm nội dung trọng tâm của chương trình tập huấn cũng cho thấy rõ yêu cầu chuyển đổi này. Quy trình sản xuất được tiếp cận theo chuỗi, từ trồng, chăm sóc đến thu hoạch, sơ chế, bảo quản và liên kết tiêu thụ, đặc biệt hướng tới thị trường xuất khẩu.
| ||
Các học viên được cập nhật kiến thức về sản xuất chanh leo an toàn, theo tiêu chuẩn chất lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu. Điểm đáng chú ý là nội dung kỹ thuật được gắn với các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói.
Việc gắn hai nhóm nội dung này có ý nghĩa quan trọng. Bởi sản xuất theo tiêu chuẩn không thể tách rời yêu cầu quản lý và truy xuất. Một vùng nguyên liệu chỉ thực sự có giá trị khi quá trình sản xuất được kiểm soát, thông tin về sản phẩm có thể xác minh và các khâu thu hoạch, sơ chế, đóng gói, bảo quản được thực hiện theo quy trình thống nhất.
Theo ông Vũ Đình Cường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, việc cập nhật các quy định về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói gắn với Quy trình thao tác chuẩn (SOP) trong sản xuất, thu hoạch, sơ chế, đóng gói và bảo quản nông sản xuất khẩu là nội dung rất thiết thực trong bối cảnh yêu cầu của thị trường ngày càng cao.
Từ góc độ quản lý, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói không chỉ phục vụ yêu cầu xuất khẩu. Đây còn là công cụ để tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, nâng cao khả năng truy xuất và hình thành phương thức sản xuất minh bạch hơn.
Lâm Đồng hiện có nền tảng đáng kể để triển khai hướng đi này. Toàn tỉnh có 133 doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia thu mua, sơ chế và xuất khẩu nông sản; 61 cơ sở đóng gói và 333 cơ sở vùng trồng với tổng diện tích 12.711,4 ha đã được cấp mã số phục vụ xuất khẩu.
Những con số này cho thấy hệ thống vùng nguyên liệu phục vụ thị trường đã từng bước hình thành. Tuy nhiên, để biến lợi thế về diện tích, sản lượng thành giá trị bền vững, điều quan trọng là phải duy trì chất lượng và tính tuân thủ của các vùng trồng, đồng thời nâng cao năng lực của người sản xuất và các tổ chức trung gian.
Đưa tiêu chuẩn, thị trường đến từng vùng sản xuất
Một trong những điểm quan trọng của chương trình là tập trung nâng cao năng lực cho cả cán bộ khuyến nông cấp tỉnh, cấp xã, phường và Tổ Khuyến nông cộng đồng. Đây là lực lượng có vai trò trực tiếp đưa chủ trương, chính sách và các yêu cầu kỹ thuật đến với người dân.
Khi yêu cầu thị trường thay đổi nhanh, khoảng cách giữa quy định và thực tiễn sản xuất cần được thu hẹp. Người nông dân không thể tự mình cập nhật đầy đủ mọi yêu cầu về tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng hay quy trình đóng gói. Họ cần một lực lượng hỗ trợ thường xuyên, hiểu sản xuất nhưng đồng thời phải hiểu cả yêu cầu của thị trường.
Vì vậy, cán bộ khuyến nông cấp cơ sở cần chuyển từ cách làm “hướng dẫn một quy trình” sang “đồng hành trong cả quá trình”. Từ việc lựa chọn phương thức sản xuất, ghi chép nhật ký, tuân thủ quy trình, kiểm soát vật tư đầu vào đến thu hoạch, sơ chế, bảo quản và liên kết tiêu thụ, mỗi khâu đều phải được đặt trong một chuỗi thống nhất.
Thông qua chương trình, đội ngũ cán bộ khuyến nông các cấp, cán bộ chuyên môn, cán bộ khuyến nông cấp xã, phường và Tổ Khuyến nông cộng đồng tại Lâm Đồng được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa chủ trương, chính sách với thực tiễn.
Nếu làm tốt, khuyến nông có thể góp phần giúp các địa phương hình thành những vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản hơn, người dân sản xuất theo quy trình rõ ràng hơn, sản phẩm có khả năng truy xuất tốt hơn và doanh nghiệp có điều kiện xây dựng chuỗi cung ứng ổn định hơn.
Tại chương trình, Ban tổ chức cũng trao tặng bộ tài liệu khuyến nông về truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói cho một số địa phương trong tỉnh. Các đại biểu đồng thời tham quan, tìm hiểu thực tế tại một số cơ sở trồng, sản xuất chanh leo và nông sản xuất khẩu trên địa bàn.
Việc kết hợp giữa tập huấn và tham quan thực tế giúp kiến thức được chuyển hóa thành kinh nghiệm cụ thể. Với cán bộ khuyến nông, đây là cơ sở để sau chương trình tiếp tục hướng dẫn người sản xuất tại địa phương sát hơn với điều kiện thực tế.
Xa hơn, cách tiếp cận này đặt hoạt động khuyến nông trong một hệ sinh thái rộng hơn, nơi người nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và thị trường cùng tham gia tạo dựng giá trị.
Khuyến nông vì thế không còn chỉ là câu chuyện chuyển giao kỹ thuật. Đó là quá trình đồng hành để người sản xuất thay đổi tư duy, vùng sản xuất thay đổi phương thức tổ chức và sản phẩm thay đổi vị thế trên thị trường.
Từ câu chuyện chanh leo ở Lâm Đồng có thể thấy, muốn nông nghiệp tạo ra giá trị cao hơn, trước hết phải tổ chức lại cách làm. Người nông dân cần sản xuất bài bản, chuyên nghiệp và thông minh hơn; vùng nguyên liệu phải được chuẩn hóa; sản phẩm phải minh bạch về nguồn gốc; doanh nghiệp phải tham gia sâu hơn vào chuỗi liên kết. Trong quá trình đó, khuyến nông có thể trở thành một trong những lực lượng quan trọng thúc đẩy sự thay đổi.
Đích đến không chỉ là giúp người dân sản xuất tốt hơn, mà là giúp họ bán được sản phẩm tốt hơn, tạo thu nhập cao hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Khi khuyến nông chuyển từ hỗ trợ sản xuất sang kiến tạo giá trị, đó cũng là lúc hoạt động khuyến nông thực sự đồng hành cùng một nền nông nghiệp đang chuyển từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị.
