Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên, giáp biên giới Việt – Lào, hiện vẫn lưu giữ được nhiều cây pơ mu, sa mu sinh trưởng tự nhiên ở độ cao từ 700 m trở lên. Theo lực lượng kiểm lâm địa phương, đây là khu vực có điều kiện khí hậu mát mẻ quanh năm, địa hình núi cao hiểm trở, rất phù hợp cho các loài cây hạt trần họ thông phát triển và tồn tại lâu dài.
Nổi bật nhất trong quần thể này là cây sa mu cổ thụ có đường kính thân lên tới 3,9 m, cao khoảng 45 m, được xác định có tuổi đời hơn 1.000 năm. Đây được xem là cây sa mu có kích thước lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ hiện nay.
 |
| Cây sa mu có đường kính 3,9m, cao 45m, tuổi đời hơn 1.000 năm tuổi. |
 |
| Lớp rêu phong phủ quanh thân cây sa mu. |
Theo cán bộ Trạm kiểm lâm bản Vịn, năm 2013, sau khi các chuyên gia Nhật Bản tiến hành khoan thăm dò niên đại, hai cây cổ thụ gồm một cây sa mu và một cây pơ mu đã được xác định có tuổi đời trên 1.000 năm và được công nhận là Cây Di sản Việt Nam.
Cao lớn và già nua nhất trong rừng Xuân Liên là cây sa mu dầu sinh trưởng ở độ cao khoảng 1.400 m so với mực nước biển, sát đường biên giới Việt – Lào. Cây có tên khoa học là Cunninghamia konishii, còn gọi là sa mộc dầu, thuộc họ thông. Gốc cây có đường kính gần 4 m, thân thẳng đứng, chiều cao ước tính khoảng 70 m, bề mặt thân phủ kín rêu phong xanh mướt theo năm tháng.
Cách đó khoảng 1,5 km là cây pơ mu cổ thụ khác cũng được xếp hạng Cây Di sản Việt Nam trong cùng năm. Cây sinh trưởng trên đỉnh núi cao hơn 1.300 m, đường kính thân gần 3 m, cao khoảng 60 m, thân thẳng, vỏ màu nâu xám với các vết nứt dọc đặc trưng. Theo kết quả xác định của chuyên gia Nhật Bản, cây pơ mu này có tuổi đời hơn 1.000 năm, gỗ tỏa mùi thơm dịu, lá trưởng thành mọc thành các cặp chéo hình chữ thập.
 |
| Cây pơ mu hơn 1.000 tuổi. |
Ngoài hai cây di sản đã được công nhận, lực lượng kiểm lâm cho biết trong khu rừng Xuân Liên hiện còn khoảng 35–40 cây pơ mu, sa mu khác có đường kính từ một mét trở lên, tuổi đời ước tính trên dưới 1.000 năm. Các cây cổ thụ này phân bố chủ yếu ở khu vực núi cao, nơi ít chịu tác động của con người.
Việc quần thể cây cổ thụ tại Xuân Liên được bảo tồn đến ngày nay có sự đóng góp quan trọng từ các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt của lực lượng chức năng, cùng ý thức gìn giữ rừng của người dân bản địa. Bản Vịn hiện có khoảng 180 hộ dân, chủ yếu là người Thái. Từ nhiều đời nay, người dân coi những cây cổ thụ nghìn năm tuổi như “thần mộc” và bảo vệ nghiêm ngặt.
Người dân bản Vịn sống dựa vào rừng, xem rừng là nguồn cung cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Chính vì vậy, việc bảo vệ rừng cũng đồng nghĩa với bảo vệ sinh kế và nguồn sống lâu dài của cộng đồng.
Nhờ gìn giữ được những cánh rừng nguyên sinh quý giá, người dân bản Vịn hiện nay đang có thêm cơ hội phát triển sinh kế mới thông qua du lịch cộng đồng và du lịch trải nghiệm. UBND huyện Thường Xuân đã quy hoạch xây dựng bản Vịn trở thành điểm du lịch cộng đồng kết hợp du lịch khám phá thiên nhiên, hướng tới mục tiêu phát triển du lịch xanh, bền vững gắn với bảo tồn tài nguyên rừng.
