Một trong những cây di sản tiêu biểu ở Cần Thơ là cây lộc vừng tại xã Thạnh Hòa (trước đây thuộc huyện Phụng Hiệp, Hậu Giang). Theo người dân địa phương, cây có tuổi đời hơn 200 năm, cao trên 20m, thân cây xuất hiện nhiều hốc sâu lớn. Không chỉ mang giá trị sinh học, cây còn là điểm tựa tinh thần của cư dân trong vùng.
Ông Phan Văn Xăng (75 tuổi, ấp Long Hòa B) cho biết, theo lời kể của thế hệ trước, cây lộc vừng từng có tán rộng như chiếc dù lớn, che phủ cả khu đất. Trong giai đoạn trước năm 1975, khu vực quanh cây từng là nơi hoạt động của lực lượng cách mạng nhờ địa hình cây cối rậm rạp che chắn.
 |
| Cây lộc vừng có tuổi đời hơn 200 năm, cao trên 20m. |
Tại gốc cây, người dân lập miếu thờ và duy trì hương khói. Đến năm 2016, khi cây được công nhận là Cây di sản Việt Nam, địa phương tiến hành tôn tạo khu vực, xây dựng khu bảo vệ. Người dân cũng đóng góp đất, công sức để mở rộng không gian và chăm sóc cây.
Do tuổi cao và điều kiện ngập nước trước đây, cây mẹ đã chết dần, hiện còn lại hai thân cây phát triển thành cổ thụ, mỗi thân có bề hoành khoảng 3–4m. Chính quyền địa phương đã xây dựng các trụ đỡ nhằm đảm bảo an toàn, đồng thời triển khai các biện pháp bảo tồn lâu dài.
Theo lãnh đạo xã Thạnh Hòa, địa phương đang lên kế hoạch mở rộng khuôn viên bảo vệ cây lên khoảng 3.000m², kết hợp xây dựng tuyến du lịch gắn với đặc sản địa phương và các điểm di tích lân cận, hướng tới hình thành không gian “bảo tàng cây” đặc trưng vùng sông nước.
 |
| Ông Phan Văn Xăng và cháu bên cây Lộc Vừng, xã Thạnh Hòa, TP Cần Thơ. |
Bên cạnh đó, tại xã Nhơn Ái (quận Cái Răng), Giàn Gừa hơn 160 năm tuổi cũng là một Cây di sản tiêu biểu. Khu vực này thuộc Khu di tích lịch sử Giàn Gừa, gắn với lịch sử khai hoang và hoạt động cách mạng.
Theo người dân địa phương, giàn gừa có từ thế kỷ XIX, từng bị hỏa hoạn và bom đạn chiến tranh tàn phá, khiến cây mẹ không còn. Tuy nhiên, các nhánh cây tiếp tục sinh trưởng, lan rộng thành quần thể lớn. Đến nay, diện tích khu vực đã mở rộng từ khoảng 2.700m² lên hơn 4.000m².
Hiện nay, người dân tổ chức thay phiên nhau chăm sóc, từ việc nhang khói tại miếu thờ đến bón phân, xử lý sâu bệnh và bảo vệ cảnh quan. Chính quyền địa phương đánh giá đây không chỉ là di tích lịch sử mà còn là không gian văn hóa – tâm linh quan trọng, góp phần giáo dục truyền thống và ý thức bảo vệ môi trường.
Chương trình vinh danh “Cây di sản Việt Nam” do Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam phát động từ năm 2010. Theo tiêu chí, cây được công nhận phải có tuổi đời trên 100 năm đối với cây trồng hoặc trên 200 năm đối với cây tự nhiên, đồng thời mang giá trị về cảnh quan, môi trường, lịch sử hoặc văn hóa.
Việc bảo tồn các cây di sản tại Cần Thơ đang cho thấy hướng tiếp cận kết hợp giữa gìn giữ thiên nhiên và phát triển kinh tế địa phương, với vai trò trung tâm của cộng đồng cư dân.
